ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 102

Burch

Burch - kishining biror shaxs, oila, jamoa, el-yurt, Vatan oldidagi majburiyatini anglatuvchi axloqiy tushuncha. B.da obyektiv munosabatlar ifodalanadi, yani u jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy va axloqiy negizlari bilan belgilanadi. B.ning oziga xo ...

Burchak olchagich

Burchak olchagich - mashina detallari, keskich va olchov asboblarining ikki tekisligi orasidagi burchakni olchaydigan asbob. Nonius li va optik xillari bor. N o niusli B.o. 0° dan 120°gacha darajalarga bolingan yarim doyra 2, qozgalmas chizgich, ...

Burchak olchovlari

Burchak olchovlari 1) geodezik ishlarni bajarishda B.o. teodolit yordamida amalga oshiriladi. Gorizontal burchaklar yuqori aniqlikda, aniq va texnikaviy aniqlikda olchanadi. Teodolit yordamida vertikal burchaklarni ham olchash mumkin; 2) kon ishl ...

Burchak triseksiyasi

Burchak triseksiyasi - biror burchakni 3 teng qismga bolish haqidagi masala; qad. mashhur 3 masalaning biri. Bular: Burchak triseksiyasi, doyra kvadraturasi va kubni ikkilantirish. Orta asr arab manbalarida Burchak triseksiyasi algebra va trigono ...

Burdaguy

Burdaguy, Bardagvi, Pardagvi - Amudaryoning qad. kechuvi hamda Iskandar Maqduniy tomonidan kurilgan qala nomi. B.da hunarmandlar, xususan kema va qayiq yasovchilar yashaganlar, ular "shoh kechuvi"dan otuvchilarga xizmat korsatishgan. B. 15-asrda ...

Burgansoy rasmlari

Burgansoy rasmlari - Nurota tog tizmasining jan. yon bagridagi Tasmachisoyning chap irmogi qoyatoshlariga ishlangan tasvirlar. Navoiy viloyati Xatirchi tumani hududida. 1980- yillarda arxeolog M. Xojanazarov tomonidan topilgan, organilmoqda. Tadq ...

Burgas

Burgas - Bolgariyaning sharqidagi shahar, Qora dengizning Burgas qoltigi sohilida. Burgas viloyatining mamuriy markazi. Aholisi 215 mingdan ziyod kishi. Muhim transport yollari tuguni, mamlakatning Varna shahri bilan teng keladigan asosiy portlar ...

Burgomistr

Burgomistr - ayrim mamlakatlar mahalliy boshqaruv organlarida oliy mansabdor shaxs. B.lar mazkur organlarda yetakchi rol oynaydi: markaziy hukumat vakili hisoblanadi, munitsipal xizmatchllarni ishga tayinlaydi va ishdan boshatadi; byudjet tuzish ...

Burgundiya

Burgundiya - Fransiyaning Sena daryosi havzasidagi tarixiy viloyat. B. hududida Kotd’Or, Sona va Luara, Nyevr, Yonna departamentlari joylashgan. Maydoni 31.8 ming kv.km. Aholisi 1.6 mln.dan koproq kishi. Asosiy shahri - Dijon. Orta ayerlarda Garb ...

Burgi qudugi

Burgi qudugi - yer qatlamlarini organish va ulardagi foydali qazilmalarni, mineral yoki chuchuk suvlarni aniqlash va ularni chiqarib olish uchun, shuningdek kavlanadigan quduq. Burgi qudugi yer yuzasida, yer osti tog inshootlarida burgi qurilmasi ...

Burgilash

Burgilash - quduq parmalash, chuqurcha va kovak lar qazish jarayoni. Geologik va geofizik tekshirishlar otkazish, foydali qazilmalarni qidirish, qazib olish, muhandislik geologik izlanishlarni bajarish va boshqa ishlarda qollaniladi. Burgilashda ...

Burgilash jihozlari

Burgilash jihozlari - burgilashyya ishlatiladigan turli asbobuskuna va qurilmalar. Burgilash asbob i ning asosiy elementa iskana. U oz ogirligi bilan sharoshka tishlarini tog jinsiga botirib, uni maydalaydi; mayda jins stvol dan yuqoriga oqayotga ...

Burgilash minorasi

Burgilash minorasi - burgi kudugi ustiga ornatiladigan kotarish inshooti. Burgilash asbobi, zaboy dvigatellari, quduq devorini mustahkamlash quvurlarini tushirish va kotarish uchun moljallanadi. Kopincha metall konstruksiyali boladi. Burgilash mi ...

Burhon mirzo

Burhon mirzo - Shirvon viloyatida safaviylar hukmronligiga qarshi kotarilgan qozgolon rahbari; J538 yil safaviylar taxtdan agdargan shirvotioxlar sulolasiga mansub. B. M. shoh Tahmasp I ning Shirvon noibi Alqas Mirzoga qarshi olib borayotgan kura ...

Burhon sulton

Burhon sulton - Buxoro xoni, shayboniylardan. Shayboniyxonnchit nabirasi Muhammad Yorga sherik sifatida Buxoro taxtiga otiradi. B. S bir tuhmat sababli 1554 yil Muhammad Yorni qatl ettiradi. Barok,xon Movarounnahrni tola egallash maqsadida 1555 y ...

Abdulvohid Burhonov

Abdulvohid Burhonov) - Buxorodagi jadidlik harakati, Yosh buxoroliklar tashkiloti asoschilaridan biri. 1908 yil oktyabrda Buxoroda dastlabki yangi usuldagi maktabni ochdi. Samarqandga borib, Mahmudxoja Behbudiy va Abduqodir Shukuriydan yangi usul ...

Burish doirasi

Burish doirasi - lokomotiv yoki vagonni bir izdan ikkinchi izga otkazuvchi yoki shu izda 180° burib qoyuvchi qurilma. Asosan, temir yol izlari dan iborat. Burish doirasi atrofi beton bilan mustahkamlangan dumaloq chuqurlikka ornatiladi; u chuqurl ...

Burishtiruvchi dorilar

Burishtiruvchi dorilar - yalliglangan joydagi ogriqni kamaytiruvchi dorilar. Shuning uchun Burishtiruvchi dorilar yalliglanishga qarshi ishlatiladigan dorilar bilan birga qollaniladi. Burishtiruvchi dorilar yalliglangan yoki kuygan joyga qoyilgan ...

Burjuaziya

Burjuaziya - savdo, sanoat, kreditmoliya va boshqa tadbirkorlik faoliyati natijasida daromad oluvchi ijtimoiy sinf. B. ananaviy jamiyat qaror topgan sharoitda, 16 - 20-asrlardagi inqilob va islohotlar natijasida yuzaga kelib, muhim iqtisodiy va s ...

Burmaboyin

Burmaboyin - kizilishtonlar turkumiga mansub qush. Afrika, Osiyo va Yevropada tarqalgan. Ozbekistonda otroq yashamaydi. B. siyrak ormon va boglarda yashaydi. Boyining uz. 20 sm gacha boladi. Tuxumini daraxtlar kovagiga qoyadi, qushlarning tashlan ...

Burmachap qabristoni

Burmachap qabristoni - kochmanchi chorvador qabilalar antik davr yodgorligi. Burmachap qishlogi dan topilgan. Burmachap qabristoni ni 1944 - 45 yillarda A. N. Bernshtam tekshirgan. Burmachap mozorlari har xil hajmdagi tuproq uyumidan iborat. Burm ...

Burmalangan oblast

Burmalangan oblast - geosinklinal mintaqa rivojlanishining yagonaligi va bir vaqtda burma hosil bolishi bilan ajralib turadigan bir qismi. Yer posti harakatdagi zonalari - geosinklinal mintaqalari rivojlanishidagi qonuniy bosqich. Tektonik jarayo ...

Burmalanish fazasi

Burmalanish fazasi - burmalanish jarayonining rivojlanishidagi malum bir davri. Uzoq vaqt uzluksiz davom etadigan tektonik harakatlar, ayniqsa burmalar hosil bolishida nisbatan qisqa davom etgan tezlanish hodisasi. Burmalanish fazasi jinslar yoti ...

Burmalash

Burmalash, gofrirlash - 1) taxta materiallarning biqoligini oshirish maqsadida ularni tolqinsimon va shakldor qilib yasash. Burmalar yarim doiraviy, trapesiya, uchburchak shaklida hamda murakkabroq shakllarda bolishi mumkin. B. presslarda yoki sh ...

Burnonit

Burnonit - murakkab sulfidlar kenja sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi CuPbSbS3. Bazan temir va kumush qoshimchalari boladi. Rombik sistemada kristallanadi. Rangi polatsimon kulrangdan qoragacha. Yogon ustunsimon va gildiraksimon qoshaloq ...

Buroq

Buroq - islom rivoyatlarida juda tez chopadigan va uchadigan maxluqning nomi. Quroni karimda zikr qilinishicha, Muhammad uni minib Makka shahridan "tungi sayr"da merojga chiqqan. Rivoyat qilishlaricha, B. Muhammadni Kaba oldiga kelib kutib turgan ...

Burtaslar

Burtaslar - Orta va Quyi Volga boyidagi qabilalar uyushmasi. B.ning aynan qaysi qabilalardan tashkil topganligi nomalum. B. arab jugrofiy va tarixiy manbalarida 10-asrdan, rus solnomalarida esa 13-asrdan tilga olinadi. Ular dehqonchilik, chorvach ...

Burun qonashi

Burun qonashi - burun boshligidan qon kelishi. Burunning lat yeyishi yoki shilliq pardasining zararlanishi, organizmning umumiy, asosan, yuqumli kasalliklari Burun qonashi ga sabab boladi. Yurak, buyrak, jigar, qon yaratuvchi azolar kasallanganda ...

Burundoy

Burundoy, Borunday - mogul sarkardasi; 13-asr 30- yillari oxiri - 40- yillari boshida Botuxon qoshini tarkibida Rus va boshqa mamlakatlarni bosib olishda qatnashgan. 1258 - 59 yillarda mogullarga tobe knyaz Vasilko Romanovich bilan birga Litva va ...

Buryat solnomalari

Buryat solnomalari - sharqiy buryatlarning tarixiy yodnomalari. Yilnomalar va qisqacha tarixiy ocherklarning oraliq shakli korinishida bolgan. Buryatlar uchun tushunarli bolgan adabiy mogul tilida yozilgan. Selenga, xorin va aga, barguzin buryatl ...

Bushmen tillari

Bushmen tillari - Jan. va Sharkiy Afrikaning tub aholisi bushmenlar tili. Bushmen tillari da sozlashuvchilar soni 80 mingdan ortiq. Bushmen tillari deyarli tadqiq etilmagan. Faqat 3 guruhi: 1) auei dialektiga ega bolgan kung tili; 2) 2 dialektli ...

Anatoliy Bushuy

Anatoliy Mixaylovich Bushuy – tilshunos. Ozbekiston Respublikasi fan arbobi. Samarqand universiteti chet tillar fakulteti nemis tili bolimini tugatgan. Shu universitetda katta oqituvchi, dotsent, professor, kafedra mudiri. Til-shunoslik nazariyas ...

Bushuyev qoramol zoti

Bushuyev qoramol zoti - suti uchun boqiladigan zot. Ozbekistonning Mirzachol zonasida yetishtirilgan sersut va sermahsul qoramol. Bu zotni yaratishni M. M. Bushuyev jaydari sigirlarni golland zotining buqasi bilan, songra uni shvits zoti bilan mu ...

Bussengo Jan Batist

BUSSENGO Jan Batist - fransuz kimyogari, agrokimyo asoschsharidan biri. Parij FA azosi. Ilmiy ishlari osimliklar fiziologiyasi va agrokimyo masalalariga bagishlangan. U osimliklarning ildizdan oziqlanishi, ogitlarni qollash, tabiatda moddalarning ...

Bussol

Bussol - 1) joydagi yonalishlarning magnit azimutini olchash uchun moljallangan asbob. Ishi magnit meridiani bilan biror predmetga tomon yonalgan chiziq orasidagi gorizontal burchaklarni olchashga asoslangan. B.ni mukammallashtirilgan kompas deyi ...

Bustiy

Bustiy - shoir. Arab va fors tillarida ijod qilgan. Bust hokimi alBayturning kotibi bolgan. Lirik sherlarida dunyoviy sevgi, hayot quvonchlari va tabiat tarannum etilgan. Koplab hikmatli sozlar yaratgan. Ularda kishilarni rostgoy, halol, mehnatse ...

But

But - 1) idol - diniy siginish obyekti hisoblanuvchi xudo yoki ruhning tasviri; 2) ikona - xristianlikdagi Iso, Bibi Maryam va avliyolar tasviri; 3) krest - xristianlik ramzi.

Butadiyen

Butadiyen, divinil, SN2=SNSN=SN3 - organik birikma; qolansa hidli rangsiz gaz. Mol. m. 54.09. Suyuqlanish temperaturasi - 108.9°, qaynash temperaturasi 4.5°. Zichligi 621 kg/m3. Suv, spirtda yomon, kerosin va organik erituvchilarda yaxshi eriydi; ...

Butadiyen (kauchuk)

Butadiyen - NITRIL KAUCHUKLAR, divinil nitril kauchuklar - butadiyen va akrilonitrilning sopolimer hosilalari. Monomerlarni suvli emulsiyada 5° da yoki 30° da emulgator ishtirokida sopolimerizatsiyalab olinadi. Butadiyen boglangan akrilonitril mi ...

Butadiyen kauchuklar

Butadiyen kauchuklar, divinil kauchuklar - butadiyenni polimerlab olinadigan sintetik kauchuklar. Ularga butadiyennatriy, butadiyennitril, butadiyenstirol, polibutadiyen va boshqa kauchuklar kiradi. Butadiyen kauchuklar ni olishda katalizatorlar ...

Butadiyenstirol kauchuklar

Butadiyenstirol kauchuklar, divinilstirol kauchuklar - butadiyen bilan stirolning sopolimerlari. Butadiyenstirol kauchuklar monomerlarni suvli emulsiyada 5° yoki ~50°da sopolimerizatsiyalab olinadi. Ularda boglangan stirol miqdori 8.23 yoki 45% a ...

Butador

Butador - milliy zardozlikag naqsh mujassamotlaridan biri. Uslublashtirilgan buta shaklidagi naqshgul lar bezatiladigan yuza boylab bir te kis yoyiladi. Ozaro boglanmagan bu guldastalar alohida tuzilishi bilan B.ni belgilaydi. Naqshni asosan osim ...

Butanlar

Butanlar - toyingan uglevodorodlar, umumiy formulasi S4N|0. Mol. m. 58.123, rangsiz va hidsiz gaz. Ikki izomeri malum: normal butan SN3 - SN2SN2SN3 va izobutan - SN - SN3. Suvda erimaydi, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. B. toyingan alifatik ...

Butara

Butara - barabansimon galvir ; sochma oltin konlarida qum va qorgoshin tosh ni yuvish uchun moljallangan qad. yogoch asbob. Keyinchalik aylanadigan silindrik yoki konussimon baraban korinishida tayyorlangan. B.material solish voronkasi, kiya galv ...

Butash

Butash - daraxt va butalarning ortiqcha shox va novdalarini qisman yoki butunlay olib tashlash. Bogdorchilik, ormonchilik va manzarali bogdorchilikdagi eng muhim agrotexnika tadbirlaridan biri. B. kochatlarga, bog va ormonlardagi daraxtlarga shak ...

Butenev missiyasi

Butenev missiyasi - Buxoroga yuborilgan chor hukumati josuslik missiyasi. Uning asosiy vazifasi Afgoniston va Eron orqali Turkistonga kirishga intilayotgan Angliyaga tosqinlik qilish, Buxoro xonligida Rossiyan ing iqtisodiy va siyosiy tasirini mu ...

Butifos

Butifos, DEF - paxta maydonlarini mashina terimiga tayyorlashda goza barglarini tokish uchun qollanilgan kuchli defoliant. Yuqori trada qaynaydigan och sariq rangli suyuqlik. Yoqimsiz hidli, suvda umuman erimaydi. Moyli eritma va 70% li emulsiyal ...

Butil spirtlar

Butil spirtlar, butanollar, C4H9-OH - bir atomli spirtlar. Mol. m. 74.12. Rangsiz suyuqlik, oziga xos hidi bor. Tortta izomeri malum: birlamchi SN3SN2SN2SN2ON, ikkilamchi SN3SN2SNONSN3, izobutil 2 SNSN2ON, uchlamchi 3SON. Butanol1 bilan butanol2 ...

Butil-kauchuk

Butil-kauchuk - izobutilen bilan oz miqdordagi izoprenni sopolimerizatsiyalab olingan sintetik kauchuk. B. metilxlorid yoki etilxlorid eritmasida monomerlarning kation sopolimerizatsiyasi orqali olinadi. B. och sariq rangli modda bolib, spirt, ef ...

Butilatsetat

Butilatsetat - sirka kislotaning butil efiri, efir hidi keladigan rangsiz suyuklik. 4 ta izomeri malum; ulardan normal butilatsetat CH 3 COO 3 CH 3, bilan izobutilatsetat CH 3 COOCH 2 CH 2 koproq tarqalgan. Qaynash temperaturasi 126.1’ va 118°. Z ...