ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 108

Dashti Qipchoq ozbeklari

Dashti Qipchoq ozbeklari - qadimdan Dashti Qipchoqning sharqiy qismida kochib yurgan turkiy-mogul qabilalari. Arlot, bahrin, burqutyaar, dormon, iyjon, xitoy, qarluqlar, mojor, qipchoq, qiyot, qongirot, qurlovut, mangit, naymam, nukuz, tangut, uy ...

Dasturlash

Dasturlash - kompyuterlar va boshqa mikroprotsessorli elektron mashinalar uchun dasturlar tuzish, sinash va ozgartirish jarayonidan iborat. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari vositasida amalga oshiriladi. Bu dasturlash tillarini ...

Davlat chegarasi

Davlat chegarasi - davlatning quruqlik va suvdagi doirasini belgilaydigan chiziq. Bu chiziq ustidan otadigan vertikal sath shu davlatning xavo chegarasi hisoblanadi. Xalqaro xuquqqa binoan qushni davlatlar ortasidagi Davlat chegarasi shartnoma ta ...

Davlat madhiyasi

Davlat madhiyasi - davlat gerbi va davlat bayrogi bilan bir qatorda davlat rasmiy ramzi hisoblanadigan sheriy-musiqiy tantanavor asar, gimn. U asosan tantanali yigilishlar vaqtida, jamiyat hamda muhim davlat ahamiyatiga molik voqealarni nishonlas ...

Dediman silk roud tashkent

"DEDIMAN SILK ROUD TASHKENT" - 4 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahrida joylashgan. 1970 yilda "Dostlik" mehmonxonasi nomi bilan ishga tushgan. Tamirlash loyihasini "TAMAX" firmasi, qurilishini esa "Apeas" firmasi bajardi. 2004 yildan hozirgi nom ...

Defektoskop

Defektoskop - metall va metallmas materiallardan qilingan buyumlardagi nuqsonlar ni buyumlarga ziyon yetkazmasdan aniqlash uchun moljallangan qurilma. Magnitli, rentgen va gamma nurlarga, ultratovush tolqinlariga, elektr induksiya hodisasiga asos ...

Dekadentlik

Dekadentlik - 19 - 20-asrlarda Yevropa madaniyatidagi inqiroziy holatni umumiy tarzda ifoda etgan nom. Tanazzulga yuz tutishlik, umidsizlik kayfiyati, hayotdan bezishlik, yolgizlanib qolganlik kabi hissiyotlarda oz aksini topgan. D.ka xos bir qat ...

Detander

Detander - gazni sovitish uchun moljallangan mashina. D.da gazni sovitish jarayoni uni kengaytirish hisobiga amalga oshadi. D.ning har xil turlari bor. Ularning ichida porshenli D. va turbodetander keng tarqalgan. Porshenli D.da qisilgan gazning ...

Deyvid Yum

Yum Deyvid - ingliz faylasufi, tarixchisi, iqtisodchisi. Agnostitsizmning asosiy prinsiplarini tariflab bergan. Sabablarini bilib bolmaydigan "taassurotlar" oqimi bolgan hissiy tajriba togrisidagi talimotni rivojlantirgan. Borliq bilan ruhning mu ...

Dezinfeksiya

Dezinfeksiya, yuqumsizlantirish - yuqumli kasalliklarni qozgatuvchi mikroorganizmlar ni yoq qilish. Keng manodagi D.ga odam bilan hayvonlar uchun zararli hasharotlarni yoq qilish - dezinseksiya va zararli kemiruvchilarni yoq qilish - deratizatsiy ...

Diftong

Diftong - bir bogin hosil qiluvchi 2 fonetik unsur dan tashkil topgan murakkab unli; shu jihati bilan monoftongyaang farq qiladi, unsurlarning biri bevosita bogin hosil qiladi, ikkinchisi esa unga ergashib keladi va bogin hosil qiluvchi hisoblanm ...

Din

Din - xudo yoki xudolar, gayritabiiy kuchlar mavjudligiga ishonish. D. muayyan talimotlar, his-tuygular, toat-ibodatlar va diniy tashkilotlarning faoliyatlari orqali namoyon boladigan, olam, hayot yaratilishini tasavvur qilishning alohida tarzi, ...

Dinamo jismoniy tarbiya va sport jamiyati

"Dinamo" - jismoniy tarbiya va sport jamiyati. Bu jamiyat Ozbekistonda 1925 yildan faoliyat korsatadi. 1993 yilda OzR Adliya vazirligida royxatdan otgan. Ozbekistonning "D." jamiyati maqsad va vazifalariga Ichki ishlar vazirligi, Milliy xavfsizli ...

Dinozavrlar

Dinozavrlar - qirilib ketgan sudralib yuruvchilar. Tanasining uz. 20 sm dan 30 m gacha. Antarktidadan tashqari hamma qitalarda, jumladan Orta Osiyo va Qozogistonda triasbor davrlari qatlamlaridan malum. Yura davrida keng tarqalgan, oxirgi D. bor ...

Diplomatiya

Diplomatiya. BMT, Yevropa Xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti va boshqa obroli xalqaro tashkilotlar va kengashlarga azo boldi. Uning tashqi siyosati, diplomatik faoliyati OzR Konstitutsiyasida belgilanganidek, davlatlarning suveren tengligi, kuch ...

Walt Disney

Walt Disney - AQSH kinorejissyor-multiplikatori, rassom va prodyuser. 1919 yildan kino sohasida ishlagan. Qisqa metrajli "Villi kemasi" ovozli multfilmi bilan AQSH kinemato-grafiyasida tovush va harakatni sinxronlashtirish usulini ishlab chiqqan. ...

Don ekinlari

Don ekinlari, donli ekinlar - don uchun ekiladigan ent muhim qishloq xojaligi ekinlari guruhi; Don ekinlari doni insonning asosiy oziq-ovqat mahsuloti; sanoatning kopgina tarmoklari uchun xom ashyo, shuningdek, chorva mollari uchun yem. Donining ...

Dori

Dori - kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. Har qanday D.ni odamlarga qollashdan oldin hayvonlarda sinab koriladi va klinikalarda kuzatiladi. D.lar kimyo-farmatsevtika zavodlarida sintetik moddalardan, osimlik, hay ...

Dravid tillari

Dravid tillari - Hindiston yarim oroli va unga qoshpn hududlar-lagi tillar oilasi Asosan Hindistonning jap. shtatlarida, shunnng-dsk, Pokiston, Jan. Afgoiiston, Sharqiy Eron da, qis-man Shri Lanka, Jap.Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch ok ...

Dudlash

Dudlash, fumigatsiya, gazlash - 1) gosht va baliq mahsulotlarini tutun dudi bilan qayta ishlash. Mahsulotlarning saqlashga chidamini oshirish va unga oziga xos tam, rang va xushboylik berish maqsadlarida qollaniladi. D.dan oldin mahsulot yengilro ...

Dvorjak Antonin

DVORJAK Antonin - chex kompozitori, milliy kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Chexiya fan va sanat akademiyasining azosi, Praga konservatoriyasining prof. va direktori. Nyu-Yorkdagi milliy konservatoriya direktori. D. merosida 10 opera, 9 simf ...

Dyuker

Dyuker, qaynama - kanal suvini daryo yoki boshqa kanal ozani, chuqur vodiy, yol va shartli tosiqlar bilan kesishgan joydan otkazish uchun yotqiziladigan quvur shaklidagi bosimli suv otkazgich. Kanaldagi suv satx,i kesib otiladigan tosiq sathiga y ...

Dyuna

Dyuna - shamol toplagan qum tepalari. Dengiz, daryo, kollarning toziydigan qumli sohillarida paydo boladi. Dyunaning shamolga qaragan tomoni sal qiya, shamolga ters tomoni tik boladi. Balandligi 10 - 30 metr, bazan 100 metr ga yetadi. Dyuna shamo ...

E

E, Е: E - ozbek-kirill alifbosining oltinchi harfi. "Y" va "e ye" tovushlari birikmasini ifodalaydi. Ozbek adabiy tilida orta kotarilishdagi til oldi, yarim tor, lablanmagan, unli tovush. Orxun-Yenisey, turkiy uygur yozuv yodgorliklarida uchramay ...

E-Mail

Elektron pochta - malumotlarni uzatish tarmogi orqali axborotlarni bir foydalanuvchi elektron qutisidan boshqasinikiga jonatish, qabul qilish va malum vaqtgacha saqlanishini taminlovchi dasturiytexnik vositalar toplami. E-Mail axborotlarni tarmoq ...

Ebonit

Ebonit, qattiq rezina - tabiiy yoki suniy kauchukni oltingugurt bilan vulkanizatsiyalashdan hosil bolgan mahsulot. E.da boglangan oltingugurt 32% ga yaqin, formulasi 2. E. qongir yoki qora tusli; zichligi 1140 kg/m3, mexanik ishlovga oson berilad ...

Ebulioskopiya

Ebulioskopiya - eritma qaynash trasining kotarilishini toza erituvchi qaynash trasiga qiyoslab olchashga asoslangan fizikkimyoviy tekshirish usuli. E. krioskopiya kabi erigan moddaning mol. m.ni olchashda qollanadi. E. usulini F. Raul 1882 - 88 y ...

Echki

Echki - quvushshoxlilar oilasiga mansub juft tuyoqli kavsh qaytaruvchi hayvon. E. turli iqlimsharoitga tez moslasha olishi tufayli dunyoning koplab mamlakatlarida uchratish mumkin. Xonaki E.lar yovvoyi bezoar va burama shoxli echkilardan tarqalga ...

Echkichilik

Echkichilik - chorvachilikning echkilarni boqish va kopaytirish bilan shugullanuvchi tarmogi. Jahon boyicha 709.9 mln. bosh echki boqiladi. Uning asosiy qismi Osiyo, Afrika, Janubiy Amerika mamlakatlariga togri keladi. E. xojaliklari tog, baland ...

Edelvays

Edelvays - murakkabgullilar oilasiga mansub kop yillik osimliklar turkumi; manzarali tog guli. Vatani - Yevropa, Xitoy, Yaponiya va Sibirda ham uchraydi. Alp toglarining ohaktoshli qoyalarida, dengiz sathidan 1700 - 2300 m balandlikda alp E.i, Si ...

Edilboy qoy zoti

Edilboy qoy zoti - goshtyog yonalishidagi dagal jun beradigan yirik dumbali qoy zoti. 19-asrda Qozogistonda xalq seleksionerlari tomonidan mahalliy dumbali qoylarni tanlash va qopaytirish yoli bilan chiqarilgan. Yirik gavda tuzilishi, tez osuvcha ...

Edip

Edip - yunon mifologiyasida Fiva shahrining shohi. Avvalgi shoh Lay va uning xotini Iokastaning ogli. E. tugilgandan keyin otasining buyrugiga binoan Kiferon togiga tashlab kelinadi. Choponlar tomonidan qutqarib qolingan E.ni Korinf podshosi Poli ...

Edirne

Edirne - Turkiyaning garbiy qismidagi shahar. Edirne elining mamuriy markazi. Aholisi 119.3 ming kishi. Transport yollari chorrahasi, Qishloq xojaligi rayonining savdo markazi. Oziq-ovqat, ip gazlama sanoati korxonalari mavjud. Shaharga, taxminla ...

Edmonton

Edmonton - Kanadaning jan.garbiy qismidagi shahar, NortSaskachevan daryosi boyida. Alberta provinsiyasining mamuriy markazi. Aholisi 937.8 ming kishi. Mamlakatning muhim savdotaqsimot, sanoat markazi. Transport yollarining yirik chorrahasi. Aerop ...

Eduard

Eduard - ingliz qirollari nomi:Eduard I 1272 yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Otasi qirol Genrix III vafotidan song taxtga chiqqan. E.1 davrida parlamentni muntazam chaqirib turish amaliyoti joriy qilingan, bu Angliyada tabaqaviyvakillik ...

Edwin Hubble

XABBL Edvin Pauell - amerikalik astronom, AQSH Milliy FA azosi. Yerk rasadxonasi va Maunt-Vilson rasadxonasida ishlagan. Asosiy ilmiy ishlari galaktikalarni, Koinotning uzluksiz kengayish xususiyatini organishga oid. Koinotda kuzatiladigan tumanl ...

Efebiya

Efebiya - Yunoniston da erkin tugilgan 18 yoshdan 20 yoshgacha bolgan osmirlarni harbiy va fuqarolik xizmatiga tayyorlaydigan davlat tashkiloti. Oqish kazarma sharoitida 2 yil davom etgan. Birinchi yili efeblar gimnastika, kamondan otishni organg ...

Efemerid vaqti

Efemerid vaqti - astronomiyada qollaniladigan maxsus vaqt; sayyoralarning efemeridalarmni hisoblashda qollaniladi. Yerning oz oqi atrofida aylanishi notekis bolganligi sababli, ortacha sutkalar ham notekis kechadi. Shuning uchun astronomiyada Yer ...

Efemerida

Efemerida - astronomik kundalik jadval. E.da Quyosh, Oy, katta sayyoralar, ularning yoldoshlari, kichik sayyoralar va boshqalarning malum yil, kun va soatlar uchun oldindan hisoblangan korinma koordinatalari va boshqalar malumotlar beriladi. E. m ...

Efemerlar

Efemerlar - chol, chala chol va adirlarda osadigan bir yillik osimliklar. Vegetatsiya davri qisqa. Asosan, bahor va kuzda, tuproq nam vaqtlarida osadi. Tipik, yani bahorgi E. va kuzgi E.ga ajratiladi. Orta Osiyoning chol, ayniqsa, adirlarida kop ...

Efes

Efes - Kichik Osiyoning garbiy sohili Kariya viloyatidagi qadimiy shahar. E. xarobalari hozirgi Saljuq dan 10 km narida joylashgan. Osiyo savdo yollarining songgi nuqtasi va diniy markaz sifatidagi ahamiyati shaharning ravnaq topishiga imkon berg ...

Effektorlar

Effektorlar - 1) fiziologiyada faoliyati refleks bilan bogliq bolgan ijrochi organ; organizmning qozgatuvchiga nisbatan javob reaksiyasini taminlaydi. E.ga muskullar, bezlar, buyrak, elektr va boshqalar organlar kiradi. Odatda, refleks polieffekt ...

Effuziya (gidrodinamika)

Effuziya - gazning kichik teshiklardan sekinlik bilan oqib chiqishi. Ikki holat farqlanadi: 1 holat - teshikning diametri gaz molekulalarining erkin harakatlanish uzunligiga nisbatan juda kichik. Bu holda idishdagi gaz bosimi juda kichik boladi. ...

Efiop yozuvi

Efiop yozuvi - jan. arabiy konsonant alifbo asosida kelib chiqqan boginli yozuv. Har bir belgi S+U tarzidagi ochiq boginni ifodalaydi, unlining tabiatidan kelib chiqqan holda, qoshimcha chiziqlar bilan farqlanuvchi 7 variantga ega: qisqa a, chozi ...

Efioplar

Efioplar, itioplar, itoplar, habashlar - 1) qadimda - Misrdan jan.da, Nubiya va hozirgi Efiopiya hududida yashagan aholi nomi; 2) Efiopiya aholisining umumiy nomlanishi. Umumiy soni 52 mln. kishi. Amxara tilily. sozlashadi. Dindorlari - xristianl ...

Efir

Efir - yunon afsonasiga kora, Olimp togi choqqisi yetgan va olimp xudolari makoni hisoblangan eng yuqori yengil va shaffof havo qatlami. Yunon shoiri Gesiodning "Teogoniya" asari boyicha E. goyo Ereb va Nikta ning oqibati; boshqa rivoyatga qora, ...

Efir moylari

Efir moylari - uglevodorodlar, terpenlar, spirtlar, fenollar, aldegidlar, murakkab efirlar hamda bazi geterotsiklik birikmalar aralashmasidan tashkil topgan uchuvchan suyuq moddalar. Efir moylari kopgina osimliklar tarkibida bolib, ularga hid ber ...

Efir moyli ekinlar

Efir moyli ekinlar - efir moylari olish uchun yetishtiriladigan ekinlar guruhi; texnika ekinlari. Ayrim organlari yoki tanasida efir moylari toplaydi. Efir moyli ekinlare.ning daraxt, buta va bir va kop yillik otlar turlari bor. Ular tropik, subt ...

Efirlar

Efirlar - tarkibida kislorod bolgan organik birikmalar. Ular 2 guruhga: oddiy E. va murakkab E. ga bolinadi. Oddiy E.ga suv molekulasidagi 2 vodorod ornini bir valentli uglevodorodlar radikallari almashgan moddalar sifatiga qaraladi mas, dietilef ...

Eftaliylar

Eftaliylar - Orta Osiyoning shimoli-sharqidan Movarounnahrning ichki viloyatlariga kirib, milodiy V asr - VI asrlarda davlat barpo etgan qabila ittifoqi. E. Orta Osiyo, shimoliy Hindiston, Afgoniston va Sharqiy Turkiston tarixida muhim rol oynaga ...