ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 109

Egalik huquqi

Egalik huquqi - mulk huquqiga tegishli tushuncha; mulkni qolda yoki biron joyda saqlab turish bilan izohlanadi. Mulkdorlik, mulk huquqi mulkka egalik qilish huquqidan boshlanadi. Bunday huquq, avvalo, mulkdorga tegishli boladi. Ammo mulkni egalla ...

Egar

Egar - 1) otulov ustiga uriladigan va minib otirish hamda yuk tashish uchun moslashtirilgan qulay abzal. Odamlar hayvonlarni qolga orgatib, minib yuradigan davr dan malum. E.ning kundalik minib yurish, sport, harbiy, mashq yoki poyga uchun moljal ...

Egat

Egat - plug, kultivator va boshqalar tuproqqa ishlov berish qurollari vositasida ochilgan togri, uzun ariqcha; joyakning bir turi. E. ekinlarni bir tekisda va qondirib sugorish uchun ochiladi. Sugoriladigan dehqonchilik r-nlarida ayrim ekinlarni ...

Egey

Egey - yunon mifologiyasida Afina podshosi. Uning ogli Tesey Minotavr ni oldirib, shu bilan Afinani podsho Minosga tolaydigan sharmandali tovondan xalos qilish maqsadida Krit o.ga yol olgan. E.ning u bilan kelishuviga kora, Minotavr bilan boladig ...

Egey madaniyati

Egey madaniyati, Kritmiken madaniyati - Kiklad, Krit o., Yunonistonning materik qismi va Kichik Osiyo dagi jez davri tamaddunining umumiy nomi. Uning asosiy markazlari Miken va Krit dagi qazishmalar natijasida ochilgan. Bir qancha lokal arxeologi ...

Egilish

Egilish - tashqi kuchlar tasirida yoki temperatura ozgarishi tufayli materiallar yoki buyumlar ning oqi yoki orta sirti egrilanishi; deformatsiya turi. Materiallar qarshiligi fani nuqgai nazaridan binokorliqda tosin va plitalar, mashinasozlikda v ...

Egirin

Egirin - piroksenlar guruhiga mansub jins hosil qiluvchi mineral. Kimyoviy tarkibi g4aGe; Kristallari prizmatik, yirik, bazan yupqa va ignasimon; yakka yoki shulasimon tolatola agregatlar hosil qiladi. Rangi yashildan qoramtiryashilgacha, bazan r ...

Egizaklar

Egizaklar - ona organizmida bir vaqtda rivojlangan 2, 3 yoki undan ortiq homila. E. tugilishida irsiy omillarning ham roli katta. E.ning bitta tuxumdan yoki 2 ta tuxumdan rivojlanadigani malum. Bir tuxumli E. 2 yadroli tuxumhujayraning spermatozo ...

Egotsentrizm

Egotsentrizm - shaxsning oz qiziqish doirasiga boglanib qolishi, boshqa odamlar va narsalarga nisbatan ozining dastlabki bilishiga oid qarashi yoki fikrini ozgartira olmasligi, hatto oz tajribasiga qarama-qarshi axborotlarga moslasha bilmasligida ...

Egov

Egov - qattiq buyumlar sirtidan yupqa qatlamda qirindi olish, tekislash, silliqlash uchun moljallangan kop tishli chilangarlik quroli; ish sirtlari ga kesuvchi tishlar kertilgan asbob. Dastlabki E.lar temir davrida paydo bolgan. Mustahkam polatda ...

Ehrom

Ehrom - 1) musulmonlarning katta va kichik haj qilish vaqtidagi alohida holati. E. hajni dili bilan niyat qilish, haromdan muhofazalanishdir, ehromdagi kishi "muhrim" deb ataladi. Muhrim odobdan tashqari soz sozlash, xotini bilan yaqinlik qilish, ...

Ehtiros

Ehtiros - butun vujudni qamrab oluvchi kuchli kotarinkilik tuygusi; uzluksiz, davomli, barqaror hissiy holat. E.ning namoyon bolishi, kechishi va kuchayishining sabablari xilmaxil. Uning negizida odamning ongli etiqodi, shaxsiy goyasini royobga c ...

Ehtiyojlar

Ehtiyojlar - organizm, inson shaxsi, ijtimoiy guruh, umuman jamiyatning hayot faoliyatini saqlab turish uchun zarur bolgan narsalarga talab, muhtojlik. Nazariy va amaliy iqtisodiyotning fundamental kategoriyalaridan biri. E. subyekt bilan uning f ...

Ehtiyot chorasi

Ehtiyot chorasi - jinoyat qilishda ayblanuvchi shaxsga nisbatan qollaniladigan protsessual majburlov chorasi. Ozbekiston Respublikasi JPKga kora, ehtiyot choralari surishtiruvchi, tergovchi, prokuror, sud tomonidan ayblanuvchi, sudlanuvchining su ...

Ehtiyotsizlik

Ehtiyotsizlik - ayb shakllaridan biri. Qilmish oz-oziga ishonish yoki beparvolik orqasida sodir etilishi mumkin. Ozbekiston Respublikasi JKda ana shu har 2 holatda sodir etilgan jinoyat quyidagicha tariflanadi: "Agar jinoyatni sodir etgan shaxs o ...

Ejektor

Ejektor - gaz yoki suyuqliklarni sorish da ishlatiladigan apparat. Ishi boshqa gaz va suyuqliklarning kinetik energiyasidan foydalanishga asoslangan. Unda katga tezlikda harakatlanayotgan muhit ning kinetik energiyasi ikkinchi muhitga otadi. Gaz ...

Ekin maydoni

Ekin maydoni - qishloq xojaligi ekinlari bilan band bolgan haydalma yerlar. U m u miy Ekin maydoni, ayrim qishloq xojaligi ekinlari Ekin maydoni, ekin guruhlari Ekin maydoni ga bolinadi. Ozbekistonda barcha ekin maydoni - 3785.1 shundan don ekinl ...

Ekinlarni ekish

Ekinlarni ekish - hosil olish uchun osimlik urugini tuproqning yuqori qatlamiga joylash; asosiy afotexnika tadbirlaridan biri. Ekinlarni ekish usullari ekinlarning oziqlanish maydoniga, yoruglik va namga bolgan talabini, ekin parvarishini, birinc ...

Ekinzorlar fotosintetik potensiali

Ekinzorlar fotosintetik potensiali - vegetatsiya davri yoki uning bir qismi uchun osimliklar fotosintez apparati - barglar sathining kundalik ish hajmi yigindisini ifodalaydigan korsatkich. Ekinzorlar fotosintetik potensialip. ekinlarni afometeor ...

Ekklesiya

Ekklesiya - Yunonistonda xalq majlisining eng kop tarqalgan nomi. Demokratik polislarda E. - qonun chiqarish, ijroiya va sud hokimiyatiga ega bolgan davlatning oliy organi; mansabdorlarni saylab ularni doimo nazorat ostiga olgan E. tarkibi mulkiy ...

Eklampsiya

Eklampsiya - homiladorlik toksikozlarining xavfli shakli. Birinchi marta boyida bolgan, aksari egiz homiladorlik yoki buyrak, yuraktomir kasalliklari bor ayollarda homiladorlikning ikkinchi yarmida, kopincha songgi oylarida vujudga keladi. E.ning ...

Eklektizm

Eklektizm, eklektika - turli xil, hatto bir-biriga qarama-qarshi qarash, goya, nazariyalarning "eng yaxshisi"ni tanlab olishga intilish. Dastlab songgi yunon falsafasida paydo bolgan. "E." terminini aleksandriyalik Potamon qollagan va oz maktabin ...

Eklimetr

Eklimetr - geodeziyada - joyda chiziqlarning qiyalik burchagini olchash uchun ishlatiladigan geodezik asbob. Doira shaklidagi metall quticha va uning yon tomoniga mahkamlangan prizmatik naycha 2 dan iborat. Metall quticha ichida gardishiga gradus ...

Ekliptika

Ekliptika - Quyoshning osmon gumbazidagi korinma yillik harakat yoli. Bu harakat katta aylana boylab sodir bolib, osmon gumbazining sutkali harakatiga qaramaqarshi yonalgan va tezligi sutkasiga 59’8" ga teng. Quyoshning yillik korinma harakati Ye ...

Eklogit

Eklogit - chuqurlikdagi metamorfik tog jinsi; yaxlit, bazan varaqsimon korinishda boladi. Asosan, granat, piroksen, kvari va rutildan tashkil topgan. Ikkinchi darajali aksessor minerallardan kianit, korund, sanidin, koesit, enstatit, grafit, olmo ...

Ekologik joy

Ekologik joy, ekomuhit - tabiatda tur yashashi mumkin bolgan barcha muhit omillari majmui. Ekologik joy tushunchasi, odatda, ekologik jihatdan yaqin va bitta trofik darajada turadigan turlar ortasidagi ozaro munosabatlarni tadqiq qilishda qollana ...

Ekologik valentlik

Ekologik valentlik - turning ozgaruvchan muhit sharoitiga moslanish darajasi. Miqdoriy jihatdan muhit sharoitining mazkur tur hayot faoliyati saqlanib qoladigan chegarada ozgarishi bilan ifodalanadi. Ekologik valentlikga turning bitta alohida omi ...

Ekologiya sohasidagi jinoyatlar

Ekologiya sohasidagi jinoyatlar - tabiatdan foydalanish va atrof muhitni muhofaza qilishga qarshi jinoyatlar. Ekologiya insonni tabiat bilan boglab turadigan ijtimoiy holatdir. Bunday bogliklik, oz navbatida, gayriqonuniy xattiharakatlar orqali h ...

Ekonomayzer

Ekonomayzer - 1) bug qozoniga beriladigan sovuq suvni qozondan chiqib ketayotgan gazlar issikligi bilan oldindan isitib beradigan issiqlik almashgich qurilma. Suv qaynaydigan va qaynamaydigan turlarga bolinadi. Pastroq bosimga moljallangan E. cho ...

Ekonometriya

Ekonometriya, ekonometrika - iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilish, iqtisodiy axborotlarga ishlov berishning matematik va iqtisodiystatistik usullarini va modellarini ishlab chiqish va qollash bilan shugullanadigan fan; E. iqtisodiy hodisa va jara ...

Ekonomicheskoye obozreniye

"EKONOMICHESKOYE OBOZRENIYE" - oylik ilmiy-amaliy iqtisodiy jurnal. Muassisi Iqtisodiy tadqiqotlar markazi. BMTning Iqtisodiy dasturi komagida 1998 yildan Toshkentda rus tilida nashr qilinadi. Tahririyat kengashi Ozbekiston Respublikasi vazirlik ...

Ekotip

Ekotip, ekologik tip - muayyan ekologik sharoitga moslashgan. bir turga mansub osimliklardagi bir xil populyatsiyalar majmui; shu sharoitda irsiy morfologik, fiziologik, biokimyoviy va boshqalar xususiyatlar vujudga keladi. "E." terminini fanga s ...

Ekran

Ekran - 1) tasvirlar tushirish yoki hosil qilish uchun moljallangan qurilma. Mas, kino E. i, televizor E.i va boshqalar; 2) turli nurlanishlarni yutadigan, qaytaradigan yoki insonni ulardan himoya qiladigan qurilma ; 3) radiotexnika va elektrotex ...

Ekranoplan

Ekranoplan - yer yoki suv sirtiga yaqin balandlikda uchish uchun moljallangan uchish apparati. Birinchi E.ni fin muhandisi T. Karno 1935 yilda yasagan. 20-asr 70- yillarida Finlyandiya, Shvetsiya, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Rossiyada ...

Eksgumatsiya

Eksgumatsiya - murdani kozdan kechirish va ekspertiza otkazish zaruriyati tugilganda uni dafn etilgan joyidan qazib olish. Ozbekistonda E. tergovchi yoki surishtiruvchining qarori va prokurorning sanksiyasi asosida otkaziladi. Qarorda E.ning saba ...

Ekskavator

Ekskavator - tog jinslari va yerni qazish, ularni transport vositalariga yuklash yoki toplash uchun moljallangan qazishyuklash mashinasi. Yer qazish mashinalarini yaratish goyasini 16-asrda Leonardo da Vinchi Ekskavator draglayn sxemasi tarzida i ...

Ekskorioz

Ekskorioz - tokning zamburug kasalligi. Tok zangida, barg va novdalarida qora uzunchoq dog va yolyol chiziqlar korinishida paydo boladi. E. kasalligi tez tarqaladi, chiziqlar ornida yoriqlar hosil boladi. Postloq ingichka uzun bolaklarga bolinib ...

Ekspansivlik

Ekspansivlik - narsahodisalarga joshqin, tezkor javob qaytarishga yoki munosabat bildirishga shay, ehtirosli holat. Inson vujudida tolib toshgan ham biologik, ham psixologik quvvatning tashqi ifodasi. E. hissiyotiga beriluvchi odam hayajonlanib, ...

Eksperiment

Eksperiment - fanda narsa va hodisalarni sezgipredmet faoliyati bilan tadqiq qilish, organish. Kuzatishga qaraganda yuksakroq bilish usuli. Mohiyatetibori bilan tajriba tushunchasini ifodalasada, E. fanga nisbatan ishlatiladi. E. zarur shartsharo ...

Eksperimental psixologiya

Eksperimental psixologiya - psixik hodisalar va jarayonlarni ilmiy metodlar yordami bilan tadqiq qilish. Psixologiyaning fan sifatida falsafadan ajralib chiqishida eksperimental tadqiqotlar otkazish asosiy rol oynagan. 19-asrning ortalarida ilk b ...

Eksponometr

Eksponometr - fotografiyada - foto yoki kino suratga olishda, yo bolmasa, foto yoki kinonusxalar kochirishda ekspozitsiya ni aniqlash uchun moljallangan qurilma. Ishlash tarziga kora, jadvalli, optik va fotoelektrik turlarga bolinadi. Bularning i ...

Eksport krediti

Eksport krediti - eksportni ragbatlantirish vositasi sifatida oz mamlakatidan tovarlar va xizmatlar, texnologiyalar sotib olishni moliyalashtirish maqsadlarida xaridorga yoki unga xizmat korsatadigan bankka beriladigan kreditlar; firmaning Ekspor ...

Ekspozitsiya

Ekspozitsiya - badiiy asar, moddiy madaniy yodgorliklar, tarixiy hujjat va boshqalarni korgazma va muzey zallarida yoki ochiq joylarda malum tizimda joylashtirilishi. Doimiy va davriy E.ning maqsadi barcha eksponatlarni ularning badiiy va ilmiy q ...

Ekspozitsiya (unsur)

Ekspozitsiya - 1) adabiyotda badiiy adabiyotda qollanadigan unsur. Badiiy asar syujetining tarkibiy qismlaridan biri bolib, voqealar roy beradigan zamon va makon, personajlar togrisidagi muallif malumrtlari. Bunday malumotlar, odatda, badiiy asar ...

Ekspressionizm

Ekspressionizm - 1900 - 20- yillarda adabiyot va sanatda yuzaga kelgan yonalish; davrning otkir inqirozlarining aks sadosi sifatida yuzaga kelgan. E. asarlaridagi ijtimoiy tanqidiy ruhi bilan parallel mavjud bolgan yoki keyin yuzaga kelgan avanga ...

Ekspressivlik

Ekspressivlik - har xil individlarda malum gen allelining fenotipik namoyon bolish darajasi. "E." terminini fanga rus olimi N. V. TimofeyevResovskiy kiritgan. Allel gen tomonidan boshqariluvchi belgida ozgaruvchanlik bolmaganida doimiy E., aks ho ...

Ekspressivlik (tilshunoslik)

Ekspressivlik - til birligining semantikstilistik belgilari majmui; til birligining aloqasozlashuv jarayonida sozlovchining nutq mazmuniga yoki nutq qaratilgan shaxsga nisbatan subyektiv munosabatining ifoda vositasi bola olishini taminlaydi. E. ...

Ekspromt

Ekspromt - 1) maxsus tayyorgarliksiz, hozirjavoblik bilan yaratilgan asar, improvizatsiya. Doston, terma, sher, askiya, soz oyini, lapar, yoryor, qoshiq va boshqalar korinishlarda bolishi mumkin. 18-asrda Fransiyada, 18-asr oxiri va 19-asr boshla ...

Ekssentrik

Ekssentrik - 1) texnikada - aylanish oqi geom. oqi bilan mos tushmaydigan dumaloq disk. Kulachokli mexanizmlart togri chiziq boyicha harakatlanayotgan shtangaga tasir qilib, uni zarur trayektoriya boyicha harakatlanishga majbur qiladi. Sharnirli ...

Ekssentrisitet

Ekssentrisitet - 1) konus kesimdati bir nuqtadan fokustacha bolgan masofaning osha nuqtadan toki direkpgrisatacha bolgan masofaga nisbati. Konus kesimning shaklini ifodalaydi. E.i bir xil konus kesimlar oxshash boladi. Ellipssa E. 1 dan kichik, g ...