ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 123

Futbol

Futbol - sport oyini, 2 darvoza li maxsus maydon da top bilan jamoa bolib oynaladi. F. topining ogirligi 410-450 g, aylana diametrining uzunligi 68-70 sm, oyinning asosiy vaqti 90 daqiqa. Maydonda ikkala jamoada 11 kishidan boladi. Oyindan maqsad ...

Futurologiya

Futurologiya - keng manoda - insoniyat kelajagi, umumbashariy muammolar haqidagi umumiy konsepsiya yoki tasavvurlar majmuasi; tor manoda - ijtimoiy jarayonlar hamda fantexnika taraqkiyotiga oid sohalardagi jarayonlarni izchillikda organish va kel ...

Fuzariotoksikoz

Fuzariotoksikoz - chorva mollarining Fusarium turkumiga mansub zamburuglar bilan zararlangan ozuqalarni yeyishdan zaharlanishi. F. koproq otlar, chochqalar va parrandalarda uchraydi. Yashirin davri bir necha soatdan 5 - 6 kungacha, otkir, yarim o ...

Fuzariozlar

Fuzariozlar - Fusarium avlodiga mansub takomillashmagan zamburuglar qozgatadigan osimliklar kasalligi. Tuproqda va osimlik qoldigida saqlangan zamburug osimlikka ildiz tizimi va poyaning pastki qismi orqali kiradi. Zararlangan urug va kochatlar h ...

Fuzarium

Fuzarium - takomillashmagan zamburuglar sinfiga mansub zamburuglar. 26 turi bor. Jinssiz konidiyalar orqali kopayadi. Bir yoki bir necha hujayrali oval yoki tuxumsimon shaklli mikrokonidiyalar mitseliyida va konidiya hosil qiluvchilarda paydo bol ...

Yevgraf Fyodorov

Yevgraf Stepanovich Fyodorov - rus mineralogi va kristallografi, hozirgi zamon strukturali kristallografiya va mineralogiya asoschilaridan biri. Rossiya FA akad. Peterburg konchilik intini tugatgan, professor. Peterburg konchilik instituti direkt ...

Fyuchers

Fyuchers - tovar yoki fond birjalarida xom ashyo tovarlari, oltin, valyuta, qimmatli qogozlarni hozirgi amalda bolgan narxlarda, lekin yetkazib berish va haqini keyingi kelishilgan muddatlarga qoldirish bilan oldi-sotdi qilish boyicha bitishuvlar ...

Fyuzelyaj

Fyuzelyaj - aviatsyyada - uchish apparata {vertolyot, gidrosamolyot, samolyot) ning ekipaj azolari, yolovchilar, yuklar va jihozlar uchun moljallangan korpusi. Apparatning qanotlari, dum kanotlari, bazan, shassi va kuch qurilmasini ozaro boglab t ...

G

G: G - lotin alifbosining yettinchi harfi. G - ozbek Kirill alifbosining tortinchi harfi. Yaqin til orqa, portlovchi, jarangli undosh. Soz boshi gul, gozal, ortasi yugur, egar, oxiri barg, tongda keladi. Soz oxirida tub ozbek sozlarida deyarli uc ...

Galen Klavdiy

GALEN Klavdiy - qad. rim vrachi va tabiatshunosi. Sharkda Jolinus hakim nomi bilan mashhur. Tibbiyot va falsafaga oid koplab asarlar muallifi. "Inson tanasining qismlari haqida"gi mumtoz asarida birinchi marta bir butun organizmni anatomikfiziolo ...

Gandbol

Gandbol, qol topi - sport oyini. 19-asr oxirida Yevropada paydo bolgan. Daniyalik Xalger Nilson ixtiro etgan. Gandbol uchun kattaligi 40x20 m li maydon kerak; ogirligi 325 - 475 g, aylanasi 54 - 58 sm bolgan charm top bilan oynaladi. Maydonning i ...

Gangrena

Gangrena, qorason - tirik tana, azo yoki toqimalar bir qismining irib nobud bolishi, nekroznnsh bir turi. Barcha toqima va azolarda, kopincha qol-oyoq va qorin boshligidagi azolarda uchraydi. G. asosan qon tomirlari kam bolgan soha va azolar da t ...

Gaz termometr

Gaz termometr - temperaturani olchash asbobi. Ishi ideal gaz bosimi r yoki hajmi Vning temperaturaga bogliqligiga asoslangan: pV=RT. Temperatura shkalalarini tuzish temperaturani Gaz termometr vositasida olchashga asoslangan. Gaz termometrdan Xal ...

Gazlar

Gazlar - modda holatlaridan biri. Har bir modda temperatura va bosim ozgarishiga qarab qattiq, suyuq va gaz holatda boladi. Mac, suv qattiq, suyuq yoki gaz holatda bolishi mumkin. G. molekulalari siqiluvchan, harakatchan, zichligi juda kichik, bi ...

Gazlift

Gazlift, erlift - quduqqa tushirilgan quvur orqali suyuqlik ni yuqoriga chiqarish qurilmasi. Siqilgan gaz yoki havo kompressor yordamida boshqa quvur orqali suyuqlikka yuboriladi, gaz yoki havo suyuqlik bilan aralashib, gaz-suyuqlik yoki suv-havo ...

Gazniqob

Gazniqob - nafas organlari, yuz va kozni zaharli radioaktiv moddalar va bakterial vositalar tasiridan himoya qiluvchi asbob. Filtrlovchi va izolatsiyalovchi turlarga bolinadi. Filtrlovchi gazniqobni 1915-yili Nikolay Zelinskiy ixtiro etgan. U gaz ...

Gendel Georg Fridrix

GENDEL Georg Fridrix - nemis kompozitori. 1706 - 10 yillarda Italiyada yashab, klavir va organ ijrochisi sifatida shuhrat qozongan. 1717 yildan Angliyada yashagan. 1720 - 41 yillarda London opera teatri ning rahbari. "Rinaldo", "Radamist", "Yuliy ...

Geoiqtisodiyot

Geoiqtisodiyot - davlatning xalqaro maydonda iqtisodiy strategiya va taktikasini shakllantiradigan amaliy faoliyatini organadigan fan tarmogi. G. geosiyosat bilan uzviy bogliq. G. aniq bir sharoitlarda siyosiy, geografik, iqtisodiy, harbiy, eko-l ...

Geologiya

Geologiya - Yer posti va Yerning tuzilishi, tarkibi, harakatlari va rivojlanish tarixi haqidagi fanlar majmui. G.ning dastlabki davri uzoq otmishdan boshlanib tog jinslari, minerallar, rudalar haqidagi malumotlar bilan bogliq. Geologiya terminini ...

Georg Wilhelm Friedrich Hegel

GEGEL Georg Vilgelm Fridrix - yirik nemis faylasufi, nemis mumtoz falsafasining eng mashhur vakili. 1788 - 93 yil larda Tyubingen in-tida taxsil olgan. Bu yerda falsafa va ilohiyotni organgan. Bernda, Frankfurtmaynda zodagon oilalarda oqituvchi, ...

Georges Cuvier

KYUVYE Jorj - fransuz tabiatshunosi. Parij FA va Fransiya akademiyasi azosi, davlat arbobi. K. solishtirma anatomiya, paleontologiya va hayvonot dunyosi sistematikasi bilan shugullangan. K. hayvonlar tanasi, xususan, nerv sistemasi tuzilishining ...

Germafroditizm

Germafroditizm, xunasalik - bir organizmda erkaklik va urgochilik jinsiy organlari bolishi. Chin va soxta xillari bor. Chin G. hayvonlar orasida keng tarqalgan. Qorinoyoqli mollyuskalar, yassi chuvalchanglar, kamtukli halqali chuvalchanglarning d ...

Geteroploidiya

Geteroploidiya, aneuploidiya, polisemiya - organizm hujayralarida xromosomalar sonining galloid soniga karrali bolmagan holda ozgarishi. Geteroploidlarning yashovchanligi sust boladi. G. odamda, drozofilada, goza, bangidevona, galladoshlar va bos ...

Giordano Bruno

Bruno - Giordano Filippo italyan faylasufi, kosmologi va shoiri; panteizm namoyandasi. B. xristian ilohiyoti asoslari bilan birga N. Kopernik nazariyasini organdi. U yoshligidan turli nazariyalarga tanqidiy koz bilan qarab, har bir masala boyicha ...

Giovanni Pierluigi da Palestrina

Palestrina, Jovanni Pyerluiji da Palestrina - italyan kompozitori, Rim polifonik maktabi asoschisi, Uygonish davri musikasining yirik namoyandasi. 1544 - 51 yillari Palestrina shahridagi cherkov xor kapellasida organchi va kapelmeyster, songra Ri ...

Gipergen konlar

Gipergen konlar, sedimentogen konlar, ekzogen konlar - Yer yuzasida qad. va hozirgi geokimyoviy jarayonlar bilan bogliq holda hosil bolgan foydali qazilma uyumlari. Gipergen konlar endogen sharoitida hosil bolgan mineral xom ashyolarning mexanik ...

Gipogen konlar

Gipogen konlar, magmatogen konlar, endogen konlar - Yer postining chuqur qismlarida magmatik qorishmalar yoki issiq suvli eritmalardan yuqori temperatura va bosim sharoitida hosil bolgan foydali qazilma konlari. Gipogen konlar 5 asosiy genetik gu ...

Giza

Giza - Misr dagi memoriy yodgorliklar saklangan shahar. Qad. Misrning Memfis shahri hududida Misr firavnlari Xeops, Xefren va Mikerinlarga atab barpo etilgan ehrom lar ansambli. Eng ulkan inshoot Xeops ehromi ohaktosh bolaklari ogirligi 2.5 t dan ...

Golf

Golf - sport turi. Top va chavgonlar bilan ochiq maydonda oynaladi. Bunda 50 mingdan 200 ming m2 gacha sahnga ega bolgan past-balandligi ortacha tabiiy maydon kerak, unda tabiiy holatida qoldirilgan 9 yoki 18 ta yolak-trassa belgilanadi; har qays ...

Gormonlar

Gormonlar - ichki sekresiya bezlari da ishlanib chiqib, qonga va toqima suyuqligiga otadigan biologik faol moddalar. Ular butun organizmga tarqalib, turli azo hamda toqimalarning faoliyatini boshqaradi. Bazilari muayyan azolarga, mas, tireotrop g ...

Godak

Godak, emadigan bola - bir yoshgacha bolgan bola. Godak organizmi xali tuzuk rivojlanmagan, azolari takomillashmagan, turli xil kasalliklarga tez chalinadigan, shu sababli sinchiklab parvarish qilishga muhtoj boladi. Bu davrda bolaning boyi va va ...

Gosht

Gosht - qimmatli oziq-ovqat mahsuloti; soyilgan hayvon nimtasi yoki nimtasining bir qismi. G. inson istemol qiladigan oziq-ovqatdagi oqsilning asosiy manbai hisoblanadi. G.ning tuzilishi va tami, sifatlari hayvonlar turi, zoti, jinsi, yoshi, boqi ...

Grafika

Grafika - tasviriy sanat turi. Rasm va rasm sanatiga asoslangan, lekin oz tasvir va ifoda vositalariga ega bolgan bosma badiiy asarlar. "G." termini dastlab xat va xattotlik sanati manosida qollangan. 19-asr oxiri - 20-asr boshlaridan yangi mano ...

Grafika (tilshunoslik)

Grafika - 1) u yoki bu yozuvning grafemalarni, tinish belgilari, urgu belgisi va boshqalarni oz ichiga olgan chizma vositalari yigindisi; fonematik yozuvda grafemalar va fonemalar ortasidagi ozaro munosabatlar tizimi; 2) tilshunoslikning harflar ...

Grammatika

Grammatika - tilshunoslikning tilning grammatik tuzilishini, yani sozlarning shaklga ega bolish qonuniyatlarini, shuningdek, soz birikmalari va gaplarni tuzish qonuniyatlarini organadigan bolimi. G. 2 qismdan - morfologiya va sintaksisdan iborat. ...

Grand mir xoutel

"GRAND MIR XOUTEL" - Toshkent shahridagi mehmonxona. 1964 yilda qurilgan "Rossiya" mehmonxonasi ning tamirlash loyihasi "Toshgin-rogor" ochiq aksiyadorlik jamiyatida ishlab chiqilgap. 2004 yildan hozirgi nomda. Mehmonxona 7 qavatli hamda 2 qavatl ...

Gulqogoz

Gulqogoz, oboy - xonalarning ichini pardozlashda ishlatiladigan orama material. Eshik tabaqalari va mebellarga ham ishlatilishi mumkin. G.ning oddiy va namga chidamli, tovush yutadigan xillari; bosma, naqshli bosma, burmali bosma, takrorlangan xi ...

Gumus

Gumus, chirindi - tuproqning nisbatan barqaror, odatda, qoramtir organik birikmalari majmui; nobud bolgan osimlik va hayvon organizmining biologik hamda biokimyoviy ozgarishi natijasida hosil boladi. G. tarkibiga organik qoldiq moddalar, ularning ...

Guptalar davlati

Guptalar davlati - qad. hind imperiyasi. taxminan 320 yil Chandragupta asos solgan. Poytaxti - Pataliputra. Eng gullab rivojlangan davri da deyarli butun Shim. Hindiston va boshqa bir qancha hududlarni oz ichiga olgan. Skandagupta davri da boysun ...

Gyustav Flober

Gyustav Flober - fransuz yozuvchisi. Parij universitetining huquqshunoslik ftida oqigan. Yoshligidan hikoya, qissa yoza boshlagan. Asosan, "Bovari xonim" romani bilan shuhrat qozongan. "Salambo" romanida uzok. otmishda Qad. Rimning Karfagenga qar ...

Gafur Gulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi

Gafur Gulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi - Ozbekiston matbuot va axborot agentligi tizimiga kiradi. Ozdavnashrning adabiy-badiiy bolimlari negizida 1957-yil "Adabiyot va sanat nashriyoti" nomi bilan tashkil etilgan. 1964-1966-yillarda ush ...

Gafurbekov Toxtasin Botirovich

Gafurbekov Toxtasin Botirovich - musiqashunos olggm. Ozbskisgonla xizmat korsatgan sanat arbobi, sanatshunoslik fanlari d-ri, prof. Toshkent konservatoriyasini tugatgan. Sanatshunoslik institu-nitl ilmiy xodim, dnrektor. bosh ilmny xodpx. aini pa ...

Gafurjon qiziq Mamayusupov

Gafurjon qiziq Mamayusupov - xalq qiziqchisi. Otasi Mamayusuf Mama-yunusov ashulachi va askiyachi otgan. 15 yoshidan Normat ogiz todasida qiziqchilik qilgan. 1911 - 15 yillar Andi-jonda Rustam surnaychi todasida, 1918 - 20-yillar boshqa turli tod ...

Galla poya burgasi

Galla poya burgasi - galla ekinlari zararkunandasi. Boyi 1.6 - 2.8 mm. Rangi qoramtir-bronza tusli, tuxumi bir oz chozinchoq. Lichinkasining boyi 5 mm ga yetadi, rangi oq. Tana bogimlari mayda xitin qalqon-chalar bilan qoplangan. Zararkunanda qon ...

Gallabank

"GALLABANK" - Ozbekistondagi yirik aksiyadorlik tijorat banki. 1994 yil avg.da tashkil etilgan. Boshqa-ruvi Toshkent shahrida. Bankning asosiy yirik aksiyadorlari: "Ozdonmahsulot" aksiyadorlik kompaniyasi, Ozbekiston Respublikasi Moliya vazirligi ...

Garbiy bengaliya

Garbiy bengaliya - Hindistonning sharqiy qismidagi shtat. Bengaliya qoltigi sohili, Gang daryosi del-tasining garbiy qismini egallaydi. Maydoni 887 ming km 2. Aholisi 80.2 mln. kishi. Mamuriy markazi - Kalkutta shahri Garbiy bengaliya dunyoda aho ...

Garbiy Osiyo

Garbiy osiyo, Old Osiyo - Osiyo qitasining garbiy va jan garbiy qismida joylashgan hududlarning shartli nomi. Garbiy Osiyoga tabiiy jihatdan Kichik Osiyo, Arabiston, Sinay yarim orollari va ularga yondosh orol va hududlar kiritiladi. Maydoni 7.5 ...

Garbiy Sahroi Kabir

Garbiy sahroi kabir - Afrikaning shim garbiy qismidagi hudud. Sahroi Kabir cholining garbiy qismida, Atlantika okeani sohilida joylashgan. Shim.da Marokash, shim sharqdan Jazoir, jan. va sharqdan Mavritaniya bilan chegaradosh. Maydoni 266 ming km ...

Garbiy shamollar oqimi

Garbiy shamollar oqimi -Jan. yarim shardagi yuza oqim, garbdan sharqqa yonalgan. taxminan 40° va 55° j.k.lar oraligida Atlantika, Hind va Tinch okeanlarni kesib otib, Yer sharini aylanib chiqadi. Uz. 30 ming km, eni 1000 km chamasida. Suvining te ...

Garbiy sibir artezian havzasi

Garbiy sibir artezian havzasi - dunyodagi eng yirik artezian havzalardan biri; Garbiy sibir tekisligida joylashgan. Maydoni qariyb 3 mln. km 2. Havzaning suvli majmualari mezo-kaynozoy chokindi yotqiziqlarining qatlamlari va Garbiy Sibir plitasin ...