ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 125

Hakimxoja qozikalon

Hakimxoja qozikalon - Toshkentning songgi qozikaloni. 1865 yilda Rossiya qoshinlari Toshkentni qamal qilganida shahar mudofaasi rahbarlaridan biri. Shahar rus qoshinlari tomonidan egallangach, Hakimxoja qozikalon Abulqosim eshon, domla Solihbek o ...

Halim

Halim - bugdoy va mol goshtidan tayyorlanadigan qadimiy taom, ozbek pazandaligida tansiq taomlardan biri. Uzoq qaynatib pishiriladi. Buxoro va Samarqand viloyatlarida "halisa" deb ham nomlanadi. H. tayyorlash uchun qayroqi bugdoy bir oz namlanib, ...

Harom

Halol va harom - ijobiy yoki salbiy deb baholanadigan diniy, axloqiy-huquqiy normalar. Halol - shariatda musulmonlar uchun ruxsat etilgan xatti-harakatlar va ishlar, toza va pok hisoblangan oziq-ovqatlar. Qur-on va hadisga kora, suv, sut, non, me ...

Halqali chuvalchanglar

Halqali chuvalchanglar - umurtqasiz hayvonlar tipi. 8 mingga yaqin turi malum. Gavdasi bir necha mm dan 3 m gacha. Segment larga bolingan tanasi ikki tomonlama simmetriyali. Har bir segmentda qilli osimta - parapodiyalar bor. Qon otkazish sistema ...

Hamavaron

Hamavaron - ilk orta asrlarda Oxarun viloyatining markazi. G.A.Pugachenkovannnt fikricha, xi-toy manbalarida uch-raydigan xoru-mo mulki H. shahri bilan aynan bolgan va u hozirgi Shahrinav shahar xarobasi ornida joylashgan. 9 - 10-asrlarda H. shah ...

Hamd

Hamd - biror kimsa sha-niga maqtov sher. Sharq mumtoz adabiyotida Allohni madh etuvchi H.lar kop yaratilgan, ular odatda doston muqaddimasining maxsus bobi bolgan. Mas, Alisher Navoiy, Mashrab, Munis, Ogahiy va boshqa shoirlar devonlari H. gazall ...

Hamdostlik

Hamdostlik - Buyuk Bri-taniya va uning sobiq kopgina dominionlari hamda mustamlakalaridan iborat birlashma. H.ning huquqiy maqomi 1931 yil Vestminster statuti bilan belgilab berilgan. Unda H.ga azo davlatlarning ozaro hamda Britaniya bilan munosa ...

Hamro polvon Shodiyev

Hamro polvon Shodiyev - Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat rahbarlaridan biri, polvon. Yoshligidan boshlab polvon sifatida nom chiqargan, buxorocha kurashning mohir ustasi hisoblangan. S. Ayniyning yozishicha, Hamro polvon Shodiyev ...

Hamroboyevit

Hamroboyevit - titanning V va Ge aralashmasi bilan birgalikdagi tabiiy karbidi. 1984 yilda topilgan. Arashon toglaridagi bazaltli porfirlar va Zarafshon tizmasidagi kvarslangan granitoidlar tarkibida uchraydi. mineral I.H. Hamroboyev sharafiga H. ...

Hamroqulqori Muhammadrasul ogli Toraqulov

Hamroqulqori Muhammadrasul ogli Toraqulov - hofiz, sozanda ; Qoqon hofizlik maktabining yirik vakili, Fargona - Toshkent mumtoz musiqa yollarining bilim-doni. Jarangdor, otkir, kuchli va shirador tenor ovozi sohibi. Dastlab Toraqul bobosidan duto ...

Hamshira

Hamshira - orta malumotli tibbiyot xodimi. Davolash-profilaktika muassasalarida H. vrach yordamchisi bolib, u bilan hamkorlikda ish olib boradi. H. bemorlarni parvarish qilish, haroratni olchash, dori tarqatish, davolash muolajalari va boshqa vaz ...

Hamshira (jurnal)

"HAMSHIRA" - hamshiralar, feld-sherlar va boshqa tibbiyot xodimlari uchun moljallangan ilmiy-amaliy, tibbiy-marifiy jurnal. 1997 yil 10 fevral dan Toshkentda nashr etiladi. 1 yilda 4 marta chiqadi. Muassisi: Ozbekiston Respublikasi Sogliqni saqla ...

Haniflar

Haniflar - islom dini vujudga kelmasdan ilgari arablar orasida yakkahudolik goyasini targib qilgan shaxslar. Musulmonlar rivoyatiga qora, ular islomgacha Arabistonda qabila xudolariga siginishni rad etgan, yakkahudoga astoy-dil ishongan, lekin xr ...

Haqiqat

Haqiqat atamasi ostida voqelik, fakt; real narsa, hodisa yoki holat tushuniladi. Falsafa obyektlaridan biri bolib, haqiqatning aslida nima ekanligini aniqlash ustida qator ishlar yozilgan. Haqiqat bolmagan holat yolgon, deb ataladi. Haqiqat subye ...

Haqnazarxon

Haqnazarxon, Haqnazar Sulton - qozoqlar xoni. Otasi Qosimxon kabi hokimiyatini mustahkamlash, xonlik hududini kengaytirishga harakat qilgan. Nogay ordasidagi ozaro ichki nizolardan foydalanib ordaga tobe qozoq uruglarining bir qismini oziga boysu ...

Haqorat

Haqorat jinoyat huquqida - shaxsning shani va qadr-qimmatini beodoblik bilan qasddan tahqirlash. Beodob muomalada bolish turli xildagi xatti-harakatlarda, chunonchi haqoratli soz va iboralarni aytish, bino, devorlar va fotosuratlarga haqoratlovch ...

Haqqush

Haqqush - qarqaralar oilasiga mansub qush. Jan. Yevropa, Osiyo, Afrika, Shim. Va Jan. Amerikada tarqalgan. Ozbekistonning Amudaryo va Sirdaryo vohalarida uchraydi. Tanasining uz. 60 sm ga yaqin. Kanoti 26 - 30 sm; qora-oqish yoki kulrang, metalld ...

Harakat

Harakat - borliqning ajralmas xususiyati bolgan ozgaruvchanlikni ifodalovchi falsafiy kategoriya. H. tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka aylanishini, roy berayotgan hodisalarni, olamning betoxtov yangilanib borishini aks ettiradi. Olamdagi har ...

Harakat nomi

Harakat nomi - felning ishharakat nominigina bildiruvchi, zamon, shaxs-son, mayl kabi manolarga ega bolmaydigan funksional shakli. Felning bu shakli -sh, -v, moq affikslari yordamida hosil boladi; oqish, yozuv, aytmoq kabi. Harakat nomi shakllari ...

Harakatsizlik

Harakatsizlik - shaxsning nor-mativ hujjatlarda bajarishi shart qilib belgilangan muayyan harakatlarni bajarmaslikda ifodalangan ijti-moiy xavfli, ongli va sust xulq-atvo-ri. Muayyan tarzda harakat qilish lo-zimligi bir qator holatlarga kora yuza ...

Haram

Haram - 1) musulmonlarda muqaddas deb hisoblanadigan, qon tokish, qurol olib yurish taqiqlanadigan joy, Kaba atro-fi; 2) musulmon mamlakatlarida hukm-dor, amaldor va boylar xonadonining ayollar yashaydigan qismi; majoziy manoda mazkur xonadon soh ...

Harbii sudlar

Harbii sudlar - Uzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida ish olib boruvchi va Ozbekistonning sud hokimiyati tizimiga kiruvchi umumiy yurisdiksiya sudlari. 1992 yil 28 fevralda qabul qilingan "Harbiy tribunallar va harbiy prokuratura organlari t ...

Harbiy asirlar

Harbiy asirlar - urushayotgan tomon qurolli kuchlari ga mansub bolib. dushman qoliga tushib qolgan kishilar. Harbiy muxbirlar, savdo floti va fuqaro aviatsiyasining ekipaj azolari va boshqa ham Harbiy asirlar bolishi mumkin. Harbiy asirlik maqomi ...

Harbiy bilet

Harbiy bilet - Ozbekiston Respublikasida Mudofaa ishlari boshqarmalari tomonidan haqiqiy harbiy xizmatga chaqirilgan yoki zaxiraga otkazilgan fuqarolarga beriladigan hujjat. Harbiy bilet harbiy xizmatda bolgan oddiy askar, matros, serjant shaxsin ...

Harbiy blok

Harbiy blok - davlatlarning umumiy siyosiy, iqtisodiy va harbiy vazifalarni hal etish uchun birgalikda harakat qilish maqsadida tuzgan harbiysiyosiy ittifoqi yoki shartnomasi. Harbiy bloklar tuzish jahonning ikki qut-bga bolinishi sharoitida avj ...

Harbiy holat

Harbiy holat - konstitutsiyaviy huquqda favqulodda vaziyatlarda ornatiladigan va davlat mudofaasi yoki jamoat tartibi, davlat xavfsizligini taminlash uchun favqulodda choratadbirlarni qollash bilan ajralib turadigan alohida huquqiy rejim. Harbiy ...

Harbiy intizom

Harbiy intizom - barcha harbiy xizmatchilarning qonun. harbiy nizomlar, komandirlar buyruqlari bilan belgilangan tartib va qoidalarga qatiy va aniq rioya etishi. Ozbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida Harbiy intizom har bir harbiy xizmatchini ...

Harbiy jinoyatchilar

Harbiy jinoyatchilar -xalqaro huquqda qarbiy jinoyatlarning, tinchlik va insoniyatga qarshi qaratilgan jinoyatlarning tashkilotchilari, vositachilari, rahbarlari, ijro-chilari va ishtirokchilari. Bu jinoyatlarning turlari va tarkibi hamda jazo ch ...

Harbiy jinoyatlar

Harbiy jinoyatlar - harbiy xizmatchilar, shuningdek, harbiy mashqni otash davrida harbiy xizmatga majbur shaxslar tomonidan harbiy xizmatni otashning belgilangan tartibiga qarshi qilingan jinoyatlar. Bunday jinoyatlar boysunmaslik, yani buyruqni ...

Harbiy komissarlik

Harbiy komissarlik - shoro lar davrida harbiy safarbarlik va umumiy harbiy xizmatga chaqirish, zaxi-radagi harbiylarni hisobga olish ishlari bilan shugullanuvchi mahalliy harbiy boshqarish organi. Ozbekiston Respublikasida Harbiy komissarlik orni ...

Harbiy musiqa

Harbiy musiqa - qoshinlarning harbiy mashq va tarbiya jarayonlari, tantanali va boshqa tadbirlarda qollanadigan musiqa asarlari. Harbiy orkestr hamda ayrim harbiy sozanda lar tomonidan chalinadi. Otmishda jangovar harakatlarda, qoshinlarni boshqa ...

Harbiy nizom

Harbiy nizom, Harbiy Ustav - qurolli kuchlar va qoshin turlarining qoshilma, qism va bolinmalaridan jangovar harakatlarda foydalanish tamoyillari, ularning maqsadlari, vazifa va usullarini, harbiy xizmatchilarning majburiyatlarini, ular orasidagi ...

Harbiy okruglar

Harbiy okruglar - operatsion yonalishlarda mamlakatning xavfsizligi va hududiy yaxlitligini tamin-lovchi asosiy harbiy-mamuriy birlik hamda umumqoshin tezkor-strategik hududiy birlashmasi. Harbiy okruglar tarifi Ozbekiston Respublikasining 2001 y ...

Harbiy oquv yurtlari

Harbiy oquv yurtlari - Qurolli Kuchlarning barcha turlari, qoshin turlari va maxsus qoshinlar uchun kadrlar tayyorlovchi oquv muassasasi. Ozbekiston Respublikasida harbiy oquv yurtlariga harbiy akademiya, oliy harbiy bilim yurtlari, harbiy kasbga ...

Harbiy prokuratura

Harbiy prokuratura -Ozbekiston Respublikasi prokuratura tizimining Qurolli Kuchlarda, boshqa harbiy tuzilmalar, harbiy korxonalar, harbiy oquv muassasalari, harbiylashtirilgan bolinmalarda pro-kuror nazoratini olib boruvchi ixti-soslashgan organl ...

Harbiy qasamyod

Harbiy qasamyod - qurolli kuchlar safiga kirayotgan har bir fuqaroning Konstitutsiya va qonun talablariga binoan Vatanni himoya qilishdek muqaddas burchni bajarishga beradigan tantanali vadasi. Aksariyat davlatlar qurolli kuchlarida qadimdan mavj ...

Harbiy sanat

Harbiy sanat - quruklik, dengiz, havoda harbiy harakatlar olib borishga tayyorgarlik korish va uni olib borish nazariyasi va amaliyoti; Harbiy sanat - harbiy fanniit bir qismi. Zamonaviy Harbiy sanatning tarkibiy qismi ozaro uzviy bogliq bolgan h ...

Harbiy strategiya

Harbiy strategiya - harbiy sanatning eng oliy sohasi. Mamlakat va qurolli kuchlarni urushga tayyorlash nazariyasi va amaliyoti, urushni rejalashtirish va olib borish masalalarini oz ichiga oladi, urush qonuniyatlarini tadqiq qiladi, strategik ope ...

Harbiy unvonlar

Harbiy unvonlar - qurolli kuchlarning har bir harbiy xizmatchisi va zaxiradagi harbiy majburiyatli shaxsga ularning xizmat mavqei, harbiy va maxsus tayyorgarligi, otagan xizmati muddati, qaysi qoshin yoki xizmat turiga mansub ekanligiga, shuningd ...

Harbiy xizmatdan bosh tortish

Harbiy xizmatdan bosh tortish - fuqarolarning mamlakat konstitutsiyasida nazarda tutilgan oz fuqarolik burchini bajarishdan bosh tortishi. Bu, avvalo, chaqiriluvchining uzrli sabablarsiz chaqiriq komissiyasiga yetib kelmaganligida ifodalanadi. Ra ...

Harbiy-havo kuchlari

Harbiy-havo kuchlari - qurol li kuchlarning operativ-strategik topshiriqlarni hal etishda mustaqil yoki qurolli kuchlarning boshqa turlari bilan hamkorlikda harakat qilish uchun moljallangan turi. Zamonaviy H H. K. jangovar imkoniyatlariga kora d ...

Harf

Harf - alifbo sirasida bolgan, yozuvda nutq tovushlarini, ularning variantlari va bazi bir qoshilmalarini ifodalash uchun xizmat qiladigan bosma yoki yozma grafik belgi. Odatda har bir H. bir tovush ni bildiradi, lekin yozilgan sozning H.larga aj ...

Harf terish mashinalari

Harf terish mashinalari -matbaa bosma qolipi matn qismini tayyorlash uchun moljallangan mashinalar. Birinchi Harf terish mashinalarim. 19-asr boshlarida yaratildi va matn satrlarini ayrim litera lardan terishni mexanizatsiyalashga imkon berdi. 18 ...

Harf-tovush yozuvi

Harf-tovush yozuvi, harfiy yozuv - har bir grafik belgi alohida bir tovushni yoki uning variantini ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv bazi manbalarda a l i f -boli yozuv ...

Harom qoravoy

Harom qoravoy - qoravoylar oilasiga mansub qush. Sharqiy yarim sharning Shim Sharqiy Yevropa va Sibirdan boshqa hamma joylarida keng tarqalgan. Ogirligi 3 kg gacha, qanoti 33 - 38 sm. Yetuk individlari yashil-binafsha metalldek yaltiraydi. Boshin ...

Hasan Ibn Sohib Ash-Shoshiy

Hasan Ibn Sohib Ash-Shoshiy - muhaddis, hofiz. Shoshda tugilib osgan. Ilm talabida Xuroson, Iroq, Shom, Haramayn, Yaman, Misrdagi allomalardan hadislar eshitgan. "Tarixi Bagdod" asarida H. ibn S. Xuroson shaharlari, Iroq, Hijoz, Shom haqida malum ...

Hasan xudoyberdi ogli

Hasan xudoyberdi ogli - ozbek xalq ertakchisi. Yoshligida otasi vafot etib, boylar eshigida qarollik qilgan. Namanganlik usta Esondan er-taklar organib, xalq orasida aytib yurgan. 1917 yildan Namangan temir yol boshqarmasida ishchi bolib ishlagan ...

Hashar

Hashar - ozbeklar, ayrim boshqa turkiy xalqlar orasida udumga aylangan ijtimoiy hamkorlik va begaraz yordam shakllaridan biri. Asosan, tezkorlik bilan bajarish zarur bolgan ishlar va katta mehnat talab insho-otlarni bunyod etish da qollangan. H. ...

Hasharotlar introduksiyasi

Hasharotlar introduksiyasi - hasharotlarni ozi yashab turgan joydan boshqa, yangi hududlarga kelti-rib agrobiotsenoz entomofaunasini suniy boyitish. Muhim xojalik ahamiyatiga ega. Osimliklarni biologik himoya usulida Hasharotlar introduksiyasidan ...

Hasharotxor osimliklar

Hasharotxor osimliklar -odatdagi oziklanishdan tashqari yana ayrim hasharotlar ni tutib yeb qoshimcha oziq manbai sifatida foydalanadigan kop yillik otsimon osimliklar guruhi. Yer sharining barcha qismida uchraydi. 500 ga yaqin turi malum. Chuchu ...