ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 126

Hasip

Hasip - soyilgan qoy yoki qoramolning tozalangan ichagiga qiyma gosht va guruch solib, suvda qayna-tib pishirilgan taom. Ichakni agda-rib iliq suvda tuz ishqab bir necha bor yuviladi, bir necha soat qatiq, zardob yoki lavr yaprogi qaynatmasiga bo ...

Havo

Havo - gazlar, asosan, Yer atmosferasini tashkil etuvchi azot va kislorodningtabiiy aralashmasi. H. va suv tasirida Yer sirtida muhim geologik jarayonlar sodir boladi, ob-havo va iqlim shakllanadi. H. deyarli barcha tirik organizmlarning yashashi ...

Havo bilan isitish

Havo bilan isitish - xonalar ni qizigan havo yordamida isitish. Havo qizdirgich, havo aylanadigan quvurlar, havo haydovchi va soruvchi qurilmalar, havoni ochib-yopish kla-panlaridan tashkil topgan. Havo issiq suv, bug, yoqilgi va elektr quv-vati ...

Havo hujumidan mudofaa

Havo hujumidan mudofaa - dushmanning havodan qiladigan hujumlarini qaytarish hamda qoshinlar, sanoat rayonlari, mamuriysiyo-siy markazlar va aholini havodan beriladigan zarbalardan himoya qilish uchun amalga oshiriladigan tad-birlar majmui va jan ...

Havo jangi

Havo jangi - qiruvchi aviatsiyaning dushman samolyotlari va uchuvchi-siz hujum vositalarini havoda tor-mor qilishga qaratilgan jangovar harakatining asosiy turi. Havo jangi hujumkorlik va mudofaa, yakka holda va guruh tarzida boladi. Hujumkbrlik ...

Havo massalari

Havo massalari - atmosferaning quyi qatlami - troposferannj tarkibiy qismlari. Bir-biridan atmosfera frontlari deb ataladigan oraliq zonalar bilan ajraladi. Havo massalarining sovuq, iliq va mahalliy turlari bor. Trasi yuqoriroq yerlarga borayotg ...

Havo namligi

Havo namligi - havodagi suv bugi miqdori. Ob-havo va iqlimning asosiy xususiyatlaridan biri. Quyidagi korsatkichlari bilan ifodalanadi: 1) havodagi suv buglari elastikligi ye mm yoki mb da olchanadi; 2) mutlaq namlik; 1 g/sm3hajmdagi havoda mavju ...

Havo pufagi

Havo pufagi, suzgich pufak - baliqlar ichagining oldingi qismida paydo boladigan organ. Soni toq yoki juft; devori kapillyar qon tomirlari tori bilan qoplangan. Havo pufagi ichidagi gaz tarkibi atmosfera havosi tarkibiga oxshash yoki undan bir oz ...

Havo va quyosh vannalari

Havo va quyosh vannalari -davo va chiniqish maqsadida havo hamda quyosh nurining shifobaxsh xossasidan foydalanish. H. va q.v. sanatoriy va kurortlarda davolanishning muhim qismi hisoblanadi, undan kundalik sharoitda ham foydalanish mumkin. Havo ...

Havo vinti

Havo vinti, propeller -uchish apparati da kuraklari radial joylashgan harakatlantir-gich. Aylanganida havoni irgitib tashlashi hisobiga tortish kuchi hosil qiladi. Dvigatel valigi joylashgan vtulka, qulochi boyicha kon-dalang kesimi turlicha shak ...

Havo xaltalari

Havo xaltalari - umurtqalilarda nafas yollari, ogiz boshligi yoki halqum bilan boglangan havo saqlovchi boshliq. Havo xaltalarida gaz almashinuvi sodir bolmaydi. Havo xaltalariga dumsiz suvda va quruqlikda yashovchilarutnx ovoz xal-tasi, sudralib ...

Havo yostigi

Havo yostigi - mashina ning asosi bilan tayanch sirt orasida, mexanizmlarning qozgalmas va qozgaluvchan elementlari orasida hosil qilinadigan yuqori bosimli havo sohasi. Ozaro tutashuvchi ikki sirt orasidagi ishqalanish kuchini kamaytirish va tez ...

Havo-kosmik samolyot

Havo-kosmik samolyot - atmosfera va kosmik fazoda uchirishga moljallangan, ham samolyot, ham kosmik uchish apparati xususiyatlariga ega bolgan reaktiv uchish ap-parati. Xuddi samolyot kabi aerodromdan uchirilib, kosmik kema kabi tezligi orbital t ...

Havo-reaktiv dvigatel

Havo-reaktiv dvigatel - yonilgini ot oldirish uchun atmosfera havosi kislorodidan foydalaniladigan reaktiv dvigatel. Tortish kuchi yonish gazlarining reaktiv soplodan otilib chiqishi natijasida hosil boladi. Gazlarning soplodan katta tezlikda oti ...

Havoni konditsirlash

Havoni konditsirlash, havoni motadillash - maxsus qurilmalar va vositalar yordamida xonalarda optimal temperatura. namlik va sof havoni taminlash. Insonning sog-ligi va kayfiyati, sanat asarlari va ashyolari yaxshi saqlanishini taminlash, texnolo ...

Havoni tozalash

Havoni tozalash - uy-joy, jamoat va sanoat binolaridagi havoni texnik vositalar yordamida chang va boshqa zararli moddalardan tozalash; havo ventilyatsiya va havoni konditsirlash tizimlari yordamida tozalanadi. sanoat korxonalarida texnologik jar ...

Havoning turbulentligi

Havoning turbulentligi -atmosferatsagi havoning tartibsiz, girdob tarzida harakatlanishi. Turli tezlikda harakat qiluvchi havo qatlamlari orasidagi ichki ishqalanish tufayli vujudga keladi. Atmosferada namlik va issiqlikni vertikal hamda gorizont ...

Haybatsoqi

Haybatsoqi - soqi. H. koplab doston, ter-ma, qoshiqlarni yoddan bilgan, dombirani turli usullarda cherta bilgan va jarangli ovoz sohibi bolgan. H. mashhur Qunduzsoqining shogirdi sifatida ananaviy laqay soqichilik maktabiga xos bolgan "Gorogli" t ...

Hayda Gvay

Hayda Gvay, - Tinch okeandagi arxipelag, Shimoliy Amerika qirgoqlari yaqinida. Maydoni 10.3 ming km 2. Yirik orollari: Greyam va Morsbi. Garbiy qirgoqlari togli, ford kop, eng baland joyi 1250 m. Shim sharqi keng pasttekislik. Iqlimi motadil, ser ...

Haydalma qatlam osti gorizonti

Haydalma qatlam osti gorizonti, tuproqning haydalma qatlam osti gorizonti - kop yillar davomida yerga ishlov berish va sugorish natijasida tuproqning haydalma qatlami ostida hosil boladigan zich qavat. U, asosan, qumoq va soz mexanik sugoriladiga ...

Haydalma yer

Haydalma yer, ekin yer - muntazam haydaladigan va foydalaniladigan, odatda turli ekinlar ekiladigan qishloq xojaligi yerlari. Sugorma dehqonchilik mintaqasida Haydalma yer doimiy sugoriladigan, shartli sugoriladigan va lalmikor yerlarga bolinadi. ...

Haydamaklar

Haydamaklar, gaidamaklar - Ong sohil Ukrainada 18-asrdagi xalq-ozodlik harakati qatnashchilari. Tarixiy man-balarda 1717 yildan H. haqida malumotlar uchraydi. H. polyak va ukrain shlyaxtichlari mulklarini talontaroj etishgan. H. otryadlari ukrain ...

Haydar ali

Haydar ali -Hindistondagi Maysur davlatining hukmdori ; ingliz bosqinchilariga qarshi harakat tashki-lotchisi. Dastlab harbiy otryad boshligi bolgan. Mulkdorlar ortasidagi ozaro urushlar dan foydalanib hokimiyatni egallagan. Roja nomigagina hukum ...

Haydar boycha ogli

Haydar boycha ogli, Haydar sannovchi - ozbek xalq baxshisi, ertakchi. Amaki-vachchasi Choliboy Koshal ogliga shogird tushgan. H.B.o.dan "Qunduz bilan Yulduz", "Alpomish", "Goroglining tugilishi", "Goroglining Avazni olib kelishi", "Avazning arazi ...

Hamdam Haydaraliyev

Hamdam Haydaraliyev - ozbek xalq professional artisti, raqqos, ashulachi, chavandoz. Sahnada katta ashula, raqs bilan lapar ijro etgan. "Ot oyin" tomoshasida otning buyni va qornidan aylanish, egar ustida charx urish, ot ustida tik turib otni cho ...

Haydarkon simob koni

Haydarkon simob koni -Qirgiziston Respublikasi Osh viloyatidagi kon. Olay toglarining shimoliy yon bagridagi Fargona simob-surma mintaqasining sharqiy qismida. Fargona viloyati Sox shahridan 19 km shim.sharqda. Kon 1926 yilda topilgan. Geo-logik ...

Haydarobod sultonligi

Haydarobod sultonligi - Hindistondagi sultonlik. Unga telugu, maratha, kannara va boshqa xalqlar yashaydigan hududlar kirgan. Boburiylar davlati tanazzulga uchrab, mayda sultonlik, knyazlik va boshqalarga bolinib ketgach, vujudga kelgan. 1724 yil ...

Hayit

Hayit - musulmonlarning diniy bayrami. Islom ananasida ikkita H. rasman diniy bayram sifatida nishonlanadi: katta H. yoki qurbon H.i va kichik H. yoki roza H.i. Qur-bon H.i haj marosimi va qurbonlik qilish bilan, roza H.i esa ramazon oyi nihoyasi ...

Hayit zilzilasi

Hayit zilzilasi - 1949 yil 10 iyulda Tojikistonning Hayit, Jirgatol, Garm, Qalai-Dabiob kabi aholi punktlari va atrofdagi hududlarda sodir bolgan. Zilzila ochogi 16 km chuqurlikda joylashgan, kuchi 10 ball, magnitudasi 7.5 bolgan. Hisor tog tizma ...

Hayitmat Bogbekov

Bogbekov Hayitmat - yogoch oymakori, Ozbekiston xalq ustasi. Xiva hunar-texnika bilim yurtini yogoch oymakorligi boyicha tugatgan. 1977 yildan Hayitmat Bogbekovning Toshkent shaxri "Xotira va qadrlash maydoni"dagi ustunga ishlagan oymakorlik ishi ...

Haykal

Haykal - 1) tasviriy sanat asari; haykal-taroshlikt tosh, yogoch, suyakni yonib, oyib, metall, beton, gipsni qolipga quyib, qotirib, sopol, chinni haykalchalar tayyorlashda loyga shakl berib, keyin qizdirib ishlanadi. Monumental, dast-gohli, beza ...

Hayo

Hayo - axloqshunoslik tushunchasi. Muhim axloqiy meyor, ayni paytda xulqiy gozallikning asosiy belgilaridan biri. H. uyat hissi bilan oxshash bolsa-da, aslida andisha va iboga yaqin fazilat tarzi.sa namoyon boladi, u nafosat bilan uygunlashib ket ...

Hayotiy shakl

Hayotiy shakl, osimliklarda biomorfa - osimliklarning muhit sharoitlariga moslanishini aks ettiruvchi tashqi qiyofasi. "Hayotiy shakl" atamasini fanga Daniya bota-nigi E.Varming kiritgan. Hayotiy shakl osimlik vegetativ tanasining osimlik urugdan ...

Hayotiy sikl

Hayotiy sikl, rivojlanish sikli - barcha rivojlanish davrlari majmui. Hayotiy sikl, odatda, zigotadan boshlanadi va ozidan nasl qoldirish qobiliyatiga ega boladi. Hayotiy sikl ning davomiyligi yil davomida rivojlanadigan nasl soni yoki bir Hayoti ...

Hayotning paydo bolishi

Hayotning paydo bolishi - tirik organizmlarning paydo bolishi va rivojlanishi togrisidagi qarashlar majmui. "Hayotning tabiati, uning paydo bolishi togrisida har xil fikrlar mavjud. Ilo-hiy kitoblarda tirik jonzotlarni muayyan makon va zamonda ma ...

Hayrat ul-abror

Hayrat ul-abror - Alisher Navoiy qalamiga mansub "Xamsa"ning birinchi dostoni bolib, pand-nasihat ruhidagi talimiy-axloqiy, falsafiy doston. 3.988 baytdan iborat bolib, 64 bob, 29 maqolatdan tashkil topgan. Aruzning sare bahrida yozilgan. Asar an ...

Haysam Ibn Kulayb ash-Shoshiy

Haysam Ibn Kulayb Ashshoshiy, Imom ash-Shoshiy ibn Maqil ash Shoshiy al-Binkatiy at Turkiy al-Adib) - yirik muhaddis. Shosh viloyatining markazi Binkasda tugilgan. U IX asrning 2-yarmi - X asr boshlarida Movarounnahr va Xurosonda hadis ilmi rivoj ...

Hayvonlar migratsiyasi

Hayvonlar migratsiyasi - bir-biridan uzoqda joylashgan va ozaro keskin farq qiladigan yashash muhitlari ortasida hayvonlarning qonuniy kochib yurishi. Hayvonlar migratsiyasi yashash joyida muhit sharoitining ozgarishi yoki rivojlanishning har xil ...

Hayvonlar oriyentatsiyasi

Hayvonlar oriyentatsiyasi, b i o r i ye ntatsiya, moljal olish - hayvonlarning oz mavqei yoki ornini fazoda, oz turi individlari yoki boshqa turlar ortasida aniqlash qobiliyati. Hayvonlar oriyentatsiyasi - tashqi muhit togrisida retseptor sistema ...

Hayvonlar sistematikasi

Hayvonlar sistematikasi -sistematikaikt bir bolimi. Hayvonlar sistematikasi ni ilk bor Aristotel ishlab chiqqan. U hayvonlarning 252 formasiga tavsif berib, ularni 2 ta katta guruh: qonlilar va qonsizlar ga va 8 ta kichik guruhlarga ajratgan. Ari ...

Hayvonlar solishtirma anatomiyasi

Hayvonlar solishtirma anatomiyasi, solishtirma mor-fologiya - morfologiyaning organ va ular sistemasining tuzilish qonuniyatlarini turli xil sistematik gu-ruhga mansub hayvonlarni solishtirish orqali organadigan bir bolimi. Organlar tuzilishini u ...

Hayvonlarni tasvirlash uslubi

Hayvonlarni tasvirlash uslubi - ibtidoiy davr sanat namunalaridagi uslub. Osiyo va Yevropaning qad. amaliy bezak sanatida keng tarqalgan. Ayrim hayvonlar, ularning tana qismlari tasviri, shuningdek, bir necha hayvonlar tas-viridan iborat murakkab ...

Hayvonot boglari

Hayvonot boglari - ilmiymarifiy muassasa. Namoyish qilish, organish, kopaytirish maqsadida yovvoyi hayvonlar tutqunlik yoki yarim tutqunlik da boqiladi. Bazi Hayvonot boglarida uy hayvonlari, ayrimlarida botanikaga oid kolleksiyalar ham saqlanadi ...

Hazoraspiy

Hazoraspiy, Jafarxoja ibn Nasriddinxoja al-Hu-sayniy alKarvakiy - shifokor-tabib, olim. Hazorasp shahri yaqinidagi Karvak qishlogida tabib oilasida tugilgan. Hazorasp, Xiva va Buxoro madrasalarida oqib, mudar-ris bolib yetishgan. Ibn Sino, Abu Ba ...

Abdukarim Hazratqulov

Abdukarim Hazratqulov - shahrisabzlik kulol, koshinkor usta; ustazoda. Hunarni otasi usta Hazratqul va amakisi usta Rus-tam Egamberdiyevdan organgan; gijdu-vonlik usta Muroddan sopol buyumlarga naqsh ishlash usullarini, me-moriy koshinlar tayyorl ...

Hech narsa

Hech narsa, hech nima - har qanday sifatning, muayyan obyektning va umuman bor bolgan narsalarning yoqligini, mavjud emasligini ifo-dalovchi falsafiy tushuncha. U mavjudlik, borliq, nimadir degan tushun-chalarning qarama-qarshisi. U - yoqlikdir. ...

Henry Purcell

PYORSELL Genri - ingliz kompozitori va organchi. Milliy kompozitorlik maktabi namoyandasi, milliy opera asoschisi. Uygonish davri imitatsiyali hamda yordamchi ovozli polifoniya vositalari bilan rang-barang garmoniya hamda gomofoniya unsurlarini o ...

Herbert Wells

UELLS Gerbert Jorj - ingliz yozuvchisi. London universitetini tugatgan. 1942 yil dan biologiya dri. 1893 yilda biologiya va fiziografiya boyicha dareliklar yozgan. U. 19-asrning 90-yillaridan badiiy ijod bilan shugullangan. "Vaqt mashinasi" roman ...

Hid bilish

Hid bilish - odam va hayvonlar burun boshligining yuqori qismida joylashgan maxsus sezgi azolari orqali hidlarni sezish. Hayvonlarda Hid bilish ovqat qidirish, yol topish, aniq joyni belgilash, qaramaqarshi jinsni izlash, shuningdek, bilish vosit ...

Hid bilish azolari

Hid bilish azolari - odam va hayvonlarning hid sezish azolari. Odamda burun boshligining yuqori - orqa qismida joylashgan. Talaygina sut emizuvchilar burnidagi hid bilish qismi burun boshligi suyak devorining qoshimcha chiganogi hisobiga kengayga ...