ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 147

Kristallar

Kristallar - atomlari, ionlari va molekulalari malum tartibda joylashib, fazoviy kristall panjarani tashqil etgan qattiq jismlar. K., kopincha, suyuq fazalar - eritmalardan hosil boladi va osadi, bazan esa gaz holatini yoki qattiq jism holatini t ...

Kristallizatsion differensiatsiya

Kristallizatsion differensiatsiya - turli omillar tufayli kristallanish jarayonida hosil bolgan mineral fazalarning kochirilishi va ajralib chiqishi tufayli magma bilan kristallar ortasidagi reaksiyaning normal kechishidagi ozgarish, yani magmani ...

Kristallofizika

Kristallofizika, fizik kristallografiya - kristallografiya bolimi; kristallar va kristall agregatlarining fizik xossalarini, shuningdek, bu xossalarning tashqi tasirlar natijasida ozgarishini organadi. Bu xossalarga kristallar deformatsiyasi, mus ...

Singoniya

Kristallografii singoniyalar - bir xil simmetriyali komplekslar bilan tavsiflanuvchi simmetriya turlari. Kristallografii singoniyalar ning geometrik konstantalari a, s; a, J5, % orqali ifodalanadi. Bunda a, s - kristallografik ok/iap, a, /3, x - ...

Kristallografiya

Kristallografiya - kristallarning tuzilishi haqidagi fan; kristallarning paydo bolishi, tuzilishi, fizik xossalari, ularda boladigan ozgarishlarni organadi. K. ning vazifasi kristallarni tasniflash, ularni organishning maxsus usullarini ishlab ch ...

Kristallokimyo

Kristallokimyo, kristallar kimyosi - kristallarning strukturasi va xususiyatlari ayvan shu kristallarning kimyoviy tarkibiga bogliqligini organadigan fan. K. kristallografiya bilan uzviy boglangan. Kristallar strukturasini muntazam tadqiq qilish ...

Kristallooptika

Kristallooptika - optika va kristallografiyaning chegaradosh sohasi; yoruglikning kristallarda tarqalishi qonunlarini organishni oz ichiga oladi. Nurning ikkilamchi sinishi, yoruglikning qutblanishi, qutblanish tekisligining aylanishi, pleoxroizm ...

Kritik bosim

Kritik bosim - modda ning kritik holataati bosimi. Har bir modda xususiy Kritik bosim ga ega. Kritik bosimdan past bosimda modda 2 muvozanat faza - suyuqlik va bugga ajraladi. Lekin Kritik bosim va kritik temperaturada suyuqlik bilan bug orasidag ...

Kritik holat

Kritik holat - ikki fazali sistemaning muvozanat holati; bunda mavjud fazalar fizik xossalari jihatidan bir xil bolib qoladi. Izotrop fazalar muvozanatda yoki kristall panjara bir xil fazalar bolgandagiva Kritik holat vujudga kelishi mumkin. Sist ...

Kritik nuqta

Kritik nuqta - moddaning holat diagrammasipz. kritik holatga mos keluvchi nuqta. Ikki fazali sistema fazalarining ozaro muvozanatda bolishi. U kritik temperatura Gk, krktik bosim rk, kritik hajm K bilan tavsiflanadi. Bazi moddalarning suyuqlik - ...

Kritik temperatura

Kritik temperatura - 1) moddaning kritik holatpagn temperaturasi. Har bir modda xususiy Kritik temperatura ega va u moddaning ozgarmaydigan tavsifnomalaridan biridir. Kritik temperaturada suyuqlikning sirt tarangligi nolga teng, meniski yoqoladi. ...

Krivoshipli mexanizm

Krivoshipli mexanizm - qozgalmas oq atrofida aylanib bir tur harakatni ikkinchi tur harakatga aylantiruvchi zvenosi bolgan mexanizm. Krivoshipli mexanizmda, odatda, aylanma va ilgarilanma kinematik juftlar boladi. Krivoshipli mexanizmningyassi va ...

Krivoy Rog temir ruda havzasi

Krivoy rog temir ruda havzasi - dunyodagi ulkan temir ruda havzalaridan biri. Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyatidagi Ingulets, Saksagan va Jyoltaya daryolari boylab joylashgan. Temir rudalarning sifati va zahiralari boyicha jahonda oldingi orinl ...

Krizis (tibbiyot)

Krizis - isitmali otkir kasallikning kechishida keskin ozgarish roy berishi. K. yuqumli kasalliklar: bezgak, qaytalama terdama, chechak va boshqalarga xos bolib, bunda isitmalab yotgan bemorning temperaturasi birdan normallashib, garaq-garaq terl ...

Krokoit

Krokoit - qorgoshin xromati - RSYU4. Aniq jipslashgan monoklin singoniyali prizmatik chozinchoq kristallar bilan namoyon etilgan. Rangi sargishqizil, qizil, realgarga juda oxshaydi, qattikligi 2.5 - 3, yarqiroqligi olmossimon, zichligi 5600–6100 ...

Kromvel Oliver

KROMVEL Oliver - 17-asrdagi ingliz inqilobi arbobi, independentlar rahbari. 1640 yil Muddatsiz parlament ga saylangan. 1 - va 2 - fuqarolar urushida qirol armiyasi ustidan galaba qozongan parlament armiyasining asosiy rahbarlaridan biri. K. armiy ...

Kromvel oqimi

Kromvel oqimi - Tinch okean ning sharqiy qismidagi yuza oqim ostidagi ekvatorial ters oqim. Sharqqa tomon Jan. Passat oqimi ostidan 154 - 150° g.u.dan Galapagos o.lari tomon taxminan 2° shahrik. va 2° j.k. oraligida harakatlanadi. Kromvel oqimi 6 ...

Krona

Krona - Yevropadagi bir qator mamlakatlarning muomalada bolgan pul birligi. Chexiya kronasi - Chexiya pul birligi koruna. 1 K. = 100 geller. Xalqaro ifodasi GZK. Xalqaro valyutalar kursi boyicha 1 AQSh dollari = 36.37 K. 2002-yil fevral. Slovakiy ...

Krossingover

Krossingover - chalkashish, gomologik xromosomalarshng oxshash qismlari bilan orin almashinishi natijasida xromatida iplarining uzilishi va yangi tartibda birikishi. Birinchi marta amerikalik biolog T. Morgan aniqlagan. Olim gomologik juft xromos ...

Krotsimonlar

Krotsimonlar - hasharotxorlar turkumiga mansub sut emizuvchi hayvonlar oilasi. K. yer qazib, yer ostida hayot kechirishga moslashgan. Tanasi golasimon, tashqi quloq suprasi yoq, oldingi oyoqlari qisqa, tirnogi uzun va qattiq, moynasi qisqa, silli ...

Krozenshtern Ivan Fyodorovich

Krozenshtern Ivan Fyodorovich - rus dengizchisi, admiral, Peterburg FAning faxriy azosi. 1802 yil dunyo aylana birinchi rus ekspeditsiyasiga boshliq qilib tayinlangan. Ekspeditsiya tarkibidagi "Nadejda" va "Neva" kemalari 1803 yil 7 av-g.da Krons ...

Krum (hukmdor)

Krum - Birinchi Bulgor podsholigi hukmdori. U hukmdor Kardamdan keyin taxtga chiqqan. Protobulgor va slavyan zodagonlarini birlashtirgan. Franklar tomonidan Anar xoqonligi tugatilgandan song - uning sharqiy va jan. yerdari Bulgoriya tarkibiga qos ...

Ksantofillar

Ksantofillar - kislorodli karotinoidlar; yuksak osimliklarning yaprogi, guli, mevasi va kurtaklaridagi, shuningdek, suvotlar va mikroorganizmlardagi sariq pigmentlar. Plastidalarda boshqa pigmentlar bilan birga boladi. Flavonoidlar bilan birgalik ...

Ksantogevatlar

Ksantogevatlar - ksantogen kislota ROCSH hosilalari. Umumiy formulasi:RO-C// \SR’R - uglevodorod radikali, R’ - metall yoki uglevodorod radikali. K. - oq-sariq rangli, qolansa hidli barqaror birikmalar. Kaliy K.i rangli metallar rudasini boyitish ...

Kseniyalar

Kseniyalar - bir osimlikdagi urug va mevalarning tusi, shakli, katta-kichikligi yoki boshqa belgilariga kora ozaro farq qilishi. K. changchi osimlik genlarining endosperma belgilariga yoki urug qobigi va mevaqatga tasiridan hosil boladi. Bu hodis ...

Ksenobiotiklar

Ksenobiotiklar - tirik organizmlar uchun yot, begona bolgan turli-tuman organik birikmalar. Odamning xojalik faoliyati natijasida vujudga kelgan va moddalar aylanishining biologik davrasi bilan bogliq kimyoviy moddalar. Bolarga pestitsidlar, mais ...

Ksenomorf minerallar

Ksenomorf minerallar - ozi ga xos kristallografik shaklga ega bolmagan minerallar. Odatda, boshqa minerallardan kora kechroq kristallanib, ularning oraligiga joylashgan boladi. Ksenomorf minerallar qatoriga turli sabablarga kora hosil bolishning ...

Ksenotim

Ksenotim - ittriy fosfati. Odatda tetragonal singoniyaga mansub bolgan prizmatik va piramida korinishdagi mayda kristallar sifatida namoyon boladi. Rangi qongir, qizil, qattikligi 4.5, zichligi 4300 kg/m3. Asosan, granitli pegmatitlar hamda konta ...

Kserks I

Kserks I - axomaniylar sulolasiga mansub qad. Eron shohi. Doro I va Kir //ning qizi Atossaning ogli. Axomaniylarga tobe misrliklar qozgoloni ni bostirgan. 482 yil bobilliklar qozgolon kotargach, Bobilni vayron qilgan, Bobil shohi degan unvondan v ...

Kseroderma

Kseroderma, pigmentli kseroderma - terining nasldan-naslga otadigan tugma kasalligi; dermatozlarta kiradi. Bunda teri quyosh nuri ga ota sezgir boladi. Asosan, bola hayotining birinchi yillaridayoq namoyon boladi. Oftob badanning ochiq joylariga ...

Kshatriylar

Kshatriylar, rajanlar - kad. Hindistondagi tabaqa. K. hinderoniy qavmlarning harbiy demokratiya bosqichi va sinfiy jamiyat shakllanishi davrida oriy qabilalarida vujudga kelgan. Quldorlik davlatlarida K. qabila harbiy zodagonlarini tashkil etib, ...

Ksilema

Ksilema - quruqlikda osadigan osimliklarning suv va mineral tuzlarni ildizdan yuqoriga osimlik boylab otkazuvchi toqimasi.K. tutash qalqalar yoki otkazuvchi naycha tolalari boglami holida joylashadi, K. asl otkazuvchi va mexaniq hujayralardan ham ...

Ksilit

Ksilit, SN2ON z SN2ON -kop atomli spirt. Mol. m. 152.15; rangsiz gigroskopik kristall. Suyuqlanish temperaturasi 61 - 61.5° bolgan beqaror monoklin va suyuqlanish temperaturasi 93 - 94.5°, qaynash temperaturasi 215 - 217° bolgan beqaror rombik mo ...

Ksilofon

Ksilofon - urma musiqa cholgusi. Yevropada 15-asr dan malum. Taxminlarga kora, K.ning kelib chiqishi Afrika xalqlarida keng tarqalgan marimba, malange, vilangve kabi musiqa cholgulari bilan bogliq. Hozirgi K. 1830- yillarda M. Gozikov tomonidan y ...

Ksilografiya

Ksilografiya, yogoch gravyura - yogochga ishlangan gravyuraning keng tarqalgan eng qad. turi. Bosma shakl qolda oyib tayyorlanadi: taxtaning tekis yuzasiga rasm chiziladi, rasmdan bosh joylar i iskana bilan oyib rasmli sathdan chuqurlashtiriladi. ...

Ksilolit

Ksilolit - suniy qurilish materiali. Kaustik magnezit yoki dolomit kukuniga yogoch qipigi, ishqorbardosh pigment va mayin dispers mineral moddalar aralashtirib tayyorlanadi. Bikr ksilolit aralashmasidan pollarga yotqizish uchun plitalar, plastik ...

Ksilollar

Ksilollar, S6N42 - organik birikmalar. Benzol gomologik qatoridagi aromatik uglevodorodlar, oziga xos hidli suyuqliklar. Mol. m. 106.16. Orto-, meta- va paraksilol izomerdari bor. Toshkomir qoramoyining yengil fraksiyasidan neftni va neft mahsulo ...

Ktesii Knidlik

Ktesii Knidlik - yunon tarixchisi. Gerodot, Gippokrat, Ksenofontlarning zamondoshi. Eron malikasi Parisatida saroyida 17 yil tabiblik qilgan. Kuvake ostovasidagi jang da yaralangan. Artakserks II Mnemonni davolagan. Qolgan umrini ova shaxri yoxud ...

Ku isitma

Ku isitma, Ku rikketsioz, Avstraliya kasalligi, Orta Osiyo isitmasi, Termiz isitmasi - rikketsiya mikroorganizmlari qozgatadigan yuqumli isitmali kasallik. Kasallik birinchi marta 1933 - 35 yillarda Avstraliyaning Queensland - Kvislend shtatida a ...

Kuba xonligi

Kuba xonligi - Shim Sharqiy Ozarbayjondagi davlat. Shim Sharqiy Ozarbayjon Zakavkazyening eng boy, aholi zich joylashgan qismi bolib, Zakavkazyening mollari uning muhim savdo portlari orqali tashqi bozorga otgan; u Rossiyaning jan.ini Eron bilan ...

Kuban-azov boyi pasttekisligi

Kuban-azov boyi pasttekisligi, Kuban boyi pasttekisligi - Garbiy Kavkaz oldidagi pasttekislik. Jan.da Katta Kavkaz toglari, sharqda Stavropol qirlari, garbda Azov dengizi, shim.da Don va Manich daryolarining kuyi qismi bilan chegaralanadi. Asosan ...

Kubroviylik

Kubroviylik - tasavvuf tariqati. 13-asr boshida Xorazmda Najmiddin Kubro asos solgan. Uning asarlarida tariqatning mohiyati, oziga xos talab va qoidalari bayon qilib berilgan. Kubroning tasavvufiy talimotiga kora, inson oz mohiyati bilan kichik o ...

Kuch

Kuch - berilgan jismga boshqa jismlar tomonidan korsatilayotgan mexaniq tasirning miqdori va yonalishini ifodalovchi kattalik. Jismga korsatiladigan ta-sir 2 xil hodisani - jismning tezligini ozgartirishi yoki uning defor-matsiyalanishini vujudga ...

Kuchar davlati

Kuchar davlati, Kusan davlati - markazi Kuchar viloyati bolgan qad. xonlik. Uning hukmdori ayrim holdarda "xoqon" deb ham atalgan. Kuchar davlati ilk bor miloddan avvalgi 2-asrda yozilgan xitoy bitiklarida Jyuzi, Chyuyji, Guyzi, Jyuyyi kabi nomla ...

Kuchaytirgich

Kuchaytirgich -kuchlanish, quvvat va boshqalarni ozatadigan yordamchi manba energiyasidan foydalanib kuchaytiradigan qurilma. Foydalaniladigan energiya turiga qarab elektr, magnit, gidravlik, pnevmatik va mexaniq K.lar boladi. Bu turdagiqurilmala ...

Kuchlar kopburchagi

Kuchlar kopburchagi - berilgan kuchlar tizimining bosh vektori ni aniqlash uchun quriladigan siniq chiziklar. Gg G2. Gp, kuchlar tizimi uchun Kuchlar kopburchagini qurish uchun ixtiyoriy a nuqtadan boshlab malum masshtabda G, kuch vektori a ni, u ...

Kuchluq

Kuchluq - Chingizxon taqibidan garb tomon qochgan nayman qabila uyushmasi boshligi. Vaymanlar xoni Tayanxonning ugli. 1210 yil K. qoraxitoylarnsh maglubiyatga uchratgan, 1211 yil gurxonnn asir olib, Xotan, Yorkend, Qashqar, Yettisuv va Fargona vi ...

Kuchtegin pahlavon

Kuchtegin pahlavon -Xorazmshohlar davlati harbiy arboblaridan biri. Mogullar istilosi davrida Marv mudofaasi raxbari. Mogullar Marvni 1221 yil 25 fevralda bosib olganlar va shahar hokimligiga amir Diyo-ad-Din Alini, shmxvalikka - mogul Bormasni t ...

Kuchumxon

Kuchumxon, Kochimxon, Kochim, Kuchum - shayboniylar sulolasidan songgi Sibir xoni. Rus qoshinlariga qarshi kurashgan. K. ruslar tasiridagi Yedigar Yodgor ni taxtdan agdarib, ozi Sibir xoni boldi 1563. Gayratli va istedodli K. oz atrofiga aqlli od ...

Kudonggarlik

Kudonggarlik - toqilgan ipgazlama va shoyini hamda oshlab olingan charmni urib tekislash, silliklash va unga jilo berish kasbi. K. bilan usta-kudonggar shugullangan. Orta Osiyo, xususan, Ozbekistonda qadimdan malum. Us t a K. da toqmoqsimon yogoc ...