ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 152

Maksvell taqsimoti

Maksvell taqsimoti - statistik muvozanat holatida turgan fizik sistema tarkibidagi klassik mexanika qonunlariga boysunuvchi zarralar ning tezlik boyicha taqsimlanishi qonuni. 1859 yilda J. K. Maksvell aniqlagan. Maksvell taqsimotiga, asosan, stat ...

Maktabdan tashqari talim muassasalari

Maktabdan tashqari talim muassasalari - bolalar va osmirlar bilan maktabdan tashqari ish olib boruvchi ijtimoiytashkiliy va instruktiv-metolik muassasalar. Maktab bilan yaqindan boglanib ish yuritadi. Maktabdan tashqari talim muassasalarit.m. ga ...

Maktabgacha yoshdagi bolalar pedagogikasi

Maktabgacha yoshdagi bolalar pedagogikasi - pedagogikattg maktabgacha yoshdagi bolalarga tarbiya berish hamda ularning shaxsiyatini shakllantirish qonuniyatlari, tamoyillari, vositalari, shakl, usul va metodlarini organuvchi sohasi. Maktabgacha y ...

Maktabshunoslik

Maktabshunoslik - pedagogika fanining maktab ishlarini boshqarish asoslari, yol, shakl, vosita, usul va metodlarini tadqiq etish bilan shu-gullanuvchi maxsus sohasi. Maktabni boshqarishning oziga xos qirralarini ochib beradi. Ozbekistonda OzR Kon ...

Maktabxona

Maktabxona - boshlangich talim maktabi. Dastlab 7 - 8-asrlarda arab mamlakatlarida paydo bolgan. 9 - 10-asrlarda aholisi islom diniga etiqod qiladigan Yaqin va Orta Sharq mamlakatlari, Orta Osiyo, Volga boyi hamda boshqa joylarga tarqalgan. Orta ...

Malabar

Malabar - Jan. Hindistonning Malabar qirgogi va Garbiy Gat toglari orasida joylashgan tarixiy viloyat. Qadimda va orta asrlarda M.ning kop sonli knyazliklari oz mustaqilligini saqlab qolgan bolishlariga qaramay, vaqt-vaqti bilan turli davlat tuzi ...

Malaka

Malaka - 1) psixologiyada - muayyan kasb, ishni yaxshi ozlashtirish natijasida orttirilgan mahorat. Odatda, biron ish jarayonida harakatlar anglanilgan yoki anglanilmagan tarzda amalga oshiriladi. Harakatni ba~ jarishda ongning borgan sari kamroq ...

Malaka oshirish

Malaka oshirish, Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash - uzluksiz talim tizimi turlaridan biri, xalq xojaligining barcha sohasida ishlovchi mutaxassislar va rahbar xodimlarning kasbiy bilim va konikmalarini yangilash hamda chuqur ...

Malaka oshirish institutlari

Malaka oshirish institutlari, Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash institutlari - xalq xojaligining turli sohalarida ishlovchi mutaxassislar va rahbar xodimlarning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tizimidagi tashki ...

Malakka

Malakka - Osiyoning jan sharqiy qismidagi yarim orol. Hindixitoy ya.o.ning janubiy qismi. Garbdan Andaman dengizi va Malakka bogozi, sharkdan Jan. Xitoy dengizi va uning Siyom qoltigi orab turadi. Uz. 1300 km chamasi. Maydoni 190 ming km². Kengli ...

Malakka sultonligi

Malakka sultonligi - Jan Sharkiy Osiyodagi malayyalar daaaati. Markazi - Malakka. Ravnaq topgan davrida uning tarkibida Malakka ya.o., Riau, Linga arxipelaglari, Sumatraning sharqiy qirgogi kirgan. Asoschisi - Majapaxit shahzodasi Parames-vara. 1 ...

Malaxit

Malaxit 2 tarkibli. Qattikligi 3.5 - 4. Zichligi 4.0 g/sm5. Qoshimchalaridan koproq Zn malum, shuningdek, SaO, SiO2, GeO3 va boshqa Monoklin sin-goniyada kristallanadi. Kristallari kam uchraydi. Yaltirokdigi ipaksimon, olmossimon yoki shishasimon ...

Malayalam

Malayalam, malayali tili - dravid tillari oilasining jan. guruhiga mansub, Hindistonning jan. va jan.garbida tarqalgan til; Kerala shtatining rasmiy tili. 40 mln. ga yaqin kishi sozlashadi. Lahjalari hududiy jihatdan jan., markaziy, garbiy guruxl ...

Malein angidrid

Malein angidrid, sis etilen - 1.2dikarbon kislota angidridi; 2.5 - furandion, rangeiz kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 52.85°, qaynash temperaturasi 202°; zichligi 1480 kg/m3, 1487 kg/m3, 1638 kg/m’. Suvda eritilganda malein kislota hosil bo ...

Maler Gustav

MALER Gustav - avstriya kompozitori va dirijyor, songgi romantizmning yirik vakili. Vena konservatoriyasi va unti da talim olgan. Dirijyorlik faoliyatini 1880 yildan boshlab, Yevropaning turli opera teatrlari da ishlagan. 1897 - 1907 yillar Vena ...

Malhamchilar

Malhamchilar - qattiq qanotli hasharotlar turkumiga mansub qongizlar oilasi. Orta Osiyoda 20 dan ortiq turi tarqalgan. Tanasi chozinchoq, 8–30 mm, kizil, sariq va qora tusda. Odatda, ikki biqinidan birmuncha qisilgan; moylovlari tognogichsimon, b ...

Mali (qadimgi davlat)

Mali - orta asrlarda Garbiy Sudanda Senegal va Niger daryolari yuqori havzasida mavjud bolgan davlat. Ilk bor al-Yaqubiy tomonidan Mallal nomi bilan qayd etilgan. 13-asr 1 -choragigacha Gana davlatiga qaram bolgan. 14-asr 1-choragida M. hududi At ...

Malich qoy zoti

Malich qoy zoti - terisi va suti uchun boqiladigan dagal junli qoy zoti. Asl vatani Osiyo bolgan bu qoy zoti Qrim va Kubanda keng tarqalgan. Dumining shakli, yogliligi qorakol qoylarinikja oxshaydi va dumli qoylar guruhiga kiradi. Qochqorlarining ...

Malik

Malik - islomgacha bolgan arab davlatlari da hukmdor, Markaziy Arabistondagi qabilalar konfederatsiyasi va Jan Sharqiy Arabistonning bazi qabilalari boshliqlari, shuningdek, Xadramavt hududidagi kinda qabilasi zodagonlari vakili. Islom vujudga ke ...

Malik Sanjar qozgoloni

Malik sanjar qozgoloni - Buxoro xunarmandlari kotargan qozgolon. Buxoro hokimi sadr Muhammad ibn Axmad ibn Abdulazizning soliq siyosatiga qarshi qaratilgan. Unga qalqon yasovchi hunarmandning ogli Malik Sanjar boshchilik qilgan. Qozgolon Buxoro s ...

Malik ulkalom

Malik ulkalom - ijodkorning yuksak krbiliyati, badiiy-poetik mahorati va shuhratini etirof etish, uning oz davri, zamondoshlari adabiy muhitida tutgan yetakchi mavqei, obro-etiborini korsatish uchun qollangan unvon. M. ulk. soz sanatida ota yuksa ...

Malikchol

Malikchol - Buxoro viloyatidagi chol. Zarafshon daryosining quyi oqimida. Daryoning yuqori kohna qayiri da joylashgan. Garbdan sharqqa 65 km chozilgan. Maydoni 58.2 ming ga. Relyefi tekis, Zarafshon daryosi tomon qiya. Iqlimi keskin, kontinental, ...

Malina

Malina, xojagat, buldurgun - ranoguldoshlar oilasi rubus turkumiga mansub kop yillik chala butalar; rezavor meva. M.ning 120 yovvoyi turi bolib, Yevrosiyoning motadil va subtropik mintaqalarida keng tarqalgan. M.ning madaniy navlari oddiy yoki qi ...

Malinke

Malinke, maninka - Garbiy Afrikada tarqalgan mande tillaridan biri, bamana va diula tillari bilan birgalikda mandingo til birligini tashkil etadi. Senegal, Gvineyada, qisman Mali, Liberiya, Syerra-Leoneda tarqalgan; unda 4 mln. ga yaqin kishi soz ...

Malomatiylar

Malomatiylar - sufiylik tarikatlaridan birining tarafdorlari. M. talimotining asosiy qoidalarini Hamdun alkassor ishlab chiqqan. Al-Muhosibiy, Boyazid Bistomiy va Saxl at-Tustariy kabi Iroq zohidlarining qarashlari mazkur talimotning shakllanishi ...

Maloyaroslavets jangi

Maloyaroslavets jangi - Fransiya-Rossiya urushi davrida Maloyaroslavets shahri ostonasida rus va fransuz qoshinlari ortasida bolgan jang. 1812 yil 6 oktabrda marshal Myurat avangardini Chernishnya daryosi boyida yengilishi Napoleon I armiyasini M ...

Malpigi naychalari

Malpigi naychalari - kopchilik orgimchaksimonlar, kopoyoqlilar va hasharotlarning chiqarish organlari. Orta va orqa ichak chegarasida joylashgan uchi berk osimtalar. Orgimchaksimonlar va kopoyoklilarda 1 juft, togri qanotli hasharotlarda 120 juft ...

Abram Malsev

Abram Moiseyevich Malsev – genetik olim, Ozbekiston Fanlar Akademiyasi muxbir azosi, Ozbekistonda xizmat korsatgan afonom. Orta Osiyo universitetining qishloq xojaligi fakultetini tugatgan. Soyuz NIXI Markaziy seleksiya stansiyasida assistent, st ...

Malta mexanizmi

Malta mexanizmi, malta xochi - uzluksiz aylanma harakatni uzlukli aylanma harakatga ozgartirib beruvchi qurilma; ozgartiruvchi mexanizmlar turiga kiradi. Asosan, yetakchi va yetaklanuvchi disklardan iborat. Yetakchi disk aylanib turganda uning ba ...

Maltoza

Maltoza, solod qandi - tabiiy disaharid; glyukozanit ikki qoldigidan iborat. Undirilgan arpa, javdar va boshqa donlarda kop. Pomidorda, bir qancha osimliklarning changi va gul shirasida ham topilgan. Suvda yaxshi eriydi, tami shirin. Hayvon va os ...

Malyus qonuni

Malyus qonuni - yoruglik qutb lovchi asbob dan otganda chiziqli yoruglik intensivligining ozgarishi qonuni. Tushayotgan yoruglikning qutb tekisligi va qutblovchi as-bobning qutblash tekisligi orasidagi burchak ga nisbatan yoruglik intensivligi ha ...

Mamajorgoti gaz koni

Mamajorgoti gaz koni – Bu xoro viloyati hududidagi Mamajorgoti bukilmasida joylashgan kon, Ko-gon shahridan 15 km jan sharkda. Dastlabki qidiruv ishlari 1939 - 42 yillarda olib borilgan. 1956 - 57 yillarda "Ozbekneftegazqidiruv" tresti qidiruv is ...

Yahyoxon Mamatxonov

Yahyoxon Mamatxonov - Ozbekiston xalq artisti. Ozbek davlat musiqali drama teatri krshidagi studiyada talim olgan. 1932 - 34 yillar shu teatrda aktyor. 1934 yildan Fargona viloyat musiqali drama va komediya teatri aktyori. Spektakllarda yetakchi ...

Mamay

Mamay - Oltin Orda xoni Berdibek davri mogullar tumanboshisi. Xonning kuyovi bolgan. M. amalda Oltin Ordaning hukmdoriga aylangan. U Chingizxon avlodidan bolmasada, hokimiyatni qogirchoq xonlar nomidan olib borgan. Saltanatning qudratini tiklash ...

Mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoshinlari

Mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoshinlari - mamlakat hududini havo hujumidan mudofaa qilish maqsadida tuziladi. Qoshinning vujudga kelishi va rivojlanish tarixi aviatsiyaning paydo bolishi bilan bogliq. Aviatsiyadan harbiy maqsadda foyd ...

Mamlakatshunoslik

Mamlakatshunoslik - geografiyaning aniq hududlar ni organish bilan shugullanadigan tarmogi. Mamlakatshunos-geograf ushbu hududlarni organish natijalari asosida ularda kopchilik qududlarga xos bolgan va shunga mos ravishda tabiiy va iqtisodiy geog ...

Mamluklar

Mamluklar - Misrda hukmronlik qilgan ayyubiylar sulolasi ning songgi hukmdorlari qoshinini tashkil qilgan, naslnasabi turkiy va Kavkaz xalqlari dan bolgan quljangchilar. Ularni yoshligidan ogirlab olib ketishgan va maxsus harbiy ilmga orgatishgan ...

Mamont

Mamont - fillar oilasiga mansub qirilib ketgan sut emizuvchi xayvon. Pleyston 2-yarmida Yevropa, Shim. Osiyo va Jan. Amerikada yashagan. Suyak qoldiklari Tosh davrida odamlar yashagan joylardan, yaxshi saqlangan jasadlari Sibir va Alyaskada muz q ...

Mamont daraxti

Mamont daraxti, sekvoyya, sekvoyadendron - taksodiydoshlar oilasiga mansub bir uyli daraxtlar turkumi. Boyi 100 m cha, tanasining diametri 6–10 m. 2 ming yilcha yashaydi. Shim. Amerikaning garbiy sohillarida va Kaliforniyada usadi. Mamont daraxti ...

Mana

Mana, Manna - qad. Sharq davlatlaridan biri. Ozarbayjon hududidagi dastlabki davlat. M.ning asosiy yerlari va poytaxti - Izirtu Jagatu daryosi havzasida joylashgan. Miloddan avvalgi 1ming yillik boshlarida Urmiya koli atrofidagi r-nlarda davlat t ...

Manas (eposi)

Manas - qirgiz xalq qahramonlik eposi. Asar 3 qismdan iborat. Genealogik sikl asosida bosh qahramon Manas, uning ogli Semetey va Semeteyning ogli Seytekning qaxramonona hayoti tafsiliga bagishlangan. "M." nazmda yozilgan bolib, sheriyatning saj y ...

Manaus

Manaus - Braziliyaning shim.dagi shahar, Riu-Negru daryosining Amazonka daryosiga quyilish joyida. Shahar tropik ormonlar orasida joylashgan. Amazonas shtatining mamuriy markazi. Aholisi 1.4 mln. kishi. Braziliya Amazoniyasining muhim iqtisodiy, ...

Manbalar

Manbalar, tarixiy manbalar - otmishda odamzod qoli bilan bunyod etilgan tarixiy jarayon izlarini ozida aks ettiruvchi va kishilik jamiyati tarixini organish imkonini beruvchi hozirgi kungacha saqlangan har qanday osori atiqa, yozma manba, manaviy ...

Manbashunoslik

Manbashunoslik - tarixiy manbalarni izlab topish, qayd etish, toplash, organish va qollanish nazariyasi va amaliy usullari haqidagi fan. M. tarixshunoslikda yordamchi fan sohalari qatorida yetakchi orinda turuvchi alohida ilmiy soha. M.ning bevos ...

Mandalay

Mandalay, Mandale - Myanmaning markaziy qismidagi shahar. Mandalay viloyatining mamuriy markazi. Aholisi shahar atrofi bilan 5.8 mln. kishi 1990-yillar ortalari. Transport yollarining muhim tuguni. Iravadi daryosi boyidagi yirik port. Ip gazlama, ...

Mandarin

Mandarin - rutadoshlar oilasining sitruslar turkumiga mansub doim yashil daraxtlar va butalar turi; mevali ekin. Yovvoyi turlari malum emas. M. subtropik va tropik hududlarda ekiladi. Vatani - Xitoy. Ozbekistonda 20-asrning 70-yillaridan maxsus i ...

Manej

Manej - 1) togri tortburchak yoki doira tarhli, ichki kismi pardevorsiz bino yoki maydon. Ot sporti, yengil atletika, gimnastika va shahrik. sport turlari boyicha mashgulot otkazish uchun qurilgan yopiq bino. Unda sport qurollari va jihozlarini s ...

Manfiy temperatura

Manfiy temperatura - ozgarmas umumlashgan koordinata f. da ichkin energiya Ye ozgarishiga qarab entropiya S ozgarishi manfiy da kuchli maydon bulsada, yonaltirilish yoqoladi va tizim chegaralangan katta energiya zaxirasiga ega boladi. Chegaralang ...

Mangazeya

Mangazeya - Garbiy Sibirning shim garbida, Taz daryosi boyida joylashgan qad. rus shahri. Nomi - mangazeya yohud molkanzeya degan nenets qabilasi joylashgan yer nomidan olingan. 17-asr boshida M. ruslarni Shim. Sibir, Yenisey va Lena daryolari ha ...

Mangeym maktabi

Mangeym maktabi - 18-asr Man-geym shahri da qaror topgan, sentimentalizmga yaqin bolgan ijodiy yonalish. Simfoniya hamda kamer-cholgu musiqasi janrlarining shakllanishida muhim rol oynagan. Mangeym maktabi ijodkorlari badiiy hissiyotlarini ifodal ...