ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 159

Mellonlar

Mellonlar - AQSH dagi eng keksa moliya guruhlaridan biri. 19-asrda shakllangan. Oilaviy harakterga ega. Bank boshqaruvchisi Endryu Mellon asos solgan. AQSH dagi boy Pitkern va Xeys oilalari bilan birgalikda va mamlakatdagi eng yirik "Fyorst Bosto ...

Melngaylis Emilis

Melngaylis Emilis - latish kompozitori, dirijyor va fol-klorshunos. Zamonaviy milliy musiqa yirik namoyandasi. Latviya xalq artisti. Peterburg konservatoriyani tugatgan. 1901 - 06 yillarda musiqa jurnalisti, 1906 - 18 yillar Toshkentda yashab, ch ...

Melodika

Melodika - 1) kuy haqidagi talimot, dastlab Yunonistonda Aristok-sen asoslab bergan. Orta ayerlarda kuylar ning tuzilishi va badiiy jihatlari haqida Sharkda Forobiy, Safiuddinal-Urmaviy, Jomiy va boshqa, Yevropada Avgustin, Gvido d’Aretsso, Sarli ...

Melodrama

Melodrama - musiqiysahnaviy janr. 18-asrda Yevropa sanatida rivoj topgan. Qahramonlarning monolog va dialoglarm musiqa jorligida ijro etilganligi bilan ajralib turadi. Ilk namunasini J. J. Russo yaratgan. Marifatchilik davri goyalariga asoslangan ...

Melxior

Melxior - misning nikel, temir va marganets bilan krtishmasi. Misnikel qotishmalar jumlasiga kiradi. Mexanik xossalari yuqori, oddiy va dengiz suvida korroziyabardosh, issiklik va elektrni yaxshi otkazadi, sovuklay-in va issikdayin mexanik ishlov ...

Membrana

Membrana - 1)texnikada - berk kontur boylab mahkamlangan yupqa yumshoq egiluvchan plastinka. Turlicha bosimli ikki boshliqni yoki ayrim boshliq ni umumiy boshliq dan ajratish, shuningdek, bosim ozgarishlarini chiziqli siljishlarga va, aksincha, a ...

Membranali nasos

Membranali nasos, diafragmali nasos - porshen vazifasini egiluvchan plastina - membrana bajaradigan nasos; membrananing chetlari mahkamlanib, richagli mexanizm yoki muhitning ozgaruvchan bosimi tasirida egiladi. Diafragma bir tomonga egilganda su ...

Membranofonlar

Membranofonlar - musiqa cholgulari turi; tovush manbai sifatida doirasimon asosga qoplangan hayvon terisi yoki pufagi, shuningdek, suniy pust ishlatiladi. Anik, balandlikka ega bolmagan tovushlar, asosan, pardani kol, barmoklar yoki maxsus tayoqc ...

Memfis

Memfis - Qad. Misrdagi shahar. Miloddan avvalgi 28 - 23-asrlarda M. - Misrning yirik diniy, siyosiy, madaniy va hunarmandchilik markazi, poytaxti. Hozirgi Gizo yaqinida, Sakkara va boshqa joylarda ibodatxonalarning harobalari, nekropol va boshqa ...

Memorandum

Memorandum - 1) diplomatik hujjat; biror davlatning diplomatik yol bilan muhokama qilinishi lozim bolgan masalalar yuzasidan uz nuqtai nazarini bayon qilib yozgan nomasi. Odatda, notaga ilova qilinadi yoki boshqa mamlakat vakiliga shaxsan topshir ...

Memorial inshootlar

Memorial inshootlar - atoqli arboblar, halok bolgan qaxramonlar va muhim tarixiy voqealar sharafiga bar-po etilgan badiiy majmua; tasviriy sanat asarlari. Muayyan bir ansamblni tashkil qiluvchi memoriy yoki memoriyhaykaltaroshlik asari ham Memori ...

Memorial lavha

Memorial lavha - yozuv bitilgan metall, marmar, granit taxta; yodgorlik. Mamlakat, shahar tarixi va mashhur shaxslar hayotidagi muhim voqea va sanalarni abadiylashtirish maqsadida yaratilib, odatda, binolar devoriga ornatiladi.

Memorial muzeylar

Memorial muzeylar - muhim tarixiy voqealar, davlat, siyosat, jamoat va harbiy arboblar, fan, adabi-yot va sanat namoyandalariga bagishlangan muassasa, muzeylar. Memorial muzeylar, odatda, davlat tomonidan muhofaza qilinayotgan yodgorlik majmualar ...

Memuar

Memuar, yodnoma, esdalik - real voqeahodisalar ishtirokchisi yoki guvohining otmish haqidagi xotira asari. M. uchun voqeaning birinchi shaxs nomidan bayon qilinishi, voqealar va faktik materiallarning kopligi, mu-allifning tasvir obyektiga subyek ...

Menam pastgekisligi

Menam pastgekisligi - Hindiston ya.o.dagi payettekislik, Menam-Chao-Praya daryosi havzasida, Tailand hududi. Jan. Xitoy dengizining Siyom qoltigiga tutash. Uz. 500 km, eni 200 km gacha. Maydoni 100 ming km². Relyefi shim.da sertepa, jan.da yassi ...

Menandr

Menandr - yunon dramaturgi. Ellinizm davri adabiyotining yirik vakili. M. Afina hayotining ijtimoiy va siyosiy masalalaridan kora insonning shaxsiy turmushi manzaralarini kengroq yoritishga intilgan. 100 dan ortiq komediyasidan bizgacha saqlangan ...

Mendel qonunlari

Mendel qonunlari - irsiy belgilarning avlodlarda taqsimlanishi togrisidagi G. Mendel yaratgan qonuniyatlar. Mendel qonunlari Mendelning ozi yaratgan duragay avlodlarini genetik taxlil qilish metodini qollash orqali olib borilgan kop yillik tadqiq ...

Mendelizm

Mendelizm - organizmlar belgilarining irsiylanish qonunlari haqidagi talimot. Bu talimotning yaratilishida Mendel tadqiqotlari hal qiluvchi ahamiyatga ega boldi. Mendel kashf etgan irsiylanish qonunlari M.ning poydevori hisoblanadi. Mendel qonunl ...

Mendelson

Mendelson, Mendelson-Bartoldi Yakob Lyudvig Feliks - nemis va yaxudi kompozitori, dirijyor, organchi, musiqa jamoat arbobi. Musiqiy romantizmtnt yirik namoyandasi. Bolalik davridan virtuoz pianinochi sifatida shuhrat qozongan. Uning ijodiy tafakk ...

Mendosa Pedro

MENDOSA Pedro - ispan konkistadori, Argentina hududini birinchi bolib istilo qilganlardan biri. 1536 yil Buenos-Ayres shahriga asos solgan. M.ning mamlakat ichkarisi tomon yurishni davom ettirishi va Parana daryosi boylaridagi yerlarni egallab ol ...

Menejer

Menejer - 1) korxona va kompaniya egalari bolmagan, maxsus tayyorgarlik korgan, boshqarishning qonunqoidalarini chuqur biluvchi malakali mutaxassis - yollanma boshqaruvchi; 2) rivojlangan mamlakatlarda kompaniya, firma, korxona, bank, moliya muas ...

Menejment

Menejment - boshqarish, tashkil etish) - maxsus boshqarish faoliyati; boshqarish togrisidagi fan. Menejmentning holati ishlab chiqarish samaradorligiga, texnika va texnologiya darajasi hamda ishchi kuchining sifatiga tasir korsatadi. Menejment fa ...

Mengirlar

Mengirlar - jez va ilk temir davrida marhumlar xotirasiga qoyilgan megoligpik inshootlarning bir turi. Uzun tosh ustunlardan iborat bolib, yerga tik holda ornatilgan. Balandligi 4–5 m dan to 20 m gacha. Bazan M. uzun yolak yoki halqasimon tosiq s ...

Meningokokk

Meningokokk - epidemik serebrospinal meningit kasalligini qozgatuvchi mikroorganizm; kokklarta kiradi, juft sharsimon korinishda boladi. M.lar Neisseriaceae oilasi Neisseria urugiga mansub. M.ning sof kulturasini avstriyalik olim A. Vekselbaum 18 ...

Meningokokk infeksiyasi

Meningokokk infeksiyasi -meningokokklar qozgatadigan otkir infeksion kasallik. Meningokokk infeksiyasining manbai bemor, asosan, bakteriya tashuvchilar; ulardan mikrob atrofdagilarga havotomchi yoli orqali tarqaladi. Qish va bahorda koproq uchray ...

Menisk

Menisk - 1) ikki sferik sirt bilan chegaralangan qavariq-botiq yoki botiqqavariq linza. Optik asboblarda qollaniladi ; 2) ingichka naycha devorlari yoki birbiriga yaqin turgan ikki plastinka orasidagi suyuqlikning qiyshaygan sirti. Malumki, biror ...

Meniskli teleskop

Meniskli teleskop - astronomik kuzatishlar uchun moljallangan optik asbob. Asosiy qismlari - menisk va botiq sferik kozgu. Barcha optik sirtlari sferik shaklga ega. Meniskli teleskopning optik qismlari barcha optik tasvir buzilishlari ni bartaraf ...

Mensheviklar

Mensheviklar - RSDRPdagi siyosiy oqim vakillari, 1917 yildan mustaqil siyosiy partiya. "M." tushunchasi RSDRPning 2-syezdi da paydo boldi. Oshanda delegatlarning bir kismi partiya rahbar organlariga saylov togrisidagi masalada ozchilikni tashkil ...

Mentalitet

Mentalitet - ayrim kishi yoki ijtimoiy guruxga xos aqliy qobiliyat darajasi, manaviy salohiyat. Jamiyat, millat yoki shaxsning M.i ularning oziga xos tarixiy ananalari, urf-odatlari, diniy etiqodini ham qamrab oladi. Har bir millatning M.i uning ...

Mentol

Mentol, 3-l-mentanol, S10N20O - yalpiz hidli, taxir mazali rangsiz kristall. Mol.m. 156, 26. 4 ta izomeri bor. Spirt, efir, xlorofrom, benzol, skipidar, sirka kislotada yaxshi, suvda yomon eriydi. M. kimyoviy reaksiyaga faol kirishadi. Sanoatda c ...

Menua

Menua - Urartu podshosi, Ishpuini ogli. M. davrida Urartu podsholigining qoshinlari Zakavkazyega, Diauxlar qabilasi yurtiga, shuningdek, Urmiya koli atroflari va Shim. Mesopotamiyaga bosqinchilik yurishlari uyushtirganlar. M. katta bunyodkorlik i ...

Menuet

Menuet - qad. fransuz xalq raqsi. 17-asrdan boshlab bal raqsi sifatida mashhur bolib, "qirollar raqsi" hamda "raqslarning qiroli" nomlariga sazovor bolgan. Tez orada butun Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan. Vazmin, xushmuomala harakatlardan i ...

Menyer kasalligi

Menyer kasalligi - ichki quloq kasalligi, bunda endolimfa suyukligi kopayib, ichki quloq bosimi oshadi. Kasallik dambadam kuchli bosh aylanishi bilan otadi. Menyer kasalligida bemorning kongli behuzur bolib, qayt qiladi, bazan qulogi shangillab, ...

Menzula

Menzula - joyning topografiya plani va haritasini grafik usulda olish uchun dala sharoitida qollaniladigan chizmachilik stolchasi. M. tortburchak shaklli taxtaplanshetdan, taglik hamda shtativ dan iborat. Azimut boyicha oriyentirlash uchun plansh ...

Menzula syomkasi

Menzula syomkasi - topografik syomka turlaridan biri; menzula va kipregel yordamida bajarilib bevosita dalada chizib boriladi. Buning uchun dastlab sifatli chizma qogozga syomka asosi nuqtalarining koordinatalari boyicha tushirilib, qogoz menzula ...

Mer

Mer - AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya va boshka bir necha davlatlar munitsipalitetlarida oliy mansabdor shaxs. Odatda, M.ni munitsipalitetning ozi, bazi hollarda - bevosita aholi saylaydi, ayrim mamlakatlarda M. markaziy hukumat tomonidan lavozim ...

Mergan

Mergan - bexato otadigan kishi. Qadimda kamon va boshqa kurollar bilan nishonni xatosiz uradigan ovchi yoki jangchi M. deb atalgan. Miltiq, topponcha va boshqa ot sochar qurollardan bexato otuvchilar ham M. hisoblanadi. Maxsus moljalga olish mosl ...

Meridian

Meridian, yermeridiani - Yer yuzasida har ikkala qutb orqali otadigan faraziy yarim aylana chiziq. Uning barcha nuqtalari bir xil geofafik uzunlikka ega boladi. M. boylab geografik kenglik hisoblab chiqariladi. Ekvatordan shim. da shimoliy kengli ...

Meridian astrometriyasi

Meridian astrometriyasi - astrometriyatshg osmon yoritqichlari koordinatalarini aniqlash bilan shugullanadigan bolimi. Osmon yoritqichlari meridiandan otish vaqti va zenit masofasini meridian doira yordamida kuzatiladi va olchanadi. Osmon jismlar ...

Meridian doira

Meridian doira - astronomik asbob; astronomiyaning astrometrik sohasida ishlatiladigan teleskop; obyektivining diametri va fokus masofasi 2.5 m. Gorizontal oqi atrofida ozi ornatilgan joyning meridiani boylab harakatlanadi. Meridian doira yordami ...

Merime Prosper

MERIME Prosper - fransuz yozuvchisi. Novella janrining mohir ustasi. M.ning Ispaniya mavzularida yozilgan "Klara Gasul te-atri" pyesalar toplami romantik ruh bilan yogrilgan. "Jakeriya" dramasi va "Karl IX saltanati yilnomasi" romani tarixiy mavz ...

Merinoslar

Merinoslar - jun qoplami bir xil mayin junli qoy zotlari. Vatani - Garbiy Osiyo. M. bu yerda miloddan avvalgi 2 - 3 ming yilliklardan boqiladi, keyin Orta dengiz mamlakatlariga, 18-asr ortalaridan esa Garbiy Yevropa, Shim. Amerika va Avstraliyada ...

Merkaptanlar

Merkaptanlar - vodorod sulfidning organik hosilalari. Umumiy formulasi RSH, bu yerda R - uglevodorod radikali, M.ning metilmerkaptan, etilmerkaptan va boshqa turlari bor. M. qolansa hidli, gazsimon, suyuq va qattiq moddalar. Suvda yomon, organik ...

Merkator Gerard

MERKATOR Gerard - flamand haritagrafi. Aniq optik asboblar tayyorlash va haritalar nashr qilish bilan shugullangan. 1552 yil Duysburg shahri ga kochib otgan. Mavjud haritagrafik materiallarni tanqidiy qarab chiqib, M. haritalar tuzishning yangi, ...

Merkator proyeksiyasi

Merkator proyeksiyasi - haritagrafik proyeksiyalash usuli. Flamand haritagrafi G. Merkator taklif qilgan va amalda qollagan. Bunda yer sirti aylanma silindr sirtiga proyeksiyalanadi. Silindr oqi esa yer oqi bilan mos boladi. Merkator proyeksiyasi ...

Merkitlar

Merkitlar, markitlar, makritlar - Markaziy Osiyoda orta asrlarda yashagan eng jangovar va kop sonli qabilalardan biri. 12-asr oxiri - 13-asr boshlarida Selenga daryosining boylarida M.ning 3 qabilaviy ittifoqi mavjud bolgan. Uduit - M. 4 uruqqa b ...

Merkuriy (kosmik kema)

"MERKURIY" - AQSH ning Yerga yaqin orbita boylab uchish uchun moljallangan bir orinli kosmik kemalari nomi va ularni ishlab chiqish hamda uchirish dasturi. "M."ning asosiy vazifasi: kosmonavt boshqaradigan suniy yoldoshni geotsentrik orbitaga chi ...

Merkuriy (xudo)

Merkuriy - Qad. Rim afsonalarida Yupiternint ogli, tijorat, sanat, kasb-hunarlar xudosi, sayyoxlar homiysi. Yunonlardagi Germes bilan kiyoslanadi. M. boshida safar qalpogi, oyogida patli shippak, qolida tayoq bilan tasvirlangan.