ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 161

Marsh (musiqada)

Marsh - tantanali yurish, qoshinlarning saf tortib yurishi kabi jarayonlarda ijro etishga moljallangan musiqa janri. Shaxdam usuli, qadam tashlash surati, asosan, 2/4, 4/4, 3/4 olchovi bilan belgilanadi. Harbiy yoki ommaviy yurishda odamlarning b ...

Marshal

Marshal - 1) orta ayerlarda Fransiyada saroy mulozimlari unvoni ; 2) bir qancha davlatlar armiyalaridagi oliy harbiy unvon; M. unvoni 19-asrda Ispaniya, Turkiya, Italiya, Yaponiya, 20-asrda Buyuk Britaniya, Hindiston, Polsha, Finlyandiya, Ruminiy ...

Marshall Alfred

MARSHALL Alfred - ingliz iqtisodchisi, Kembrij untining siyosiy iqtisod prof. Iqtisodiyotdagi neoklassik yonalishning Kembrij maktabi asoschisi. M. "Siyosiy iqtisod" orniga siyosiylashmagan "ekonomike" atamasini kiritdi. U oz asarlarida xojalikni ...

Marshall rejasi

1947-yiI 5-iyunda AQSH davlat kotibi Jorj Marshal Garvard universitetida sozlagan nutqida Garbiy Yevropani tiklash uchun moliyaviy yordam korsatishni taklif qildi. Amerika hukmron doiralari iqtisodiyoti vayron etilganligi va rivojlanishga mablag ...

Marshallagiozlar

Marshallagiozlar - otxor hayvonlarda uchraydigan gelmintoz kasallik. Marshallagiya avlodiga mansub, hayvonlarning shirdonida parazitlik qiluvchi nematodalar qozgatadi. Kasallik qoramol, qoy, echki va yovvoyi hayvonlar ortasida keng tarqalgan. M. ...

Marsiya

Marsiya - 1) Yaqin va Orta Sharq poeziyasida adabiy janrlardan biri; 2) biror mashhur kishi yoki keksa oila azosi vafoti munosabati bilan gam-alam va hasratni ifodalaydigan xalq ogzaki poetik va musiqa ijodiyotining azamotam janri. M. qoshiq yoki ...

Marso Marsel

Marso Marsel - pantomima sanati rivojiga katta hissa qoshgan fransuz mim aktyori. 1940-yillarda Sara Bernar teatri qoshidagi dramatik studi-yada aktyorlik mahoratidan talim olgan, keyinroq Sh. Dyullen va E. Dekru kabi sahna ustalaridan pantomima ...

Mart qongizi

Mart qongizi, mart b"uzoq-boshi qongizi - zararkunanda qongiz. Mevali, ormon, manzarali daraxtlarni, sabzavot va boshqa ekinlarni zararlaydi. Mart qongizi "uz. 2.5 sm. Jigarrang, tanasining usti mayda oq rangli tangachalar bilan qoplangan. Erkak ...

Marten ishlab chiqarishi

Marten ishlab chiqarishi -marten pechidya choyan, temirtersak va temir rudasidan polat ishlab chiqaruvchi tarmoq; qora metallurgiyankt bir sohasi. 19-asr oxirida oldin Fransiyada, keyin Rossiyada tarqala boshladi, keyinchalik taraqqiy etgan mamla ...

Marten pechi

Marten pechi - chuyan, temirtersak va temir rudasini kayta eritib polat olinadigan alangali regeneratorli pech. Ikki asosiy qism: ustki kurilma va pastki qurilmadan iborat. Birinchi Marten pechi Fransiyada 1864 yilda qurilgan. P. Marten nomi bila ...

Martin Haydegger

Martin Haydegger - nemis faylasufi-ekzi-stensialist. 1928 - 45 yillarda Freyburg, keyin Breysgau untlarida prof. Gusserlnint shogirdi va izdoshi bolgan bolsa-da, asta-sekin undan uzoklasha bordi. Borliq haqidagi talimot ni rivojlantirdi; bu talim ...

Mary Stuart

Mary Stuart - Shotlandiya qirolichasi ; Angliya taxtiga ham davogarlik qilgan. Shotlandiyada kalvinchi zodagonlarning qozgolon kotarishi uni taxtdan voz kechishiga va Angliyaga qochishga majbur qilgan. Angliya qirolichasi Elizabeth I farmoni bila ...

Marzbon

Marzbon, Marzubon - Qad. Eronda viloyat hukmdori unvoni. Dastlab M. istilohi chegaraga yondosh mamuriy birlik hokimini ifodalash uchun qollanilgan. Arabcha, forscha vaturkiycha tarixiybadiiy asarlar matnida M. kozga tashlanadi. Eski arman obidala ...

Masai

Masai - Keniya va Tanzaniyadagi nilotlar guruhiga mansub xalq. 670 ming kishi. Masai tilida sozlashadi. Ananaviy diniy etiqodlar saqdangan. Kochmanchi chorvadorlik, asalarichilik, ovchilik, baliqchilik bilan shugullanadilar. M.larning ayrim gurux ...

Masal

Masal - didaktik adabiyot janri. Talimiy harakterdagi, aksariyat kichik sheriy, bazan nasriy shakldagi asar. M.da insonga xos xususiyatlar, jamiyatga xos ijtimoiy hodisalar, munosabatlar qushlar, hayvonlar orasidagi munosabatlar va tabiat hodisal ...

Masala

Masala - muayyan bilim va tafakkur asosida hal qilinishi lozim bolgan narsa, muammo ; 2) umumiy orta talim maktablari va orta maxsus oquv yurtlarida oquvchilarga muayyan fanlardan bilim berish va ularda konikmalar hosil qilish hamda bilimlarni te ...

Mashara

Mashara - orta asrlar va yaqin otmishdagi ozbek ananaviy teatrining turi. Ijrochi ham M. deb atalgan. Gaznaviylar saroyida Buki M., Alisher Navoiy davrida Giyos M. deganlar utgan. 19-asrda Buxoro ananaviy teatrida Zarif, Tula, Mizrob, Ergash isml ...

Masharabozlik

Masharabozlik - ozbek ananaviy teatri. 18 - 20-asrlarda Xorazm va Buxoro ananaviy teatrlari M.deb, Fargona vodiysida "qiziqchilik" deb atalgan. M. ogzaki dramaturgiya asosida fa-oliyat korsatgan. M. repertuari asosini insonni qurshab turgan tabia ...

Mashhad

Mashhad - Eronning shimoli-sharqiy qismida joylashgan yirik shahar. Xurosoni Rizoviy ustonining mamuriy markazi. Kattaligi va aholisi soni boyicha Eronning ikkinchi yirik shahri. 2011-yil malumotlariga kora, Mashhadda 2 million 750 mingdan koproq ...

Mashina

Mashina - bir turdagi harakat energiyasini ikkinchi turdagi harakat energiyasiga aylantirish, materiallar yoki axborotlarni ozgartirish, aloqa ornatish, yuk va odamlarni tashish uchun moljallangan mexanizm yoki mexanizmlar majmui. Jamiyatdagi ish ...

Mashina detallari

Mashina detallari - 1) bir jinsli materialdan yigib tayyorlanadigan mashina, asboblar, apparatlar yoki qurilmalar qismi; umumiy va maxsus ishlarga moljallangan xillari bor. Umumiy ishlarga moljallangan Mashina detallariga kopgina mashinalar, asbo ...

Mashina sozi

Mashina sozi - EHM ning operativ xotira qurilmasida saqlanadigan va mashina qurilmalari bilan ishlashda kod guruhi sifatida kabul qilinadigan raqamlar, harflar va boshqa timsollar majmui. Mashina sozi EHM uchun ax-borot olchovi vazifasini otaydi. ...

Mashina tarjimasi

Mashina tarjimasi - bir tabiiy tildan ikkinchi tilga matnni raqamli hisoblash mashinalari va kompyuterlar yordamida tarjima qilish. EHM va kompyuterlar uchun dasturlar tuzish, matematik lingvistika va amaliy lingvistika kabi yonalishlar bilan cha ...

Mashina tili

Mashina tili - EHM va kompyuterlar uchun dasturlar tuzish "tili"; eng sodda algoritmik til. Uning mazmuni va kridalari raqamli hisoblash mashinalari va kompyuterlarda ishlab chiqiladi. Asosiy mohiyati axborotlar ni kodlashdan iborat. Mashina tili ...

Mashina va mexanizmlar dinamikasi

Mashina va mexanizmlar dinamikasi - mashina va mexanizmlarning harakatini ularga tasir etuvchi kuchlarni hisobga olgan holda orga-nuvchi bilim tarmogi; mashina va mexanizmlar nazariyasi bolimi. Asosiy vazifalari: mashina va mexanizmlar zvenolarig ...

Mashina vaqti

Mashina vaqti - mashina yordamida mehnat predmeti yoki axborotning shakli, holati yoki hajmi ozgarishini amalga oshirish yoki transport vositasining muayyan yolni bosib otishi uchun bevosita ketgan vaqt. "Mashina vaqti" tushunchasi, odatda, mashi ...

Mashina zali

Mashina zali - stansiya binosining elektr energiya ishlab chiqaradigan agregatlar joylashtiriladigan qismi. Issiklik elektr stansiyalari, atom elektr stansiyalari, gidroelektr stansiyalari, gaz-turbinali, dizel va geotermal elektr stansiyalarida, ...

Mashinalashgan ishlab chiqarish

Mashinalashgan ishlab chiqarish - ijtimoiy ishlab chiqarish taraqqiyotining tarixiy bosqichi. Bu bosqichda mehnat quroli sifatida mashinalardan foydalaniladi. Mashinalashgan ishlab chiqarish ch. sanoat rivojlanishiga asos boldi va mayda, tarqoq h ...

Mashinashunoslik

Mashinashunoslik - mashinalarni yaratish, ulardan samarali foydalanishga doyr nazariy bilimlar va amaliy tavsiyanomalarni ishlab chiqish bilan shugullanadigan fan; mashinalarning qaysi tarmoqlarga oidligi va qanday vazifani bajarishidan katiy naz ...

Mashinasozlik sanoati

Mashinasozlik sanoati -xalq xojaligi uchun mehnat qurollari, shuningdek, istemol buyumlari va mudofaa ahamiyatiga ega bolgan mahsulotlar ishlab chiqaruvchi ogir sanoat sohalari majmui. Mashinasozlik sanoati butun xalqxojaligini texnika bilan tami ...

Mashq

Mashq - biror faoliyatni puxta ozlashtirish yoki sifatini yaxshilash maqsadida uni kup marta takrorlash. M. talimda konikma va malakalar hosil qilishda muhim orin tutadi. M.ning samarali bolishi uchun unga ongli ravishda yondashish, shu jarayonni ...

Mashq (musiqada)

Mashq, musiqada - sozanda va xonanda tomonidan kuy va ashulalarni ustozlar korsatmasi asosida ozlashtirish, ijrochilik mahoratini oshirish uchun qilinadigan maxsus tayyorgarlik. Ozbek ananaviy musiqasida yakka chol-gu asboblarida yoki ansambl bol ...

Mashrab (jurnal)

"MASHRAB" - hajviy jurnal. 1924 - 27 yillarda Samarqandda "Zarafshon" gaz.siga ilova tarzida 2 haftada bir marta chiqqan. Jur. 2 yil davomida Hoji Muin, songra shoir Bektosh muharrirligida nashr etilgan. 1927 yilning may oyida oz faoliyatini toxt ...

Mashriq

Mashriq - 1) dunyoning tort tomonidan biri, sharq, kunchiqar tomon, sharqiy olkalar; 2) Arab Sharqining nomi, Xuroson va Movarounnahr ham bazi tarixiy adabiyotlarda M. deb atalgan; 3) Arabiston ya. o.dagi tog; 4) Yamandagi viloyat; 5) Mashriq mam ...

Maska

Maska - 1) niqob; 2) jasad yuzidan gips va boshqa materiallar yordamida olingan quyma. Kopgina qad. xalqlarda komilgan jasad yuziga oltin va boshqa quymasidan M. kiygizilgan; 3) tibbiyotda narkoz berish, fizioterapevtik muolaja qilish yoki asepti ...

Maslahat oshi

Maslahat oshi, toy kengashi - Orta Osiyo xalqlarining toy bilan bogliq marosimlaridan biri. Maslahat oshi toydan bir necha kun oldin otkaziladi. Maslahat oshiga mahalla, qishloq toy komissi-yalari vakillari, oqsoqollar, mahalladan qariyalar, qoni ...

Masofa

Masofa - geometrik tushuncha; maz-muni qanday obyekt uchun anikdanishi bilan bogliq. Mac, 2 nukta orasidagi M. - ularni birlashtiruvchi togri chiziq kesmasining uzunligi; nuqtadan togri chiziq gacha bolgan M. - shu nuqtadan berilgan togri chiziqq ...

Mass-spektrometrlar

Mass-spektrometrlar - moddaning ionlashgan zarralari ni massalari boyicha aniqlaydigan asboblar. Ishi magnit va elektr maydonlarining boshliq dagi ionlar dastasiga korsatadigan tasiriga asoslangan. Statik va dinamik M s.lar boladi. Statik M s.nin ...

Massa soni

Massa soni - atom yadrosidagi nuklonlar, yani proton va neytronlarning yigindi soni. Yadrolarni belgilash uchun x belgidan foydalaniladi, bunda X - elementlarning kimyoviy belgisi, A - yadroning M.s, - yadrodagi protonlar soni. Mac, nU belgisi ta ...

Massaj

Massaj - davolash usuli; tana yoki biror azoga maxsus usulda tasir etish. Qol bilan bajariladi, bazan asboblar ishlatiladi. M.ning organizmga tasir mexanizmida nerv va gumoral omillar muhim rol oynaydi. M. tasirida terida biologik faol moddalar h ...

Massaning saqlanish qonuni

Massaning saqlanish qonuni - 1) kimyoda - kimyoviy reaksiyaga kirishgan moddalar massalarining yigindisi reaksiya mahsulotlari yigindisiga teng. Massaning saqlanish qonuniq. kimyo fani va amaliyoti uchun nihoyatda muhim ahamiyatga ega. Moddalarni ...

Masshtab

Masshtab, miqyos - chizma, plan, aerofotosyomka yoki haritadagi nuqtalar orasidagi uzunlikning joydagi masofalar uzunligiga nisbati. Masshtab sonli, chiziqli va kondalang boladi. Sonli Masshtab kasr yoki nisbat bilan beriladi. Bunda haritadagi 1 ...

Masshtablilik

Masshtablilik, masshtabli qurilish - memoriy shaklni insonga bolgan nisbatining badiiy ifodasi. Nisbat, mutanosiblik, ulugvorlik kabi sifatlar orqali namoyon boladi. M. inshootning inson jussasi olchamlaridan kelib chiqqan memoriy shakllarga bolg ...

Massiv

Massiv - 1) toglik yerlarning baland joylaridagi bir-biriga oxshash yaxlit kismlari ; 2) geografik xususiyatlari va umumiy manzarasi bir tusdagi yaxlit, tutash yerlar, maydon ; 3) memorchiligi jihatdan bir butunlikni tashkil etgan turar joy kompl ...

Mastak

Mastak - galladoshlar oilasiga mansub bir yillik, ikki yillik yoki kop yillik otlar turkumi. Ozbekistonda kop yillik M., kopgulli M., zaharli M. kabi Z turi uchraydi. Zaharli M.ning poyasi bir nechta, bugdoyning poyasiga oxshash bogimlangan, ichi ...

Mastit

Mastit - odam sut bezining yalliglanishi; kasallik aksariyat tuqqan ayollar va xrmiladorlarda kuzatiladi. Ahyonda chaqaloqlarda, erkaklarda ham uchraydi. mastitga stafilokokklar, streptokokklar, ichak tayoqchasi va boshqa sabab boladi. Ayol organ ...

Mastit (hayvonlarda)

Mastit - sigir va echkilar tuqqanidan keyingi davrda sut bezlarining yalliglanishi. Mexanik, termik omillar, kimyoviy moddalar tasirida, mikroorganizmlar, mikoz kasalliklarda, yoldosh ushlanib qolganda, hazm organlari, buyrak faoliyati buzilganda ...

Mastoidit

Mastoidit - chakka suyagidagi sorgichsimon osiq kataklari va suyak toqimasi shilliq pardasining yalliglanishi; aksariyat hollarda orta quloqning yiringli yalliglanishi asorati. Otkir va surunkali, shuningdek, birlamchi va ikkilamchi M. farq qilin ...