ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 166

Yevstaxiy nayi

Yevstaxiy nayi - quruqlikda yashaydigan umurtqali hayvonlarda yutqunni orta quloq boshligiga tutashtiradigan kanal. 1563-yilda italyan olimi B. Yevstaxiy tasvir etgan. Orta quloqdagi havo bosimini tevarak muhitdagiga baravarlash uchun xizmat qila ...

Yurak

Yurak takroriy ritmik qisqarishlar orqali qonni tomirlarda yurgizuvchi organdir. Yurak qon aylanish tizimiga ega barcha hayvonlarda mavjud. Yurak - odam va hayvonlarning qon aylanish sistemasidagi markaziy azo, u doim bir xilda qisqarishi sistola ...

Agava (osimlik)

Agava – chuchmomadoshlar oilasiga mansub kop yillik osimliklar turkumi. Vatani – Orta va Janubiy Amerika. 300 dan ortik, turi Meksika va unga yondosh ulkalarda yovvoyi holda osadi. Yevropa va Osiyoda ham ekiladi. Poyasi qisqa, quyi qismida uzun v ...

Amudaryo katta kurakburuni

Amudaryo katta kurakburuni yoki qilquyruq – bakralar oilasiga mansub butunlay yoq bolib ketish arafasida turgan, Amudaryoning endemik relikt turi. Ozbekiston va Turkmanistonda Amudaryoning orta va quyi oqimida uchraydi. Afgoniston va Tojikistonda ...

Amudaryo kichik kurakburuni

Amudaryo kichik kurakburuni yoki toshbakra bakralar oilasiga mansub butunlay yoq bolib ketish arafasida turgan, Amudaryoning noyob endemik turi. Turkmaniston va Ozbekistonda uchraydi. Asosan daryoning nisbatan sayoz, osti qumli va loyqa suvlarida ...

Bakra

Bakra yoki Orol bahrisi - shulaqanotli baliqlar sinfi bakrasimonlar turkumi va bakralar oilasiga mansub baliq. Bungi kunda Qora, Azov, Kaspiy havzalarida tarqalgan. Balxash koli havzasida iqlimlashtirilgan. Ilgari qurishidan avval Orol dengizida ...

Balchiqchilar

Balchiqchilar - qushlar sinfining turkumi. Tashqi korinishi va kattaligi har xil. Eng kichigi - chumchuq balchiqchining boyi 14 sm, ogirligi 20 g, yirigi - chincholdoqning boyi 62 sm, ogirligi 1100 g cha. B.ning oyogi uzun, oldingi barmoqlari riv ...

Baqlajon

Baqlajon) kop yillik ot osimlik, yovvoyi xolda Hindiston, Pokiston, Birmada uchraydi, ammo madaniy holda bir yillik osimlik sifatida etishtiriladi. Baqlajonning pishmagan barra mevalari istemol qilinadi, chunki biologik pishib ketgan mevalarida u ...

Batat

Batat, shirin kartoshka - pechakdoshlarga mansub, kop yillik issiqsevar osimlik. Vatani Meksika va Markaziy Amerika. Oziq-ovqat sifatida konserva, kraxmal-qiyom va spirt sanoatida ishlatiladi. Qadimdan Xitoyda ham ekib kelingan. Yaponiya, AQSH, I ...

Batun piyozi

Batun piyozi - kop yillik sabzavot ekini. Bosh piyoz hosil qilmaydigan, asosan, barrasi uchun ekiladigan piyoz turi. Vatani Xitoy va Mongoliya. Bir joyda 3 - 4 yil osadi. Bargi 25 - 30 sm ga yetganda yigishtirib olinadi. Hosiddorligi 300 s/ga. Ta ...

Baxmal daraxt

Baxmal daraxt, pokak daraxt - toshbaqa-toldoshlar oilasiga man-sub daraxt. Boyi 25 – 30 m, tanasining diametri 70 - 80 sm ga yaqin; asosan Uzoq Sharq, Jan. Saxalin, Yaponiya va Xitoyda usadi. 300 yilgacha yashaydi, postlogi kulrang, baxmalsimon b ...

Beda barg filchasi

Beda barg filchasi, fitonomus - bedaning xavfli zararkunandalaridan. Uzunburunlar oilasiga mansub mayda kongizcha bulib, boyi 5 – 7 mm, tumshugi ingichka va chuziq, asosan kurtchasi bedaning yosh bargini, kurtagini, guncha va gullarini shikastlay ...

Beda qandalasi

Beda qandalasi - chala qattiq qanotli hasharotlar turkumining soqirlar oilasiga kiradigan hammaxor hasharot, ayniqsa beda va uning urugiga katta za-rar yetkazadi. Voyaga yetgan qandala choziq, sargish-yashil. Yelkasida 2 ta qora nuqtasi bor. Tuxu ...

Beda urugxori

BEDA URUGXORI - pardaqanotlilar turkumining yogon oyoqlilar oilasiga mansub zararkunanda hasharot. Voyaga yetganining boyi 1.3 - 2.1 mm, tuyey kora, boldiri va panjalari qongir-sargish, kokrak oldi, yelkasi va qalqonchasida chuqurchalar bor, orqa ...

Bedana

Bedana - tovuqsimonlar turkumining qirgovulsimonlar oilasiga mansub mayda parranda. Erkagining patlari sargish-qongir, kondalang oq-sargish yolli, tanasining ikki yoni boylab qizgish yoki qora yollar otadi. Makiyoni qoramtir, kokragida qora yoki ...

Bedana-moshak

Bedana-moshak - baliqchilar turkumining loyxoraklar oilasiga mansub qush. Patlari orqa va yelka tomonida yaltiroq qora, ikki yon tomonida sargish yolli. Tanasining uz. 20 sm ga, ogirligi 90 g ga yaqin. Yevrosiyoning tundra, ormon-tundra va shim. ...

Bedatoplami

BEDATOPLAMI, zigir toplami - toplamlar oilasiga mansub kapalak. Qanotlari yoyilganda 28 – 37 mm; oldingisi sargish-yashil, bazan sargish-kulrang bolib, orta qismidan keng qoramtir kondalang yol otadi; qanotining uchida noaniq qora dogchalari bor. ...

Behi

Behi - ranodoshlar oilasiga mansub mevali daraxt yoki buta. B.ning Ozarbayjon, Dogiston, Turkmaniston, Eronda yovvoyi turlari uchraydi, turk tilida ayva nomi bilan yuritilgan. Mahmud Koshgariyning "Devonu lugotit turk" asarida "avya" shaklida til ...

Belladonna

Belladonna, Halokatli ituzum - Solanaceae oilasiga mansub kop yillik zaharli ot. Boyi 0.5 - 1.5 m. Barglari ellipssimon, otkir uchli, tekis qirrash, kalta bandli, ketmaket juft-juft bolib joylashgan. Har juftdagi bitta barg katta buladi. Tullari ...

Beluxa

Beluxa - delfinsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon urugining yagona vakili. Tanasining uzunligi 6 metrgacha, ogirligi 1.5 tonnagacha. Beluxalar Shimoliy Muz okeani va u bilan tutashgan dengizlarda tarqalgan bolib, muzlar orasida ham uch ...

Bersim

Bersim, misr sebargasi - dukkaklilar oilasiga mansub bir yillik osimlik, yemxashak ekini. Bazan kokat ogit uchun ham ekiladi. Misr, Pokiston, Hindiston, AQShda, shuningdek Ozbekistonning sholikor hududlarida keng tarqalgan. B. oqildizli osimlik. ...

Beshiktervatarlar

Beshiktervatarlar - hasharotlar turkumi. Tanasi yirik va choziq. Boshi tanasidan aniqajralib turadi, juda harakatchan. Boshining ikki yonida yirik fasetkali kozlari joylashgan. Ogiz organlari kemiruvchi tipda. Oldkokrak bogimi juda uzun. Oldingi ...

Beshmoylovdorlar

BESHMOYLOVDORLAR, tilchasimonlar - parazit umurtqasiz hayvonlar sinfi. Bogimoyoqlilar tipining xelitseralilar kenja tipiga qoshimcha sinf sifatida kiritiladi. 70 dan ortiq turi malum. Asosan tropik mamlakatlarda tarqalgan. Tana shakli chuvalchang ...

Betaga

Betaga - bugdoydoshlar oilasiga mansub kop yillik ot, ildiz oldi serbarg boladi. Boyi 35 - 45 sm. Iyunda gullaydi. Sentabrning birinchi yarmida urugi pishadi. Kuzgi namlikda kokarib, qishda maysa boladi. B. chim hosil qiluvchi osimlik. Chimning d ...

Beyza

Beyza, Sharqiy Afrika oriks i - juft tuyoqlilar turkumi quvushshoxlilar oilasiga mansub hayvon. Shimoli-sharqiy Afrikaning ochiq yerlarida yashaydi. Beyzaning erkagida ham, urgochisida ham orqaga qarab togri osgan shoxi boshqa kiyiklardan farq qi ...

Bezgak chivinlari

Bezgak chivinlari -qon soruvchi chivinlar urugi. 300 ga yaqin turi malum. 3 turi bezgak kasalligini keltirib chiqaradigan bezgak sporalisini tarqatuvchisi hisoblanadi. Tanasining uz. 6 – 8 mm. Bezgak chivinlari kun botishi bilan ucha boshlaydi, k ...

Bignoniyadoshlar

Bignoniyadoshlar - ikki pallali osimliklar oilasi. B.ga daraxt, buta, chirmovuq, bazan otlar kiradi. Barglari qaramaqarshi, bazan navbatlashib joylashgan. Gullari ikki jinsli, yirik, zigomorf, rovaksimon topgullarga yigilgan. Mevasi har xil shakl ...

Bik gozasi

BIK GOZASI - yovvoyi goza turi. Genomi S4, xromosomalari soni 2p=26. Birinchi marta ingliz olimi L. Beyli tariflab bergan. 1964 yildan organilmoqda. Shim. Avstraliyaning ayrim shtatlarida tarqalgan. B.g. past boyli buta, osuv shoxlari kop, zich t ...

Bilakuzuklar

Bilakuzuklar, ilonquyruqlar - ssinklar oilasiga mansub kaltakesaklar urugi. 32 taga yaqin turi bor. Jan.Garbiy Osiyo, Yevropa, Afrika, Avstraliya va Tinch okeani o.larida tarqalgan. Boyi 11 sm ga yaqin. Ozbekistonda Osiyo B., Markaziy va jan. hud ...

Binafsha

Binafsha, gunafsha - gunafshadoshlarga mansub, kop yillik otsimon osimlik, ekiladigan gul. B. Shim. yarim sharning orta mintaqalarida tarqalgan. 500 ga yaqin turi malum. Ozbekistonda 14tayovvoyi, 3 madaniy turi ostiriladi. Erta bahorda ochiladi. ...

Birlamchi traxeyalilar

Birlamchi traxeyalilar - onixoforalar tipining, asosan, tropik va motadil mintaqalarda tarqalgan sinfi. Tuzilishi halqali chuvalchanglarga oxshash. Qurtsimon tanasi bogimlarga bolingan, bogimlarining ikki yonida bir juftdan bogimlarga bolinmagan ...

Bissa

Bissa, karetta - sudralib yuruvchilar sinfi, toshbaqalar turkumi, dengiz toshbaqalari kenja turkumiga mansub ulkan toshbaqa turi. Ikkita kenja turi malum. Biri - Atlantika okeani va Orta dengizda, ikkyanchisi - Tinch va Hind okeanida yashaydi. Ko ...

Bit

Bit, bitlar - qon soruvchi hasharotlar turkumi. TashQI korinishi parxorlarga oxshab ketadi. Tanasi yassi, uz. 1–6 mm, qanotsiz. Bazi B.ning bir juft oddiy kozi bor, kopchiligida koz rivojlanmagan. Moylovlari kalta, maxsus egatchaga kirib turadi. ...

Bitiniyalar

Bitiniyalar -chuchuk suvlarda yashovchi oddjabrali mollyuskalar urugi. Chiganogining balandligi 15 sm gacha, tuxumsimon yoki oval konussimon, silliq, bazan spiral shaklda. 20 ga yaqin turi malum. B. Yevropa va Osiyoda keng tarqalgan, Shim. Amerik ...

Biylar

Biylar, tarantullar - orgimchakborilar oilasiga mansub orgimchaklar urugi. Tanasining uz. 3.5 sm gacha. Sizot suvlari yuza joylashgan nam tuprokli joylar da 60 sm gacha chuqurliqda tik qazilgan uyalarida yashaydi. B. tungi hayvon, olja tutgani in ...

Bizgaldoq

BIZGALDOQ - turnasimonlar turkumi tuvaloqlar oilasiga mansub qush. Ogirligi 1 kg gacha, kattaligi tovukdek keladi. Yevropa, Osiyo va Shim. Afrika dashtlarida, bazan qumli chollarida yashaydi, uyasini ham shu yerlarga quradi. Qishlash uchun kuzda ...

Boa

Boa, oddiy bogma ilon - bogma ilonlar oilasiga mansub ilon. Uz. 2 - 5.5 m. Terisining rangi chiroyli naqshindor yaraqlagan. Amerikaning asosan tropik ormonlari, togli hududlarida va quruq ochiq landshaftlarida tarqalgan. Kopincha yerda, dare va s ...

Bobrlar

Bobrlar, suv qunduzlari - bobrsimonlar oilasining yagona urugi. Uz. 100 sm, ogirligi 30 kg gacha. Suvda yashashga moslashgan. Burun teshigi suvda bekiladi. Oyoqlari kalta, besh barmoqli; barmoqlari orasida parda boladi. Orqa oyoqlari kuchli rivoj ...

Bodiyagalar

Bodiyagalar - govaktanlilar tipining chuchuk suvlarda yashaydigan oilasi. 16 ta avlodi va 94 turi bor. Asosan Yevrosiyoning daryo va kollarida tarqalgan. Markaziy Osiyo mamlakatlaridagi daryo va kollarda bir necha turi uchraydi. Kattaligi 1 m gac ...

Bodom

Bodom - ranodoshlar ga mansub daraxt va butalar. 40 ga yaqin turi malum. Osiyo, Shimoliy hamda Markaziy Amerikada, Yevropaning jan.da, Zakavkazye, Orta Osiyoda tarqalgan. Ozbekistonda 5 turi mavjud. Ulardan bittasi - shirin magizli B. ekiladi, qo ...

Bodrezak

Bodrezak, kalina - shilvidoshlar oilasiga mansub daraxt yoki buta. 125 tacha turi malum. Shulardan chingiz kop tarqalgan. Balandligi 5 m cha. Barglari keng, tuxumsimon, utkir uchli, 3 - 5 bolakli. Gullari oq, mevasi qizil, danakli. Rossiyaning or ...

Boltatumshuq

Boltatumshuq - chumchuqsimonlar turkumining targilboshlilar oilasiga mansub sayroqi qush. Yevropa va Osiyoning orta mintaqalarida tarqalgan. Qishlash uchun jan.ga - Qora dengiz atrofi va Sharqiy Xitoyga uchib ketadi. Afgoniston, Pokiston va Shim. ...

Boltayutar

Boltayutar - yirtqich qushlar turkumining qarchigaysimonlar oilasiga mansub qush. Ozbekistonda uchraydigan yirtqich qushlarning eng yirigi. Uz. 1.1 m gacha, qanoti yoyilganda 2.7 m ga boradi. Boshi va tanasining qorin tomoni oqish yoki sargish, o ...

Boltipiq

Boltipiq larm) - krestguldoshlarga mansub kop yillik begona ot. Poyasi tik usadi, sershox, boyi 15 - 20 sm. Barglari ketmaket joylashgan, gullari oq, qalqonsimon topgulga yigilgan. Mevasi tort urugli qozoq. Apr. - iyunda gullaydi va mevalaydi. Ur ...

Bombaksdoshlar

Bombaksdoshlar, baobabdoshlar - ikki pallalilar sinfiga mansub osimliklar oilasi. Deyarli hamma turlari tropik mintaqada osadi, tanasi yogon, bazan tanasining orta qismi bochkasimon bortib chiqqan. Gullari yirik, togri, qisman notogri, ikki jinsl ...

Boshogriqot

Boshogriqot - qoqidoshlar oilasiga mansub kop yillik ot. Boyi 15 - 30 sm. Bargi ensiz, patsimon. Guli sariq. Gul savatchalari poya uchida qalqrnsimon murakkab topgul hosil qiladi. May - iyulda gullab, avg.da urugi pishadi. Tog etaklari, chol va a ...

Boshoyoqli mollyuskalar

Boshoyoqli mollyuskalar - yuksak tuzilgan dengiz mollyuskalari sinfi. Tanasi bilateral simmetriyali, odatda, tana va yirik boshbolimlaridan iborat. Oyogi voronkaga aylangan. Tanasi qalin mantiya bilan qoplangan. Ichki organlari keng mantiya boshl ...

Botqaldoqlar

Botqaldoqlar, shonguvchi ordaklar - gozsimonlar turkumining ordaklar kenja oilasiga mansub qushlar urugi. Orqa barmoqlari orasida keng teri pardalari bolishi bilan boshqa ordaklardan farq qiladi. B. yaxshi uchadi, suzadi va shongiydi, suv tagidan ...

Botqoq moshagi

Botqoq moshagi - baliqchilar turkumining chuldoqlar oilasiga mansub qush. Boyi 9.5 - 11 sm, ogirligi 50 g cha, boshining ustida toq qongir va ikkita oq yoli bor. Tanasining orqasidagi patlari qoramtir, chetlari toq malla, kokrak va qorin tomoni o ...

Boyalich

Boyalich - shoradoshlar oilasiga mansub sershox buta. Boyi 20 - 100 sm. Bir yillik, novdalari oqish, yaltiroq, bargi kalami, uz. 5–35 mm. Gullari mayda va korimsiz, boshoqsimon topgulga joylashgan. Iyunda gullaydi^ urugi sentabrda pishadi. Asosan ...