ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 168

Buzoqboshilar

Buzoqboshilar -togri qanotlilar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. Buzoqboshilar ekinlarining juda kop turlari zararkunandasi. Uzunchoq tanasi 35–50 mm, usti qongir, qorin tomoni sargishqongir tusda; ustqanoti kalta; orqa qanotlari yaxshi rivoj ...

Chakamig

Chakamig, yopishqoq qumriot - royandoshlar oilasi qumriotlar turkumiga mansub bir yillik otsimon osimlik turi; begona ot. Poyasi tort qirrali, yotib usadi, pastga qayrilgan tikanchalar bilan qoplangan. Boyi 80 - 100 sm. Barglari yaxlit qirrali, o ...

Chakanda

Chakanda, jirganoq - jiydadoshlar oilasi daraxtsimonlar yoki butasimonlar turkumi; dorivor va mevali ekin. Yevrosiyoning iliq ikdimli mintaqalarida 3 turi tarqalgan. Sharqiy va Garbiy Sibir, Kavkaz, Orta Osiyo, jumladan, Ozbekistonda daryo sohill ...

Chala maymunlar

Chala -maymunlar kenja turkumi. Tuzilishi va gavda olchami har xil. Kopchiligining keyingi oyokdari oddingilariga nisbatan uzun. Juni qalin, yumshoq. Koz kosalari birbiridan uzoqroqda joylashgan. Burun teshigi burnining uchki qismiga vergulsimon ...

Chalatishlilar

Chalatishlilar -yoldoshli sut emizuvchilar turkumi. Uz. 12 sm dan 1.2 m gacha. Oddingi oyoqlarining 2 yoki 3 ta barmogi boshqalariga nisbatan yirikroq bolib, kuchli tirnoklari bor. Tishlarida emal va ildiz bolmaydi, doim osib turadi; oziq va yirt ...

Chalaxordalilar

Chalaxordalilar - umurtqasizlar tipi. Ilgari xordalilar kenja tipi sifatida qaralgan. Xordaga oxshash organ - notoxordasi, jabra yoriklarining bolishi bilan xordalilarga oxshab ketadi. Ch. 2 yonlama simmetriyali, selomik hayvonlar. Gavdasi 3 boli ...

Chalov

Chalov - galladoshlarga mansub kop yillik, bazan bir yillik otsimon osimliklar turkumi. Motadil va subtropik mintaqalarda, qisman tropik toglarda 300 ga yaqin turi malum. Ozbekiston toglarida va tog yonbagirlarida 13 turi, jumladan, tukli Ch., ka ...

Chamandagul

Chamandagul - tizimguldoshlarga mansub bir va kop yillik otsimon osimlik va yarim butalar turkumi; ekma gul. Vatani - Peru. Amerikaning tropik va subtropik mintaqalarida 200 dan ortiq turi osadi. Gulchilikda gullari qalqonsimon, topguli diametri ...

Charx ilonlar

Charx ilonlar, efalar - qora ilonlar oilasiga mansub ilonlar urugi. Uz. 80 sm gacha. Kulrang yoki qongir tusli tanasida oqish ilon izi hoshiyasi bor. Tanasining 2 yonidagi tangachalari kirrasida tishchalari boladi. Charx ilonlar tanasini halqa qi ...

Chayir

Chayir, shair - soyabonguldoshlarga mansub kop yillik otsimon osimliklar turkumi; ozuqabop ekin. Tropik va subtropik mamlakatlarda 25 ga yaqin turi malum. Orta Osiyo, Qozogiston, Kavkaz va Qrimda 2 turi osadi. Quruq dashtlarga moslashgan. Ildizi ...

Chayonlar

Chayonlar - orgimchaksimonlar turkumi, bazan mustaqil sinf sifatida qaraladi. Uz. 1 - 20 sm. Boshkokragi yaxlit qalqon bilan qoplangan. Bu qalqon ortasida 2 juft, uning 2 yonida bir necha juft kozlari bor. Kutikulasi mum qavati bilan qoplangan. K ...

Chayot

Chayot, Meksika bodringi - qovoqdoshlar oilasiga, Sechium turkumiga mansub osimlik turi, oziq-ovqat ekini. Markaziy Amerikada indeyslar tomonidan madaniylashtirilgan. 19-asr ortalaridan Afrikada, songra Jan. Yevropada, Osiyoning tropik qismida ta ...

Chegrava

Chegrava - baliqchisimonlar turkumining chigirtchilar oilasiga mansub qush. Oilaning eng katta vakili. Vazni 600 - 700 g. Qanotlari yozilganda 120 - 130 sm. Dumi ayrisimon. Boshini usti qora. Tanasining usti och kulrang, korni oq. Tumshugi baquvv ...

Cheragalar

Cheragalar - ordaksimonlar oilasiga mansub qushlar urugi. 7 turi malum. Tumshugi uzun, ingichka, chetida otkir tishchalari bor. 5 turi Shim. yarim sharda, 1 turi Jan. Amerikaning tropik qismida va 1 turi Oklend o.larida yashaydi. Katta cheraga tu ...

Cheremuxa

Cheremuxa - ranodoshlar oilasiga mansub daraxt yoki butalar turkumi. Boyi 2 - 17 m, diametri 40 sm. Shoxshabbalari keng, kalin, egilib turadigan poyasining postlogi kulrangqora, yosh novdalariniki ochiq yashil yoki qiziljigarrang, yaltiroq. Bargi ...

Cherkez

Cherkez, norboyalish Karel) - shoradoshlar oilasiga mansub yirik buta yoki daraxt Orta Osiyoning qumli chollari, Eron va Afgonistonda osadi. Boyi 4 m cha, barglari ingichka, deyarli ipsimon, uz. 4 - 8 sm. Gulyonbargchalari gullaridan qisqa yoki u ...

Chernika

Chernika - erikadoshlarga mansub buta yoki yarim butalar turkumi. 200 dan ortiq turi bor. Yevrosiyo va Shim. Amerikaning orta va sovuq iklim sharoitlarida, Kavkaz, Garbiy va Sharqiy Sibir hamda Uzoq Sharqsa tarqalgan. Oddiy Ch. turi AQSH va Garbi ...

Chetan (buta)

Chetan - ranodoshlarga mansub buta va daraxtlar turkumi. Orta Osiyoda Turkiston, Zarafshon, Hisor, Darvoz, Ugom, Chatqol, PomirOlay, Fargona toglarida 3 turi: kizil Ch., turkiston Ch.i va fors Chetan uchraydi. Qizil Ch. kupincha, archa, oq qayin, ...

Chigirtchilar

Chigirtchilar, dengiz qaldirgochlari - baliqchisimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 10 urugi va 43 turi bor. Gavdasininguz. 20 - 55 sm. Qanoti uzun, tumshugi uchli. Umumiy rangi och, kopchilik turlarining boshida qora "qalpoqcha"si, barmoqla ...

Chigirtkasimonlar

Chigirtkasimonlar - togriqanotli hasharotlar turkumining katta oilasi. 10 mingdan ortiqturi bor. Tanasining uz. 9 sm cha; ipsimon moylovlari tana uzunligining yarmicha. Kanotlari 2 juft, bazan rivojlanmagan yoki butunlay yoq. Orqa oyoklari sakrov ...

Chil

Chil - tovuqsimonlar turkumining qirgovullar oilasiga mansub qush. Tanasi 35 sm cha. Vazni 350 - 600 g. Umumiy korinishi kichikroq tovuqni eslatadi. Narining usti kulrangqongir, qora chiziqchalari, qornida taqasimon jigarrang dogi bor. Modasi odm ...

Chilkaklik

Chilkaklik - qirgovullar oilasiga mansub kush. Ogirligi 200 g cha. Nari kulrangsargish, pushti tusda. Biqinida jigarrang va qora yollari bor, peshonasi va kozining atrofi ham qora. Tumshugi qizgish, oyogi bogiq sariq. Modasi odmiroq. Iroq,i Eron, ...

Chilonjiyda

Chilonjiyda, unabi, xitoy xurmosi - jumrutdoshlar oilasi, zizifus turkumiga mansub daraxt yoki buta; ekiladigan meva daraxti. Osiyo, Afrika, Shim. Amerika, Avstraliyaning tropik va subtropik mintaqalarida osadigan 50 dan ortiq turi malum. Jumlada ...

Chilonjiydadoshlar

Chilonjiydadoshlar - chilonjiydanamolar qabilasiga mansub oila. 60 turkumga oid 900 ga yaqin turi bor. Ch. yer yuzida juda keng tarqalgan. Orta Osiyoda tabiiy holda 5 turkumga mansub 8 turi, Ozbekistonda esa 3 turkumga kiradigan 6 turi osadi. Hay ...

Chinnigul

Chinnigul - chinniguldoshlarga mansub bir yillik va kop yillik ot va yarim butachalar turkumi; manzarali ekma gul. 300 dan ortiq turi malum. Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Dashtlar, otloqzorlar, qumloq yerlarda osadi. Ozbekistonda yovvoyi ...

Chinniguldoshlar

Chinniguldoshlar - chinnigulnamolar kabilasiga mansub oila. Chalabuta hamda bir, ikki va kop yillik butalardan iborat. 80 turkumga kiradigan 2000 turi bor. Ozbekistonda 24 turkumga mansub 122 turi usadi. Barglari oddiy, qaramaqarshi joylashgan, b ...

Chinor

Chinor - chinordoshlar oilasiga mansub barg tokuvchi osimliklar turkumi; 10 turi malum. Shim. Amerika, Jan. Sharqiy Yevropa va Orta dengizboyi mamlakatlaridan Hindixitoygacha bolgan hududda tarqalgan. Kavkaz, Qrim, Orta Osiyoda sharq chinori, Jan ...

Chirildoqlar

Chirildoqlar - togriqanotlilar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. Tropik va motadil mintaqalarda 2 mingdan ortiq turi malum. Sernam otloq yerlarda, poliz va sabzavot ekinzorlarida, xonadonlarda yashaydi. Orta Osiyoning sugorma dehqonchilik mint ...

Chirildoqlar (qushlar)

Chirildoqlar -chumchuqsimonlar turkumiga mansub qushlar urugi. Eng mayda qushlardan, uz. 12 - 16 sm. Tanasi choziq, tumshugi juda uzun va togri. Tanasining ustki tomonida yoki tomogida uzunasiga joylashgan qoramtir doglar bor. 7 - 8 turi, jumlada ...

Chistiklar

Chistiklar - rjankasimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi, 22 turi bor. Haqiqiy dengiz kushlari. Ogirligi 80 g dan 1.2 kg gacha. Usti qora, qorni oq. Ikkala jins ham bir xil tusda. Tana tuzilishi suvda suzish va shongishga yaxshi moslashgan. Oy ...

Chittaklar

Chittaklar - chumchuqsimonlar oilasi. 65 turni birlashtirgan 10 urugi bor. Tanasining uz. 10 - 20 sm, ogirligi 7 - 25 g. Konussimon tumshugi qisqa, burun teshiklari atrofi kilsimon par bilan oralgan. Oyoqlari baquvvat, tirnogi ichiga qayrilgan. N ...

Chivinlar

Chivinlar, uzun moylovli ikki qanotlilar - ikki qanotli hasharotlar kenja turkumi. 20 mingdan ortiq turi, 35 oilasi bor. Yer yuzida juda keng tarqalgan. Kopchilik chivinlarning tanasi va oyoqlari ingichka, juda uzun. Asosan, lichinkalik davrida o ...

Chivinxorlar

Chivinxorlar -chumchuqsimonlar turkumi oilasi. 70 ga yaqin urugi va 360 ga yakin turi bor. Yer yuzining Amerikadan tashqari hamma qitalarida uchraydi, ayniqsa, tropik mamlakatlarda keng tarqalgan. Tanasining uz. 110–180 mm, vazni 8 - 25 g. Keng m ...

Chiyabori

Chiyabori, shoqol - yirtqichlar turkumining itsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon. Tanasi 71 - 85 sm, dumi 20 - 36 sm, ogirligi 7–13 kg. Qishda yungi xira sargish, kulrang, yozda malla rangda, qorasi kam. Dumi mallaqongir, uchi qora. Ch ...

Choydoshlar

Choydoshlar - ikki urugpallali usimliklar oilasi. Doim yashil daraxt yoki butalardan iborat. Barglari oddiy, chetlari tekis yoki tishli, birinketin joylashgan. Yonbargli, bazan yonbargsiz. Gullari togri, ikki jinsli yoki ayrim jinsli. Kosachabarg ...

Chochqa

Chochqa, xonaki chochqa - haqiqiy chochqasimonlar turkumi ra mansub juft tuyoqli hayvon. Xonaki Ch.lar Yevropa, Orta dengiz va Osiyo tongizlarinint kenja turi fl aH kelib chiqqan. Yevropa va Osiyo guruhlariga bolinadi. Miloddan avvalgi 5 - 4-asrla ...

Chol chigirtkasi

Chol chigirtkasi, shistotserka - togriqanotlilar turkumiga mansub hasharot. Qishloq xojaligi ekinlari uchun xavfli hammaxor zararkunanda. Shim. Afrika, Garbiy va Jan. Osiyo mamlakatlarida tarqalgan. Koplab urchigan yillari Orta Osiyoga Afgoniston ...

Chopxina

Chopxina, yovvoyi xina - xinadoshlarga mansub bir yillik ot. Poyasi tik, boginlari yogon, uchi shoxlangan, boyi 30 - 50 sm, popuk ildizli, tuksiz, nozik, chiroyli. Barglari oddiy, qisqa bandli, butun, tuxumsimon yoki ellipssimon, chetlari tishli. ...

Chortansimonlar

Chortansimonlar -losossimonlar turkumiga mansub baliklar oilasi. 1 uruqqa mansub 5 turi malum. Yer yuzida keng tarqalgan. Qora, Azov, Kaspiy, Orol, Boltiq, Oq, Barens va Oxota dengizlarida ham uchraydi. Boshi katta, tumshugi choziq, yassi. Ogiz b ...

Chuchmomadoshlar

Chuchmomadoshlar - piyozboshli va ildizpoyali, hasharotlar yordamida changlanuvchi kop yillik otlardan iborat turkumlarni oz ichiga olgan oila. Gullari ikki jinsli, togri yoki sal qiyshiq. Gulqorgoni ikki doyra hosil qilib ornashgan. Mevasi kosak ...

Chugurchuqlar

Chugurchuqlar - chumchuqsimonlar turkumi oilasi, 24 - 26 uruqqa mansub PO turi malum. Tanasining uz. 17 - 45 sm, vazni 50 - 100 g. Oyoqlari baquvvat, yerda va daraxtda harakatlanishga yaxshi moslashgan. Voyaga yetganlarining rangi qoramtir, tovla ...

Chumchuqkoz

Chumchuqkoz - sigirquyrukdoshlar oilasiga mansub bir yillik mayda, jingalak tukli osimlik. Boyi 5 - 10 sm, poyasi togri yoki shoxlangan. Barglari oddiy, choziq nashtarsimon, yuqoridagilarining chetlari tekis, pastdagilariniki sal oyilgan. Topguli ...

Chumchuqlar

Chumchuqlar - toqimachilar oilasiga mansub qushlar urugi. 17 turi bor. Rangi har xil: qora, oq, jigarrang va sariq tusi koproq. Narining tomogi qora. Otroq, kochib yuruvchi va mavsumiy qushlar. Daraxt, bino va boshqa joylarga uya quradi. 3 - 6 ta ...

Chumchuqsimonlar

Chumchuqsimonlar - qushlar turkumi. 63 oilasi, 5100 ga yaqin turi malum. Ozbekistonda 209 turi uchraydi. Ch. tanasining uz. 9.5 dan - 65 sm gacha. Ogirligi 3 - 4 g dan 1.1 - 1.6 kg gacha. Yer yuzida keng tarqalgan. 4 kenja turkum: shoxtumshuqli C ...

Chumiza

Chumiza, Xitoy qonogi - boshoqsoshlar oilasiga mansub bir yillik madaniy osimlik; ozuqabop va donli ekin. Koreya, Hindiston, Mongoliya, Yaponiya, Ukraina, Belorussiya, Gruziya, Shim. Kavkaz, Uzoq Sharqda yetishtiriladi. Ch. oziq-ovqat va yemxasha ...

Chumolilar

Chumolilar - pardaqanotlilar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. 1 va 2qorin bogimlari ingichkalashib, kokrak bilan qoshiladigan poyachani hosil qiladi. Boshi katta, jaglari kuchli rivojlangan. Ch. jamoa bolib yashaydi. Ch. oilasi bir necha ming ...

Chumolixorlar

Chumolixorlar - chala tishlilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. 3 uruqqa mansub 3 turi bor: katta Ch., tamandua, kichik Ch. Katta Ch.ning yelkasi va dumidagi tuklar juda uzun, tumshugi naysimon, tishlari yoq; oldingi oyoqlaridagi tirnog ...

Churrak

Churrak - ordaklar oilasiga mansub parranda. Ogirligi 200 - 450 g. Oyoq kafti uzun, biroq barmoqlari qisqa. Narining ustki ggati qongir kulrang, qorni oq, bazan sargish. Kokragida qora dumaloq dogi bor. Boshi va boyni mallaqizgish, yonidan qoraya ...

Chuvalchanglar

Chuvalchanglar - umurtqasiz hayvonlarning yigma guruhi, ikki yonlama simmetriyali, gavdasi choziq hayvonlarni oz ichiga oladi. Ilgari Ch.ga tip makrmi berib kelingan. Hozirgi Ch. mustaqil tiplar: yassi chuvalchanglar, nemertinalar, birlamchi tana ...

Dafna (daraxt)

Dafna, lavr - lavrdoshlar oilasiga mansub doim yashil daraxt yoki butalar turkumi. Bargi ketma-ket, kalin, toq yashil, usti yaltiroq, Guli oqishsariq. Mevasi qora yoki kok, danakli, birurugli. Asl D. vakanar D. turi bor. Asl D. koproqtarqalgan. O ...