ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 195

Paxtasanoatilm ilmiyishlab chiqarish markazi

"PAXTASANOATILM" ILMIYISHLAB CHIQARISH MARKAZI -paxta tozalash sanoati tarmogida Markaziy Osiyoda yetakchi ilmiy-metodik markaz. 1998 yilda Markaziy paxta tozalash sanoati ilmiy tadqiqot instituti negizida ochiq aksiyadorlik jamiyati shaklida tas ...

Paxtasimon goza

Paxtasimon goza - yovvoyi goza turi. Genomi D6, xromosomalar soni 2p=26. Meksikada tarqalgan. P.g. kop yillik buta, boyi 3 m ga boradi, ayniqsa, yosh novdalari mayda tuklar bilan qoplangan, poyasi toq qizil tusga kiradi. Osuv shoxlari kuchli rivo ...

Paxtatikan

Paxtatikan - murakkab-guldoshlarga mansub ildizbargili kop yillik ot. Poyasi tik, yukrri qismi sershox, serbarg, boyi 40 - 100 sm. Barglari nashtarsimon, bandsiz, arrali, savatcha topgulga yigilgan. Iyun -sentabrda gullab mevalaydi. Mevasi uchmal ...

Pay (ulush)

Pay, hissa - firma, kompaniya, jamiyat, shirkatning umumiy kapitalida muayyan jismoniy yoki yuridik shaxs hissasiga togri keladigan pul badali summasi yoki ulush. P. egasi oladigan daromad, dividend, shuningdek, kompaniya tugatilganda u oladigan ...

Paykal

Paykal - 1) marza, ariq, yol va boshqa bilan ajratilgan katta ekin maydoni, sugoriladigan dalaning bir qismi; sholikorlikda pol; chek. 2) tarixiy-etnografik atama. Yozma adabiyotlarda dastlab Abu Abdulloh Xorazmiyning "Mafotih ul ulum" asarida su ...

Paykon

Paykon - 1) kamon oqining uchi, oq uchidagi metall bashoq. P. mezolit, neolit va jez davrlarida chaqmoq toshdan, bazan, hayvon suyaklaridan yasalgan. Jezdan yasalgan P. temir davrining dastlabki davrlarida keng tarqalgan. Temirdan yasalgan P. mil ...

Paypaslagichlilar

Paypaslagichlilar - dengiz va chuchuk suvda yashaydigan umurtqasiz hayvonlar tipi. Selomik hayvonlarning mustaqil guruhi hisoblanadi. Otroq hayot kechiradi. Bilateral simmetriyali; selomik gavda boshligi uncha aniq bolmagan 3 ta segmentga bolinad ...

Payrov

Payrov - askiya sanatining eng ommaviy shakli, ijro uslubi. Unda ikki guruh ijrochi kelishilgan muayyan mavzu boyicha soz toqib, ozaro tortishadi; mavzuning manolari oxirigacha yechilishi va ijrochilar mavzu doirasidan tashqariga chiqmasligi tala ...

Payvandlash

Payvandlash - qattiq materiallar ni ajralmas qilib biriktirish usuli. P.ning 60 dan optiq usuli bor. Metallarni P. qadimdan malum. 1882 yilgacha bosim ostida P.ning temirchilik usulidan foydalanilgan. Rus ixtirochisi N. N. Benardos birinchi marta ...

Payvandlash (qishloq xojaligi)

Payvandlash - bir osimlikka ikkinchi osimlikning k,alamchasi yoki kurtagini ulash. Payvand qilinadigan osimlik payvandtag, ulanadigan payvandust deyiladi. Mevachilikda P. vegetativ kopaytirishning asosiy usuli hisoblanadi. P. payvandlanayotgan os ...

Payvandtag

Payvandtag - payvandust payvand qilinadigan osimlik yoki uning qismlari. Payvand qilingan osimlik ildiz sistemasi mevali daraxt uchun asos vazifasini otaydi. Orta Osiyo, jumladan, Ozbekiston sharoitida P. sifatida olma uchun yovvoyi olma, dusen, ...

Payvandust

Payvandust - 1) payvandtagp ulanadigan qalamcha yoki kurtak;2) ulangan qalamcha yoki kurtakdan osib chiqqan osimlikning yer ustki qismi. P. navdor, soglom, hosildor, turli noqulay sharoitlarga chidamli osimliklardan olinadi.

Payza

Payza, paydza - yorliq. Chingizxon Yasyasiga binoan joriy etilgan, oltin, kumush, choyan, jez hamda yogoch taxtachalarga bitilgan, mogul xonlari tomonidan mogullar hukmronligiga tobe mamlakatlarga tayinlangan noiblar, shuningdek, chopar va elchil ...

Payza (ekin)

Payza, yapon tarigi - boshoqdoshlar oilasining kurmaklar turkumiga mansub bir yillik boshoqli don va yem-xashak ekini. Xindiston, Xitoy, Koreya, Yaponiyada qadimdan yetishtiriladi. Donidan yorma, spirt olinadi, chochqa va parrandalarga yem sifati ...

Pazandachilik

Pazandachilik - xom osimlik va hayvon mahsulotlaridan xilma-xil taomlar va oziq-ovqat mahsulotlari tayyorlash mahorati. Ovqatlanishni tartibga solish, taomlar xilma-xilligini taminlash, lazzatli taomlar tayyorlash va did bilan dasturxonga tortish ...

Pech (qurilma)

Pech, pechka - xonalarni isitish yoki materiallar ga issikdik ishlovi berish uchun moljallangan qurilma. Qollanish sohasiga kora, sanoat va uy-rozgor P.lariga, vazifasiga kora, eritish, qizdirish, kuydirish, quritish, isitish, qandolat-pazlik, no ...

Pechakdoshlar

Pechakdoshlar -ikki pallalilar sinfiga mansub osimliklar oilasi. Kopincha chirmashib osuvchi ot va butalardan iborat. Bargi ketma-ket joylashgan, guli ikki jinsli, karnaysimon, yakka yoki kichik topgullarga yigilgan. Mevasi - kosakcha. 1100 tacha ...

Pedagogik psixologiya

Pedagogik psixologiya - talim va tarbiya muammolarini tadqiq qiladigan psixologiya sohasi. U shaxsning maqsadga muvofiq rivojlanishini, bilish faoliyatining va insonda ijtimoiy ijobiy sifatlarni tarbiyalashning psixologik muammolarini organadi. P ...

Pedipalpalar

Pedipalpalar - oyoqpaypaslagichlar, xelitseralilar boshkokragidagi 2-juft ogiz organlari. Kopchilik xelitseralilarda P.ning asosiy bogi-mi dagi chaynovchi jag osimtasi oziqni maydalashda ishtirok etadi; boshqa bogimlari esa yirik qisqichga aylang ...

Pedogenez

Pedogenez - partenogenez shakllaridan biri, bir qancha umurtqasiz hayvonlar lichin-kasida uruglanmagan tuxum hujayradan yangi naslning rivojlanishi. P.ni rus zoologi N. P. Vagner yongoqyasarlar oilasiga mansub 2 qanotli hasharotlarda kashf etgan. ...

Pedologiya

Pedologiya - ped. va psixologiyadagi oqim. Bolaning osishiga psixologik, biologik, sotsiologik va boshqa tomondan yonda-shuvlarni birlashtirishni maqsad f qilib qoyadi. Bola taqsiri, zehni va qobiliyati irsiyat bilan belgilanadi, deb hisoblaydi. ...

Pedomorfoz

Pedomorfoz - organizmlarning voyaga yetgan davrining butunlay yoqolishi va ontogenezniit qisqarishi orqali evolyusion ozgarish usuli. "P." terminini ingliz biologi U. Garstan taklif etgan. P. lichinkasi neoteniya yoki pedogenez asosida rivojlanis ...

Pedotsentrizm

Pedotsentrizm - ped.dagi okim. Talimning mazmuni, uni tashkil etish va metodlari jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy sharoiti va ehtiyojiga qarab emas, balki faqat bolaning bevosita talabi va tugma qiziqishi bilan belgilanadi, deb hisoblaydi. P.da oqu ...

Pegmatitlar

Pegmatitlar - otqindi, aksari yer-tomir nordon tog jinslari. P. tarki-bidagi ortoklaz va kvarslar oziga xos osishga ega, agar bu osimtalar juda ham ingichka bolsa ular mikropegmatit deb ataladi. P. pnevmatolit bosqichida qoldiq magmalardan hosil ...

Pekan

Pekan, zaytunyongoq - yongoq-doshlar oilasi kariya turkumiga mansub yongoqmevali daraxt. Vatani - Shim. Amerika. Yovvoyi holda Shim. Amerikada usadi. Yevropaga 18-asrda keltirilgan. Qora dengiz boylarida, Ukrainada, Orta Osiyoda, jumladan, Ozbeki ...

Pekarsimonlar

Pekarsimonlar -kavsh qaytarmaydigan juft tuyoklilar oilasi. Uz. 100 sm gacha, vazni 30 kg gacha, boyi 44 - 57 sm. Tashqi qiyofasi chochqaga oxshab ketadi; oyoqlari ingich-ka, orqa oyoqlari 3 barmokli. Oshqozoni 2 bolmadan iborat. Gavdasi orqasida ...

Pekin karami

Pekin karami - karamguldoshlar oilasiga mansub bir yillik sabzavot ekini. Vatani - Xitoy va Yaponiya. Pekin karamining bandi yoq. Bargi asoslari ildizga yaqin joyda qisman zich joylashgan. Karam boshlari uz. 30 - 45 sm, diametri 8 - 10 sm. Barg u ...

Pektin moddalari

Pektin moddalari, pektinlar - barcha quruqlik osimliklari va bir qator suvotlar tarkibidagi eriydigan va erimaydigan yuqori mo-lekulali polisaharidlar. Pektin moddalari mevalar va rezavor-mevalar, kanop poyasi, qand lavlagi tarkibida ayniqsa kop ...

Pelagial

Pelagial - dengiz, okean va kollarda suvning tirik organizmlar yashaydigan qatlami ; bental tushunchasining aksi. P.da yashovchi organizmlar plankton, nekton, neyston guruhlarga bolinadi. Dengiz va okeanlarda P. qatlamni ham yashash sharoiti va o ...

Pelagial yotqiziklar

Pelagial yotqiziklar - ochiq dengiz va okeanlar tubida qirgoqsan ancha uzokda juda mayda muallaq zarralarningtoplanib borishidan vujudga keluvchi yotqiziklar. "Pelagial yotqiziklar" terminini 1891 yilda geologlardan Merrey va Renarlar taklif etga ...

Pele

Pele - braziliyalik fut-bolchi. 3 karra jahon chempioni. 1956-74 yillarda "Santos" klubida, 1957 - 70 yillarda Braziliya terma jamoasi tarkibida oynagan. "Santos" futbolchilari bilan birga Jan. Amerika chempionlari kubogi va qitalararo kubok egas ...

Pelengator

Pelengator - dengiz va havo navi-gatsiyasit tashqi moljallar ga tomon yonalishlar burchagini aniklash uchun muljallangan asbob. Moljal larning fizik xossalariga qarab P.ningoptik, radiotexnik, akustik va boshqa xillari qollanadi. Dengizda kemalar ...

Pellagra

Pellagra, avitaminoz RR - - organizmda vitamin RR yetishmasligidan kelib chiqadigan kasallik. Oziq-ovqatlar tarkibida vitamin RR miqdorining kamayib ketishi, shuningdek, organizmning vita-minlarni ozlashtirish layoqatining pasayishi sabab boladi. ...

Peloponnes

Peloponnes - Gretsiya jan.dagi yarim orol. Bolqon ya.o.ning janubiy qismi, materikka Korinf boyni orqali tutashgan. Maydoni 21.4 ming km². Ioni va Egey dengizlari bilan oralgan. Qirgoq chizigi notekis. P.ning jan. qismi tortta yarim oroldan ibora ...

Peloponnes ittifoqi

Peloponnes ittifoqi - Peloponnesdagi yunon polislarini Sparta gegemonligi ostida birlashtirgan ittifoq. 5-asrda Delos ittifoqi bilan urush qilgan. Sparta Fiva bilan bolgan urushda yengilgach, tarqalib ketgan.

Peloponnes urushi

Peloponnes urushi - Yunoniston tari-xidagi eng yirik urush; yunon polislari ittifoklari: Delos va Peloponnes ortasida sodir bolgan; butun Yunoniston va Jan. Italiyadagi yunon shaharlari va Sitsiliyani qam-rab olgan. 404 yil quruqlik va dengizdan ...

Peltye effekti

Peltye effekti, elektro-termik effekt - bir-biriga kavsharlangan turli jinsli ikkita otkazgich yoki yarimotkazgichdan tashkil topgan zanjir orqali ozgarmas elektr toki otganda ularning bir-biriga tegib turgan joyida tokning yonalishiga qarab issi ...

Pemza

Pemza - nor-don vulkan shishasinnng sergovak turi. Tarkibida kopincha boshqa turli kristalli donachalar qoshilgan boladi. Strukturasi kichik va katta govaklilarga, teksturasi esa tolali, uyali, kopikli, qavariqlilarga ajratiladi. Tarkibida FeO va ...

Penalti

Penalti - Futbolda qoidani buzgan oyinchi guruhiga beriladigan jazo turidir. Penalti ing. penalty - jazolash - sport atamasi; sport oyinlarida jarima maydonchasida qoidani buzganlik uchun jazolash. 1891 yil futbolda joriy qilingan qoidani buzgan ...

Penetrantlik

Penetrantlik - yaqin qarindosh organizm guruhlarining har xil individlarida muhit sharoitlariga bogliq holda malum gen alleli faoliyatining namoyon bolish chastota-si. "P." termini rus olimi N. V. Timofeyev-Resovskiy tomonidan taklif etilgan. Tol ...

Penitsill

Penitsill, penitsillium - gifomitsitlar tarti-biga mansub zamburuglar turkumi. Ipga oxshash mitseliysi yashilkulrang, kop marta tarmoqdangan, substratni teshib kirib usadi. Konsidiy lari mitseliysi uchidagi osimtalarida hosil boladi. Ayrim turlar ...

Penitsillioz

Penitsillioz - osimlik kasalligi, koproq goza kosagi kasallanadi. Kasallikni Penicillium turiga mansub zamburuglar qozgatadi. Kosakning ayrim chanoklarini yoki butunlay shika-stlab, tolada kulrang, yashil, kulrang-kokish, sargish va boshqa rangla ...

Lev Penkovskiy

Lev Minayevich Penkovskiy - rus shoiri, uzbek sheriyatining tarjimonlaridan biri. Adabiy faoliyati 1917 yilgacha boshlangan bolishiga qaramay, 20-yillarning 2yarmida shoir sifatida tanila boshlagan. 30-yillardan boshlab asosan badiiy tarjima bila ...

Pennin

Pennin - xloritlar guruhiga mansub mineral. Metamorfik tog jinslarida keng tarqalgan. Kimyoviy tarkibi 5 Al8. Monoklin singoniyali; psevdogeksago-nal, plastinkasimon kristallar hosil qiladi. Rangi, kopincha, yashildan qoramtiryashilgacha; xromga ...

Penoplastlar

Penoplastlar, govak polimer materiallar - gaz bilan toldirilgan plastmassalar. Gaz bir-biriga tutashmagan boshliq lar ichida boladi. P.ning hajmiy massasi kichik; issiklik, tovush, suv va elektr otkazmaydi. P.ning xossasi kopiklanish darajasi, go ...

Pensiya jamgarmasi

Pensiya jamgarmasi - aholini davlat tomonidan kafolatlangan ijtimoiy himoya qilishni amalga oshirish uchun zarur moliyaviy bazani yaratish, pensiya va nafaqalarni qonunda belgilangan miqdorlarda tolashni mablag bilan taminlashni amalga oshi-radig ...

Pensiyalar

Pensiyalar - fuqarolarga davlat yoki boshqa subyektlar tomonidan qonunda belgilangan hollarda muntazam va, odatda, umr-bod tolanadigan tolovlar. Ijtimoiy taminot shakli hisoblanadi. Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 39moddasiga binoan, ...

Pentanlar

Pentanlar, S5N|2 - toyingan ug-levodorodlar. Mol. m. 72.146. Uchta izo-meri bor: normal pentan SN33 SN3, izopentan 2SNSN2 SN3 va neopentan 4S. n-P. va izopentan - oziga xos hidli, rangsiz, yonuvchan suyukliklar, neopentan - gaz. n-P.ning suyuqlan ...

Pentod

Pentod - katod, anod va uchta tor dan ibo-rat besh elektrodli elektron lampa; past va yuqori quvvatli xillari bor. Past kuvvatli P. yuqori va oraliq chastotali kuchaytirgichlarda ishlatiladi. Yuqori quvvatli P. ozgarmas tok tarmogi elektr energiy ...

Penya

Penya - maj-buriyatlarning oz vaqtida bajarmaganlik uchun tolanadigan pul jarimasi. Kechiktirib yuborilgan majburiyat summasidan foizlarda belgilanadi va kechikkan muddatning har bir kuni uchun undiriladi.