ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 206

Qattiq qotishmalar

Qattiq qotishmalar - yuqori tragacha qizdirilganda oz qattiqligi, mustahkamligi, kesish va boshqalar xossalarini saqlab qoladigan materiallar. Nihoyatda qattiq, issiqbardosh, otashbardosh, yeyilishga chidamli xillarga bolinadi. Qattiq qotishmalar ...

Qattiq shankr

Qattiq shankr, birlamchi sifiloma - zaxm yarasi. Qattiq shankr zaxm kasalligining ilk belgisi bolib, zaxm mikrobi kirgan joyda paydo boladi, bu zaxmning birlamchi davrida yuz beradi.

Qavariq jism

Qavariq jism - istalgan ikki nuqtasini birlashtiruvchi togri chiziq kesmasi butunlay oziga tegishli bolgan geometrik jism. Mas, shar, kub, tetraedr, shar qatlami, silindr, piramida, konus, ellipsoid va boshqalar. Qavariq jism sirti yoki shu sirt ...

Qavchin

Qavchin, kauchin - ozbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Q. Chigatoy ulusitt eng yirik 4 qabiladan biri sanalgan. Chingizxon bu 4 qabilani ogli Chigatoyta berib, ularning har qaysisi uchun tegishli hudud ajratgan. Q.lar Amudaryoning yuq ...

Qaviq

Qaviq - chok turi; qaviladigan buyumlar ning ikki tomoniga otkazib tikiladi. Asosan, avraastarli buyumlarda qollanadi. Sidirga, gulsiz matolardan tayyorlangan buyumlarda Q.ning gul, turli shakllar hosil qilib bajarilishi gulli Q. deb ataladi, bun ...

Qavomuddin sheroziy

Qavomuddin sheroziy - memor; Shohrux saroyidagi bosh memor. Ananaviy memorlikda shaklu shamoyillarni mahorat bilan tatbiq etgan, ravoqlar kesishishi uslubini rivojlantirgan. Mashhaddagi Gavharshod begim memoriy majmuasi, Hirotdagi Musallo majmuas ...

Qavs

Qavs - ozbek tilida keng qollanadigan, ikki elementli, asosan, gap ortasida va oxirida ishlatiladigan chegaralovchi tinish belgisi. Ochiluvchi va yopiluvchi qismlardan iborat. Dastlab u "Turkiston viloyatining gazeti"da 1873 yildan qollangan, key ...

Qavvali

Qavvali - Pokiston, Shim. Hindiston, Bangladesh, shuningdek, Eron va bazi arab mamlakatlarining ayrim vohalarida keng tarqalgan mumtoz musiqa janri. "Qavl" atamasi dastlab keng tarqalgan ashula shakllaridan birini anglatgan. Keyinchalik Shim. Hin ...

Qaychi

Qaychi - turli materiallarni kesish uchun ishlatiladigan asbob. Dastlabki Q. bir-biriga egiluvchan yoysimon metall plastina bilan biriktirilgan ikki pichokdan iborat bolgan, hozirgi Q.larga oxshash Q. miloddan avvalgi 8-asrda Yaqin Sharqda yarati ...

Qayiq

Qayiq - daryo, kol va boshqalar suv havzalari uchun moljallangan suzish vositasi. Qlar dastlab, asosan, eshkaklar bilan harakatlantirilgan, keyinchalik yelkanli va motorli Q.lar paydo bolgan. Q. ilgari, asosan, yogon daraxt tanasini oyib yasalgan ...

Qayla

Qayla - tayyor ovqat ustiga solinadigan masalliq. Gosht va mayda togralgan turli sabzavotlardan qovurib, song ozroq suv qoshib qaynatib yoki sust olovda 30 - 40 min. davomida dimlab pishiriladi. Q. moshkichiri, kesma ugra, turli garnirli taomlar ...

Qaynash

Qaynash - suyuqlikning butun hajm boyicha shiddat bilan bugga aylanish jarayoni. Suyuqlikda hamisha erigan gazlar mavjud bolib, ular idishning tubi va devorlarida hamda suyuqlik ichida muallak slchib yurgan chang zarralarida maydamayda pufakchala ...

Qayroq

Qayroq - jismi sadolanuvchi urma cholgu. Ozbek, tojik, uygur va boshqalar Sharq xalqlarida tarqalgan. Asosan, raqqos, dorboz, yogochoyoq oyinchilar tomonidan qollaniladi. Q. ikki juft silliq yupqa toshdan iborat. Xorazmda Q.ni tosh va metall bola ...

Qayroq oyin

"QAYROQ OYIN" - ozbek raqsi turlaridan, Xorazm xonligi va Buxoro amirligi hududida, asosan, shaharlarda yashovchi professional raqqos va raqqosalar tomonidan juft qayroqlar yordamida ijro etib kelingan raqslar turkumi. "Q.o." zardushtiylik bilan ...

Qaysa

Qaysa, pashtak - butunligicha danaksiz quritilgan orik. Q. tayyorlash uchun yaxshi pishgan orik danagi bilan 2 - 3 kun solitilgach, danagi meva bandi ornidan siqib chiqariladi va oltingugurt bilan dudlanadi, songra oftobda, maxsus kamera yoki shk ...

Qayta qurish

Qayta qurish - 20-asrning 80-yillari ortalarida keng istemolga kirgan tushuncha; SSSRda totalitar tizimni isloh yoli bilan ozgartirishga qaratilgan harakatni anglatgan. Qayta qurish siyosatining maqsadi va vazifasi mamlakatda toplanib qolgan ijti ...

Qaytalovchi terlama

Qaytalovchi terlama - isitma xuruj qilishi bilan kechadigan otkir yuqumli kasallik. Bit orqali yuqadigan va kana orqali tarqaladigan xili farq qilinadi. Bitdan yuqadigan qaytalovchi terlamani odam va bit organizmida parazitlik qiluvchi spiroxetal ...

Qaytmas jarayonlar

Qaytmas jarayonlar - muvozanat buzilganda sistemada oz-ozidan faqat bitta yonalish boyicha sodir boladigan fizik jarayonlar. Diffuziya, issiqlik otkazuvchanlik, gazning muayyan hajm boyicha kengayishi va boshqalar hodisalar Qaytmas jarayonlarga m ...

Qazanjiq

Qazanjiq - Turkmanistonning Bolxon viloyatidagi shahar. Kopetdogning shim.garbiy etaklarida. Qoraqum kanalining oxirgi punkti. Transport yoli stansiyasi. Ashxoboddan 292 km shim.garbda. Aholisi 15 ming kishi. Transport yoli transporti korxonalari ...

Qazgantov koni

Qazgantov koni - Sulton Uvays tizmasining markaziy qismida joylashgan qadimiy talk koni. Kon hududida qiya shtolnya va shurflar, karyersimon ora va chuqurlar bolib, ular talkli jinslar kop bolgan zonalar boylab 5 - 10 m chuqurlikkacha - grunt suv ...

Qazgoq

Qazgoq - boshning sochli qismida paydo boladigan mayda qipiklar. Organizmda vitaminlar yetishmasligi, nerv sistemasi va medaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notogri parvarish qilish va boshqalar sabab boladi. Yogli va ...

Qazi

Qazi - ot goshtidan tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsuloti. Q.ni tayyorlash uchun otning tosh va peshnob yoki lahm qismi goshti va yogi eni 3 - 4 sm, uzunligi 10 - 15 sm qilib tilimlanadi. Tilimlar togoraga solinib tuz, murch va zira bilan yaxshila ...

Qazilma hayvonlar

Qazilma hayvonlar - otgan geologik davrlarda yashagan hayvonlar qoldiqlari. Qazilma hayvonlar skeletlari turli xil chokindi tog jinslarida saqlanib qolgan, bazan ularning tarkibiga ham kirgan boladi. Qazilma organizmlar qoldiqlarini organuvchi fa ...

Qazilma komir

Qazilma komir - qattiq holatdagi yonuvchi foydali qazilma; tuban va yuksak osimliklarning ozgarish mahsuli bolib, chokindi tog jinslari orasida qatlam qorinishida yotadi. Tarkibida organik mineral aralashmalar va namlik 50% gacha boladi. Qazilma ...

Qazilma organizmlar qoldiqlari

Qazilma organizmlar qoldiqlari, toshqotganlik - otgan geologik davrlarda yashagan organizmlarning chokindi tog jinslarida saklanib qolgan hayot faoliyati izlari va qoldiqlari. Ularga qarab chokindi tog jinslarining nisbiy yoshi aniqlanadi. Qazilm ...

Qazuv

Qazuv, qachuv - Xiva xonligida kanal va ariqlarni har yili tozalash taomili. Kanal va ariqlarning damba larini tuzatish va qurishdan iborat majburiyat qachuv, uni bajaruvchilar qazuvchi yoki beldor deb atalgan. Bu ish "begor" yoli bilan amalga os ...

Qada

Qada - kishi vafotidan keyin "yigirma" yoki "qirq" marosimini marhumning yaqin qarindoshlaridan biri oz uyida otkazadigan marosim. Marhumning oila azolariga ogirlik tushmasligi hamda marhumga bolgan hurmat yuzasidan biror kishi navbatdagi marosim ...

Qibray GES

Qibray ges - Bozsuv kanalining orta oqimida, Toshkent viloyati Qibray tumani Qibray GES qishlogida joylashgan. ChirchikBozsuv suvenergetika traktitsagi 11GES. 1941 yilda qurila boshlab, 1943 yil sentyabrda ishga tushirilgan. GESda quvvati 11.2 MV ...

Qichima

Qichima, prurigo - badanga tariqdek mayda, uchi pufakchali, pushti rang yoki soglom teri rangidagi toshmalar toshishi bilan kechadigan kasallik. Toshmalar qol va oyoqlarning yoz-luvchi yuzalarida, dumbada paydo bolali. Irsiy omillar, bazi ovqat m ...

Qichima kanalar

Qichima kanalar, qotir kanalar - akariform kanalar turkumining katta oilasi. Uz. 0.15 - 0.3 mm. Urgochisi erkagiga nis-batan yirikroq. 20 ga yaqin turi bor. Sut emizuvchilar terisi ostida para-zitlik qiladi. Xojayinining terisi ustida urchigach, ...

Qilchuvalchanglar

Qilchuvalchanglar - umurtqasiz hayvonlar sinfi. 12 urugi malum. Tanasi qilsimon. Oq, och jigarrang yoki qora, uz. bir necha mm dan 1.5 m gacha. Yogonligi 0.5 - 2 mm. Hasharotlar va qisqichbaqasimonlarda parazit. Ichagi qisman reduksiyaga uchragan ...

Qilich

Qilich metal yoki boshqa materiallardan tayyorlanadigan, uzun, keskir tigli, teshuvchi va kesuvchi quroldir. Turli madaniyatlarda qilichlar turlicha korinishga va hajmlarda yasalgan. Qadimgi Rimda gladius, Yaponiyada katana, Garbiy turkiy xalqlar ...

Qilichbardorlar ordeni

Qilichbardorlar ordeni - nemis katoliklarining diniy-ritsarlik harbiy tashkiloti. Sharqiy Boltiqboyi yerlarini bosib olish maqsa-dida 1202 yil Riga yepiskopi Albert hamda Rim papasi Innokentiy III hamkorligida barpo etilgan. Ritsarlarning oq chak ...

Qimiz bilan davolash

Qimiz bilan davolash - qimizni davo sifatida iqlim bilan davolash bilan birga qollash. U sigir sutiga nisbatan yengil hazm bolishi va sorilishi bilan ajralib turadi. Qimizning tibbiy jihatdan foydali ekanligi organilgan. Darmonsizlik, kamqonlik, ...

Qimmatli qogozlar

Qimmatli qogozlar - oz egasiga mulkka egalik huquqini va daromad korinishida muayyan pul summasini olish huquqini beradigan pul yoki tovar hujjatlari. Qimmatli qogozlar taqdim etuvchi yoki egasining ayrim huquqlari qayd etilgan maxsus tarzda rasm ...

Qin

Qin - 1) hayvon va osimlikning turli organlarini orab turadigan tuzilma. Mas, paylar qini, nerv toqimalari qini, bazi baliklar xordalari qini va boshqa Osimlik barg bandining yoki yaprogining quyi qismi, nov shaklida bir tomoni ochiq boladi. Bazi ...

Qir chigirtkasi

Qir chigirtkasi, turon chigirtka - togriqanotlilar turkumiga mansub hasharot. Galla ekinlari zararkupandasi. Orta Osiyo va Qozogistonda tarqalgan. Erkagining kattaligi 24 - 32 mm, urgochisi 35 - 50 mm. Soni sariq yoki kulrang, boldiri tashqi tomo ...

Qirgiziston milliy fanlar akademiyasi

Qirgiziston milliy fanlar akademiyasi, Qirgiz Respublikasi milliy fanlar akademiyasi - Qirgizistonning oliy ilmiy muassasasi. 1954 yil 20 dek. da SSSR FAning Qirgiziston filiali asosida tashkil topgan. Akademiya Prezidiumi Bishkek shahrida joylas ...

Qirgoq

Qirgoq - suv havzalari va oqar suvlar bilan quruqlik tutashgan hamda ozaro tasir roy berib turadigan kambar yer. Q.larning quruqlik tomondagi chegarasi - qirgoq chizigi deyiladi. Q.ning tarkib topishi va xususiyatlari tolqinlarga, oqar suvlarda o ...

Qirgoq chizigi

Qirgoq chizigi - okean, dengiz, kollarning yuzasi bilan quruqlik yuzasi tutashib turgan chiziq. Suv havzasi bilan quruqlik chegarasi hisoblanadi. Suv havzalarining sathi balandligi suv qalqishi, shamol, oqim, tolqinlar va havo bosimiga bogliq rav ...

Qirma temiratki (kasallik)

Qirma temiratki, mikrosporiya - odam va hayvonlarda uchraydigan terining zamburug kasalliklaridan. Parazit zamburuglar qozgatadi. Ular nafaqat teriga, balki soch, qosh, soqolmoylov, bazan tirnoqqa ham zarar yetkazadi. Qirma temiratki ni qozgatuvc ...

Qiroatxona

Qiroatxona - kutubxonaning oquv zali; kitobxonlar matbuot nashrlari va kutubxonaning barcha fondidan foydalanishi mumkin bolgan maxsus jihozlangan xona. Q.da kitob bilan ishlash uchun zarur shart-sharoitlar, mikrofilmlarni oqish uchun, audiovizua ...

Qirol

Hozirda qirollar rasman davlat boshligi hisoblansalarda, mamlakatni bevosita idora etish parlament va ijroiya hukumati qoliga otgan. Masalan, Angliyada qirol Georg 1 davridan 1714 yildan boshlab qirollar mamlakatni idora etish ishlariga bevosita ...

Qirolicha meri yeri

Qirolicha meri yeri - Sharqiy Antarktidaning 92°03’ va 100°04’ shq.u.lar oraligidagi qismi. Garbda Vilgelm II, sharqda Uilks Yeri bilan chegaradosh. Qirgoqlarini Deyvis va Mouson dengizlari yuvib turadi. Hududining aksari qismi qalinligi 2500–300 ...

Qirolicha mod yeri

Qirolicha mod yeri - Sharqiy Antarktidaning 20° g.u. va 45° shq.u.lar oraligidagi qismi. Shim.dan Lazarev, Riserlarsen va Kosmonavtlar dengizlari orab turadi. Yer yuzasi 3500 m qalinlikdagi muz bilan qoplangan. Sohilboyi qismida balandligi 3000 m ...

Qirov

Qirov - ayozli, havo ochiq va sokin tunlarda tuproq, ot va yerdagi narsalar ustida hosil boladigan muz kristallari. q. zarralari qor uchqunlariga oxshaydi, lekin ulardan farqli ravishda jimjimador bolmaydi. Q. ham shudring singari, havoning sovis ...

Qirqoyoqlilar

Qirqoyoqlilar, skolopendralar - laboyoqlilar kenja sinfiga mansub kopoyoqlilar turkumi. 900 ga yaqin, jumladan Ozbekistonda 10 ga yaqin turi bor. Urgochisi ozi qoygan tuxumlari va ulardan chiqqan bolalarini yirtqichlardan himoya qiladi: tanasi bi ...

Qirsichqonlar

Qirsichqonlar - kemiruvchilar turkumiga mansub sut emizuvchi hayvonlarning kenja oilasi. Bazi olimlar fikricha, mustaqil oila. 40 ga yaqin urugi mavjud. Shim. yarim shar materiklari va kopgina orollarida, Shim. Afrika, Hindiston, Yaponiya, Kuril, ...

Qirsildoq qongizlar

Qirsildoq qongizlar - qattiqqanotlilar turkumiga mansub qongizlar oilasi. 10 mingga yaqin turi uchraydi. Qongizlarning tana uz. 10–20 mm, boshi kichkina, moylovi arrasimon yoki taroqsimon. Old yelka qismining orqa burchagi tikansimon turtib chiqq ...