ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 213

Quyi sayyoralar

Quyi sayyoralar - Yer orbitasi ichida joylashgan sayyoralar - Venera va Merkuriy. Ular osmon gumbazida Quyoshning goh ong tomonida, goh chap tomonida kuzatilib, goyo uning atrofida tebranma harakat qilayotganday korinadi.

Quymoq

Quymoq - tuxumga un solib, yogda qovurib tayyorlanadigan ovqat. Chuqurroq idishga tuxum chaqib, qoshiq bilan yaxshilab aralashtriladi, tuz bilan un qoshiladi. Oz-ozdan un solib, qumoqlari yoqolguncha aralashtriladi, songra doglangan yogga quyib p ...

Quymuch

Quymuch - odamda yon-bosh suyagining Q. kosalarini hosil qilishda qatnashadigan qismi; tanasi va undan pastga davom etgan yuqori butogi bor. Ana shu butoq burchak shaklida pastki butoqqa otadi; Q. suyagi ikkala butogining ozaro birlashgan joyi ke ...

Quyonchilik

Quyonchilik - chorvachilikning quyonlarni urchitish bilan shugullanadigan tarmogi. Q.ning asosiy mahsuloti - gosht, teri va tivit. Quyon goshti toyimli parhez mahsuloti; terisi moyna sanoati uchun muhim xom ashyo; tiviti issiqlik otkazuvchanligi ...

Quyonquyruq

Quyonquyruq - sigirquyruqdoshlarga mansub ikki yillik begona ot. Orta Osiyoda keng tarqalgan. Poyasi tik osadi, boyi 30 - 120 sm, kam shoxlaydi, ildiz oldi barglari chozinchoq, patsimon shapaloqli, yuqoridagilari nashtarsimon, arra tishli. Gullar ...

Quyosh (bogliqlik)

Quyosh - YER BOGLIQLIGI - Quyosh faolligining Yerdagi jarayonlargatasiri. Quyosh tarqatayotgan energiya ning atigi 5-10-10 qismi Yerga yetib keladi va u Yerdagi deyarli barcha jarayonlarning energiya manbai hisoblanadi. Quyoshning rent-gen, ultra ...

Quyosh batareyasi

Quyosh batareyasi - yarimotkazgichli fotoelementlarga asoslangan tok manbai; quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantiradi. Quyosh batareyasi Elementlarining ishlashi ichki fotoeffekt hodisasiga asoslangan. Dastlabki q ...

Quyosh doglari

Quyosh doglari - Quyosh fotosferasida kuzatiladigan tim qora detallar. Quyosh doglari pora deb ataluvchi kichik qora nuqtalar korinishida paydo boladi. Dog kun sayin kattalashib, diametri = 5000 km ga yetgach, yarimsoya bilan oraladi. Eng katta Q ...

Quyosh energetika qurilmasi

Quyosh energetika qurilmasi - quyosh radiatsiyasi ni yutib, uning energiyasini issiqlik yoki elektr energiyasiga aylantiruvchi qurilma. Issiklik va elektr Quyosh energetika qurilmasiq. bor. Issiqlik Quyosh energetika qurilmasiq.da issiq suv, texn ...

Quyosh halqasi

Quyosh halqasi - Quyoshning mos balandliklarini kuzatish usuli boyicha vaqt tuzatmasi aniqlanadigan as-bob; ichi shkalali metall halqa. Nayza uchiga ornatilgan. Nayzadan taxminan 45° masofada teshikcha ochilgan. Tushdan 2 soat oldin Quyosh teshik ...

Quyosh magnetizmi

Quyosh magnetizmi - Quyoshda magnit maydon mavjudligi bilan bogliq murakkab va ozgaruvchan hodisalar majmui. Quyosh faolligi Quyosh magnetizmining ozgaruvchan tabiatini bevosita namoyon qiladi. Quyosh magnit maydonini 1908 yilda amerikalik astron ...

Quyosh pechi

Quyosh pechi - materiallarni quyosh nuri yordamida eritish va ularga quyosh nuri issiqligi bilan ishlov berish uchun moljallangan qurilma. Gelioqu-rilmaning bir turi. Quyosh pechi qisqa fokusli geliokonsentrator, Quyosh nurini qabul qiluvchi quri ...

Quyosh radiatsiyasi

Quyosh radiatsiyasi - Quyoshning elektromagnit va korpuskulyar nurlanishi. Quyosh radiatsiyasi Yerdagi deyarli barcha jarayonlarning energiya manbai hisoblanadi. Korpuskulyar Quyosh radiatsiyasi asosan protonlardan iborat bolib, Yer yaqinidagi te ...

Quyosh shamoli

Quyosh shamoli - quyosh plazmasining sayyoralararo fazoga uzluksiz radial oqib chiqishi. Aslida quyosh shamoli quyosh tojining tashqi qatlamlaridan yuqori energiyali zarralar - proton va elektronlar - sochilib turishidir. Terminni birinchi bolib ...

Quyosh soati

Quyosh soati - Quyosh boyicha vaqtni aniqpaydigan asbob. Q.s markaziga joyning geografik kengligiga teng burchak ostida sterjen va siferblat ornatilgan taxtachadan ibo-rat. Quyosh soati sterjen olam oqiga parallel qilib ornatiladi. Siferblat teki ...

Quyosh suniy yoldoshlari

Quyosh suniy yoldoshlari, suniy sayyoralar - Quyosh atrofidagi orbitaga chiqariladigan kosmik uchish apparatlari, Quyosh suniy yoldoshlariy. ning harakati Quyosh sistemasidash barcha sayyoralar harakati singari Quyoshning tortishish kuchi bilan a ...

Quyosh teleskopi

Quyosh teleskopi - Quyoshni ku zatish uchun moljallangan teleskop. Obyektivining diametri va fokus masofasi kichikroq bolgan ixcham Quyosh teleskopi quyosh tojini kuzatishga moljallangan koronograflar, interferension-polyarizatsion filtrli fotosf ...

Quyosh toji

Quyosh toji - quyoshning tashqi, eng qop chozilgan qatlami. Quyosh toji Quyosh gar-dishidan taxminan million marta xira bolib, Quyosh tola tutilishi paytida aniq korish mumkin. Quyosh toji Quyosh faolligi maksimal yillarda simmetrik, minimal yill ...

Quyosh turishi

Quyosh turishi - Quyosh gardishi markazining ekliptikaning eng shim. yoki eng jan. nuqtasidan otish paytlari. Bu paytlarda Quyoshning ogishlari mos ravishda - 23°27’ yoki +23°27’ boladi. Quyosh turishi paytlariga yaqin kunlarda Quyosh ekva-torga ...

Quyosh tutilishi

Quyosh tutilishi - Quyoshning oy gardishi bilan tosilishi natijasida sodir boladigan hodisa; Oy oz harakati davomida Yer bilan Quyosh orasidan otayotib, malum paytlarda Quyosh yuzasini tosib qoyadi va Oy soyasi Yerning malum hududiga tushadi. Osh ...

Quyoshlilar

Quyoshlilar - sarkomas-tigoforalar tipiga mansub bir hujay-rali hayvonlar guruhi. Hujayrasining olchami, odatda, 0.1 - 0.3 mm. Markaziy kapsu-lasining bolmasligi bilan nurlilardan farq qiladi. Shakli kopincha sharsimon, aksopodiylari radial yonal ...

Quytosh volfram-molibden koni

Quytosh volfram-molibden koni - Jizzax viloyatining Gallaorol tumaniyaagi kon. Jizzax shahridan 45 km shim sharqda, Nurota toglarida joylashgan. Asosan, ter-rigen, kamroq karbonat jinslardan tarkib topgan. Konning markaziy qismini granitoid tarki ...

Quyun

Quyun - atmosferada vujudga keladigan kuchli uyurma shamol. Diametri bir necha 10 m dan bir necha 100 m, balandligi 800– 1500 m ga yetadi. Havo qatlamlarida temperatura beqaror bolganda, qattiq isigan havo yuqoriga tez kotarilishi natijasida, kop ...

Ra

"RA" - papirusdan yasalgan qayiq. Qad. misrliklar kemasi nusxasiga kora qurilgan. "Ra"da T. Xeyerdal 7 kishidan iborat baynalmilal ekipaj bilan birga qad. misrliklarni Amerikaga suzib borishlari mumkinligini isbotlash maqsadida ekspeditsiya uyush ...

Rabinjon oltin-mis koni

Rabinjon oltin-mis koni - Zirabuloq toglarining shim sharqida joylashgan kon. 1958 yilda ochilgan. Oltin-sulfid-kvarsli konlar guruhiga mansub. Konning geologik tuzilishini akad. H. N. Boymuhamedov boshchiligidagi mutaxassislar guruhi organgan. K ...

Rabodxoja qorgoni

Rabodxoja qorgoni, Rabodi Xoja - qad. istehkom. Samarqandning jan.sharqida, Zarafshon daryosining chap sohilida, Dargom kanalining bosh togoni yonida barpo etilgan. Ilk orta asrlarda u "Varqsar" nomi bilan mashhur bolgan. Rabodxoja qorgonining sa ...

Rabot neft koni

Rabot neft koni - Tojikiston Respublikasi Sogd viloyatining jan.sharqidagi kon. Konning geologik tuzilishini K. P. Kalitskiy, V. N. Veber va boshqa urgangan. Rabot neft konik.da paleozoy, yura, bur, paleogen, neogen va turtlamchi davrlarga mansub ...

Rad

Rad - yutilgan nurlanish dozasi. Birliklar tizimiga kirmagan. Massasi 1 g bolgan moddaga yutilgan har qanday nurlanishning 100 erg energiyasiga teng. Rad bilan belgilanadi. 1 rad = 100 erg/g yoki 1 rad=2.38810~6 kal/g=10"2J/kg.

Radar

Radar - radiolokatorni belgilash uchun ommabop adabiyotlarda ishlatiladigan termin. Bazan, radar qurilma deb ham ataladi.

Radian

Radian - uzunligi radiusga teng bolgan yoyga mos burchak. Bir R. taxminan 57°17’44.8"ga teng. a R. 180° gradusdan, p gradus R.dan iborat. Butun aylana 2ya R. bilan olchanadi. Mas, 30°, 45°, 60°, 90°, 180° burchaklar mos holda R.ga teng. Trigonome ...

Radiant

Radiant - meteor moddalar galasiga tegishli meteorlar izini orqaga davom ettirganda ular kesishadigan osmon sferasidagi nuqta. Meteor chaqnashi, odatda, Quyosh atrofidan umumiy orbita boylab aylanayotgan meteorlar oqimida roy beradi va bir necha ...

Radiator

Radiator - 1) turar joylar, jamoat va ishlab chiqarish binolarini isitish tizimlarida qollaniladigan isitish asbobi. Choyan, polat, chinni va keramikadan yasaladi. Seksiyalari bir-biri bilan birikkan kanalli trubalar tizimidan iborat, trubalar ic ...

Radiatsion belboglar

Radiatsion belboglar - sayyora xususiy magnitosferasining sohasi; shu magnitosfera tutib qolgan yuqori kinetik energiyali zarralar dan iborat teshik kulcha korinishidagi sayyorani orovchi kamarlar. Radiatsion belboglarda zarralar magnit maydoni t ...

Radiatsion genetika

Radiatsion genetika - genetik soning bir bolimi; organizmlarni rentgen nurlari yoki radioaktiv elementlar bilan nurlantirish natijasida ularda ruy beradigan irsiy ozgaruvchanlik ni organadi. 20-asr boshlarida nurlarning hujayra va organizmning tu ...

Radiatsion gigiyena

Radiatsion gigiyena - radioaktiv moddalar va ionlovchi nurlarning inson organizmiga tasirini organadigan fan, gigiyenaning bir bolimi. Radioaktiv moddalar bilan ishlaydigan kishilar va umuman aholini nurlanishdan saqlash uchun sanitariyagigiyena ...

Radiatsion himoya

Radiatsion himoya, radiatsion xavfsizlik - radioaktiv moddalar va boshqa ionlovchi nurlanish manbalari bilan ishlaganda xavfsizlikni taminlovchi tadbirlar majmui. Radiobiologiya, yadro fizikasi, kosmik biologiya, kosmik tibbiyot va boshqa fanlar ...

Radiatsion kimyo

Radiatsion kimyo - kimyoning ionlovchi nurlar tasirida moddada yuz beradigan kimyoviy jarayonlarni organadigan sohasi. Kimyoviy jarayonlarni ionlovchi nurlar tasirida yuzaga kelishi ularning moddalar molekulalarini ionlash va qozgatishi bilan bog ...

Radikulit

Radikulit - orqa miyaning nerv ildizlari va ulardan ketadigan nerv tolalari kasalligi. Periferik nerv sistemasining eng kup tarqalgan xastaligi. Kopincha umurtqa pogonasi kasalligi sabab boladi. Bunda amortizatsiya rolini oynaydigan umurtqalararo ...

Radio

Radio elektromagnet tolqinlar orqali signallarni simsiz uzatish texnologiyasidir. Radio lot. radio - nurlanaman, nur tarqataman - 1) axborotlarni radiotolqinlar elektrmagnit tolqinlar yordamida uzoq masofadan simsiz uzatish va qabul qilish usuli. ...

Radio.

Radio. - ozlashma qoshma sozlarning birinchi qismi. Radioga aloqadorlikni yoki radioaktivlik hamda radiatsiyaga tegishlilikni bildiradi.

Radioaktiv chikindilar

Radioaktiv chikindilar - tarkibida davlat miqyosida tasdiqlangan normadan ortiq miqdorda radioaktiv izotoplar bolgan suyuq, qattiq va gazeimon chiqindilar. Suyuq. Radioaktiv chikindilar atom elektr stansiyalari AES ishlaganida, ishlatilgan issiql ...

Radioaktiv elementlar

Radioaktiv elementlar - barcha izotoplari radioaktiv bolgan kimyoviy elementlar. Tabiatda uchraydigan, tartib rakami 83 dan katta bolgan barcha elementlar radioaktiv. Ularni ketmaket yuz beradigan radioaktiv ozgarishlar zanjirlarining alohida hal ...

Radioaktiv izotoplar

Radioaktiv izotoplar - kimyoviy elementning beqaror, parchalanuvchi izotoplari. Radioaktiv izotoplar tabiiy va lab. sharoitida turli yadro reaksiyalari natijasida olinadigan suniy xillarga bolinadi. Barcha kimyoviy elementlarning radioaktiv izoto ...

Radioaktiv karotaj

Radioaktiv karotaj - burgi quduqlarining geofizik tadqiq qilish metodlari majmui. Radioaktiv nurlanishni qayd qilishga asoslangan. Radioaktiv karotaj metodining 2 ta asosiy guruhi mavjud: ukarotaj va neytronli karotaj. Oz navbatida, ukarotaj meto ...

Radioaktiv minerallar

Radioaktiv minerallar - tarkibida tabiiy radioaktiv elementlar Yer postidagi ortacha miqdordan koproq bolgan minerallar. Tarkibida uran, toriy yoki shu ikkala element bolgan 250 ga yaqin Radioaktiv minerallar malum. Ular tarkibida asosiy komponen ...