ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 218

Rezba

Rezba - har xil shaklli detallarning ichki yoki tashqi sirtiga oyilgan ariqcha va bortmalar. Mashina detallari, mexanizmlar, asboblar, apparatlar, inshootlarning qismlari va detallarni biriktirish uchun ishlatiladi. Ariqcha va bortmalarning shakl ...

Rezba nakatlash

Rezba nakatlash - sovukdayin plastik deformatsiyalash usuli bilan detallarga rezba ochish. Maxsus asboblar yordamida amalga oshiriladi. Rezba nakatlash usuli, asosan, kalta mahkamlash detallaridagi rezbalarni ochish uchun qollaniladi.

Rezba qirqish asbobi

Rezba qirqish asbobi, - turli detallarga rezba ochish uchun moljallangan asbob. Vint, shpilka, bolt va boshqa detallarga tashqi rezba qirqadigan, gayka, vtulka va boshqa detallarga ichki rezba qirqadigan Rezba qirqish asbobia.lari bor. Ular jumla ...

Rezekne

Rezekne - Latviyadagi shahar. Rezekne daryosi boyida. Riga - Moskva va Sankt-Peterburg - Varshava yonalishlaridagi t.y. liniyalar tuguni. Aholisi 39.5 ming kishi. Sutkonserva, sabzavotmeva va gosht ktlari, sigir sogish moslamalari, qurilish asbob ...

Rezerford formulasi

Rezerford formulasi - Kulon konuni boyicha ozaro tasirlashuvchi zaryadlangan nuqtaviy norelyativistik zarralar sochilishining effektiv kesimini aniqlash formulasi. E. Rezerford 1911 yilda ifodalab bergan. Bu formulani Rezerford azarralarning yupq ...

Rezerv valyuta

Rezerv valyuta - mamlakat hukumati va Markaziy banki valyuta, pul mablaglari zaxiralarini tashkil etishda, tashqi savdo operatsiyalari va boshqalarda foydalanadigan erkin almashtiriladigan, kurelari boyicha goyat barqaror chet el valyutalari. Rez ...

Rezervat

Rezervat - oz tartibiga kora, buyurtma qoriqxonaga yaqin bolgan, muhofaza qilinadigan tabiiy hudud. R.da tabiiy kompleks elementlardan biri muhofaza qilinadigan asosiy obyekt boladi. R.da ovlanadigan sut emizuvchilar, qushlar yoki baliklar, hayvo ...

Rezident

Rezident - 1) orta asrlarda muayyan mamlakatda doimiy yashovchi chet ellik diplomatik vakili; 2) mustamlakachi davlatning protektoratdagi vakili; odatda, u ana shu protektoratning hokimi hisoblangan; 3) chet el razvedkasining boshka biror davlatd ...

Rezina

Rezina, rezinka, vulkan izat - kauchukni vulkanizatsiyalab olinadigan, elastik deformatsiyalanishi juda yuqori bolgan mahsulot. Vulkanizatsiyalanadigan R. aralashmasining asosiy komponentlari: tabiiy yoki sintetik kauchuk, vulkanizatsiyalanuvchi ...

Rezina buyumlar

Rezina buyumlar - rezina ishlatib tayyorlanadigan mahsulotlar. Mashina detallari va agregatlari tayyorlashda, xalq xojalik istemolida ishlatiladi. Rezina buyumlar texnik buyumlar va poyabzallarga bolinadi. Rezina texnik buyumlar RTBga qolipga quy ...

Rezinatexnika sanoati

Rezinatexnika sanoati - neft kimyosi sanoati tarmogi. Tarmoq korxonalarida sintetik va tabiiy kauchuk asosida turli rezina buyumlari tayyorlanadi. Asosiy mahsulotlari: avtomobil, mototsikl, traktor, velosiped va boshqa mashinalarga shinalar, rezi ...

Rezistor

Rezistor - radio va elektrtexnika qurilmalari elektr zanjirining strukturaviy elementi; asosiy vazifasi - elektr toki ga faol qarshilik korsatish. Qarshilikning nominal qiymati, undan ogish qiymati va maksimal sochish quvvati bn tavsiflanadi. Tay ...

Reznatron

Reznatron - kuchli tebranishlarni kuchaytirish va generatsiyalash uchun moljallangan elektron lampa. R.da elektrodlar kirish va chiqishdagi tebranma tizimlarni hosil qiluvchi rezonatorlarning bir qismi hisoblanadi. Bir uchi ochiq, ikkinchi uchi q ...

Rezonans

Rezonans - tebranish konturida majburiy tebranish amplitudasi eng yuqori qiymatga yetganda sodir boladigan hodisa. Mac, tizimning barcha parametrlari ozgarmas va bu tizim xususiy tebranish chastotasi tashqi kuch davri sinusoidal bolsa, yani tizim ...

Rezonator

Rezonator - rezonans hodisasi sodir boladigan tebranma tizim. R.ga tashqi ozgaruvchan kuch tasir etganda unda majburiy tebranishlar hosil boladi. R.ning akustik, elektromagnit va boshqa xillarimavjud. Oddiy akustik R. - tor, kamerton, membrana va ...

Rezorsin

Rezorsin, m - dioksibenzol, C 6 H 4 2 - ikki atomli fenol, oziga xos xushboy, shirin, rangeiz kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 110.8°, qaynash temperaturasi 280.8°. Suvda, efirda, spirtda eriydi. Sanoatda m - benzoldisulfokislotaga ishqo ...

Rezus-faktor

Rezus-faktor - odamlar va bengal makakalari eritrotsitlarida boladigan antigen. Rezus-faktor bor yoki yoqligiga qarab rezusmusbat va rezusmanfiy organizmlarga ajratiladi. Qon quyishda Rezus-faktorning amaliy ahamiyati katta. Rezusmanfiyli odamlar ...

Ribinsk suv ombori

Ribinsk suv ombori - Volga va Sheksna daryolaridagi suv ombori. Rossiyaning Yaroslavl, Vologda va Tver viloyatlari hududida Ribinsk gidrouzeli togoni qurilishi bilan paydo bolgan. Maydoni 4580 km², suv xdjmi 25.4 km³, urtacha chuq. 5.6 m. VolgaBo ...

Ribo

Ribo - pulga fonda olish; sudxorlik. Islomdan ilgari arablar orasida Ribo keng tarqalgan edi. Ilk islomda savdo qilish va u orqali foyda korish keng ragbatlantirilgani holda, pulga foiz foyda olish qatiyan taqiqlangan va bu taqiq Quronda ham uz i ...

Ribosomalar

Ribosomalar - oz tarkibida ribonuklein kislotalarni saqlovchi sitoplazmaning doimiy, membranasiz organoidlari. Ribosomaning kashf etilishi elektron mikroskopik tadqiqotlarning rivojlanishi bilan bogliq. Har bir R. diametri 20 nm dan oshmaydigan k ...

Riboza

Riboza - monosaharid; barcha tirik hujayralardagi RNK tarkibida boladi. R. hosilasi - spirt ribit kopgina vitaminlar va kofermentlar tarkibiga kiradi. D va L shaklidagi optik faol va nofaol ratsemat holida boladi. R. kristall modda, suvda yaxshi ...

Richag

Richag - katta kuchni kichik kuch bilan muvozanatlaydigan oddiy mexanizm. Tayanch nuqtasiga ega bolgan qattiq jismdan iborat. U tayanch nuqtadan otuvchi tekislikdagi kuchlar tasirida boladi. Agar kuchlar tayanch nuqtaning ikki tomonida joylashgan ...

Ridberg doimiysi

Ridberg doimiysi - siyraklashtirilgan gaz yoki metall buglari korinishidagi izolyasiyalangan atomlarning nurlanish chastotalari va energiya satxlarini hisoblashda qollanadigan formulalar tarkibiga kiruvchi asosiy fizik kattalik. R bilan belgilana ...

Rif respublikasi

Rif respublikasi - Shim. Marokashdagi togli Rif viloyati qabilalarining harbiy-siyosiy birlashmasi. Rif qabilalarining 1921 - 26 yillardagi ispan va fransuz mustamlakachilariga qarshi milliy ozodlik urushi jarayonida tuzilgan. Oliy qonun chiqaruv ...

Rifey

Rifey - kechki pjembriyga mansub yirik stratigrafik bolinma. Geologik yoshi 1650 - 570 mln. yil bolgan, kam ozgarishga uchragan tog jinslaridan iborat; kembriy davri bilanalmashgan. R. 1945 y. rus geologi N.S. Shatskiy tomonidan Jan. Uralda aniql ...

Riflar

Riflar - Shim. Marokashning togli viloyatidagi barbarlar. 1.25 mln. kishi. Barbar tilida sozlashadilar. Ikkinchi til - arab tili. Dindorlari - sunniy musulmonlar. 18-asrning boshlarida R. arablar tomonidan bosib olindi. Ular 17 - 18-asrlar, ayniq ...

Riflar (dengiz)

Riflar - sayoz joylarda dengiz tubining suv ostidagi yoki suv yuzasidan kotarilib turgan balandliklari. Dengiz tubidagi qoyalar yoki qirgoqlarning yemirilishidan, marjon qurilmalaridan, ohakli suvotlar qoldiqlaridan hosil boladi. R., asosan, ekva ...

Rift

Rift - Yer postining chiziq boylab yonalgan yirik tektonik strukturalari. Uzunligi bir necha yuz km ga yetadi. Kopgina okean va kontinental R.larning eni 30–70 km boladi, biroq ancha tor enli va keng enli okean R.lar ham bor. R.lar, odatda, keng ...

Rigorizm

Rigorizm - faoliyat, xulqatvor va fikrda muayyan prinsipga qatiy amal qilish. U qandaydir kelishuvchilikka, dastlabki prinsipdan farq qiluvchi boshqa prinsiplarni hisobga olishga yol qoymaydi. Kopincha etik formalizmning oziga xos ifodasi hisobla ...

Rikketsiozlar

Rikketsiozlar, bakteriyasimon mikroorganizmlar - rikketsiyalar qozgatadigan otkir yuqumli kasalliklar. Hayvonlar, qon soruvchi hasharotlar va odamda uchraydi. R.ga epidemik toshmali terlama, Ku isitmasi, okop isitmasi va boshqa kiradi. Rikketsiya ...

Rikketsiylar

Rikketsiylar -bakteriyalar oilasi. Qoyali toglar dogli isitma kasalligi qozgatuvchisini ilk bor aniqlagan amerikalik mikrobiolog X. T. Rikkets nomi bilan atalgan. Odatda, sharsimon yoki tayokchasimon shaklda, olchami 0.2 - 0.6 mkm, harakatsiz, gr ...

Rim huquqi

Rim huquqi - Qad. Rim huquq tizimi. Xususiy huquq va umumiy huquqni uz ichiga olgan. Unda mulkiy munosabatlar, ashyoviy huquqlar, turli bitimlar, shartnomaga asoslangan va asoslanmagan majburiyatlar, meros huquqi va boshqa masalalarga oid qoidala ...

Rim pakti

Rim pakti - Italiya va Fransiya ortasida tuzilgan bitim. 1935 y. 7 yanvarda B. Mussolini va Fransiya tashqi ishlar vaziri R. Laval tomonidan imzolangan. Undan kozlangan maqsad Ikkinchi jahon urushi arafasida kuchlar muvozanatini yuzaga keltirishg ...

Rim raqamlari

Rim raqamlari - qadimgi rimliklar qollagan raqamlar. Rim raqamlari 7 ta: I,V, X,L,C,D, M, R. raqamlar aslida lotin harflari bolib, ularning son qiymatlari quyidagicha: I=1; II=2; III=3; IV=4; V= 5; X = 10; L=50; C=100; D= 500; M = 1000. Har qanda ...

Riman fazosi

Riman fazosi - bir xil tabiatli narsa va hodisalarning har qanday tutash majmuasini fazo deb qarash goyasi. Birinchi marta B. Riman 1854 yilda ilgari surgan. Bunda qaralayotgan hodisani boshqalaridan ajratib turuvchi miqdorlar "fazo"dagi nuqta ko ...

Riman geometriyasi

Riman geometriyasi, elliptik geometriya - noyevklid geometriyalaryagsh biri. Aksiomalari Yevklid geometriyasinkt aksiomalaridan farq qiladi. Uch olchovli R.g.ning asosiy obyektlari: nuqta, togri chiziq va tekisliklar; asosiy tushunchalari: mansub ...

Riman Georg Fridrix Bernhard

Riman Georg Fridrix Bernhard - nemis matematigi, fizikada nisbiylik nazariyasi vujudga kelishiga zamin yaratib bergan olim; mat.da kompleks ozgaruvchilar funksiyalari nazariyasini rivojlantirdi va unda geometrik usullarni takomillashtirdi. Riman ...

Ring

Ring - boks tushiladigan kvadrat maydoncha. Atrofi himoya arqonlari bilan oralgan bolib, ular burchaklardagi ustunchalarga tortiladi. Poli yumshoq material bilan qoplanadi, sirpanmaydi. Bal. 75 - 125 sm. 1838 yildan Angliyada racm bolgan.

Ringgit

Ringgit - Malayziya milliy pul birligi. 1967 yildan muomalaga kiritilgan. IP. = 100 sen. Xalqaro ifodasi - MYR. Valyutalar kursi boyicha IP. =252 som 79 tiyin; 1 AQSH dollari = 3.8 R.

Risberma

Risberma - kanal yoki daryo ozanining suv ayirgichdan keyingi mustahkamlangan suv otkazadigan qismi. Bevosita suv ozanini yuvilib ketishdan asraydi, kuchli suv oqimini kuchsizlantiradi, uning tezligini pasaytiradi va bir maromda tutib turadi. R.n ...

Rishelye Arman Jan dyu Plessi

RISHELYE Arman Jan dyu Plessi - fransuz davlat arbobi, kardinal. 1624 yildan qirollik kengashi rahbari, amalda Fransiya hokimi. Absolyutizmni mustahkamlash yolida kop sayharakatlar qilgan. Gugenotlarni siyosiy huquklardan mahrum etgan; mamuriy, m ...

Rishta

Rishta - togarak chuvalchanglar sinfiga mansub chuvalchang. Asosan, sut emizuvchilar terisi ostida parazitlik qiladi, drakunkulyoz kasalligiga sabab boladi. Tirik lichinkalar tugib kopayadi. R. tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan; Orta Os ...

Rishton neft-gaz koni

Rishton neft-gaz koni - Fargona viloyatidagi kon. Shim. Rishton antiklinal burmasida joylashgan. Konning geologik tuzilishini dastlab K.P. Kalitskiy organgan, song O.A.Rijkov rahbarligida geologik syomka ishlari olib borilib, 1950 yilda burmaning ...

Rishton svitasi

Rishton svitasi - Fargona bo tigi va Hisor toglarining jan.garbida tarqalgan stratigrafik birlik. Rishton qishlogi nomiga qoyilgan. O.S.Vyalov tomonidan ajratilgan. Kesmasining pastki qismi - 4neftli qatlam ohaktosh, qumli ohaktosh, qumtosh, chig ...

Risola

Risola - 1) muayyan kasbhunar va uning tartibqoidalariga oid kitobcha, ustav ; 2) kichik hajmli kitob, broshyura; 3) biror ilmiy masalaga bagishlangan asar, traktat.

Risorjimento

Risorjimento - italyan xalqining chet el hukmronligiga qarshi va parchalangan Italiyani birlashtirishga qaratilgan milliy ozodlik harakati. Shuningdek, ushbu harakat sodir bolgan davr: 18-asr oxiri - 1861 y.; R. 1870 y. Italiya qirolligiga Rimni ...

Ritm

Ritm, marom, davriylik - 1) tabiiy hodisa va jarayonlarning muayyan vaqt davomida takrorlanib turishi. R. siklli va vaqtli boladi. Hodisa va jarayonlarning tabiatda muayyan tartibda takrorlanib turishi sikllik deyiladi. Mas, Quyosh faolligi bilan ...

Riton

Riton - ichimlik ichiladigan shoxsimon kad. idish. Yunon va Rim tarixchilari R. Hindistondan tarqalgan deb hisoblaydilar. R. bir oz egilgan va ichi kovak bolib, hayvonlarning shoxlari, metall, sopol, yogoch va boshqalardan tayyorlangan. Bazi R.la ...