ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 223

Konglomerat

Konglomerat - dagal chaqiq chokindi tog jinsi, qum, shagal va tosh bolaqlarining birikib sementlanishidan hosil boladi. Temir oksidi, karbonat, gilli materiallar va silikat kislota K.da biriktiruvchi material rolini bajaradi. K.lar bir xil yoki t ...

Kremniyli jinslar

Kremniyli jinslar - tarkibida kremnezyom miqdori 50% va undan ortiq bolgan yotqiziklar. Mineral tarkibi boyicha opal-kristobalitli va xalsedon-kvarsli guruhlarga bolinadi. Birinchi guruhga trepel, opoka, geyzerit, kremniyli tuf, kremniyli konkret ...

Kvarsit

Kvarsit - metamorfik tog jinsi, tarkibi, asosan, kvarsdan iborat. Zich, donador. K.da kvarsyaan boshqa slyuda, rogovaya obmanka, xlorit, temir minerallari va b. boladi. Slyudali, rogovaya obmankali, xlorit va temirli K. mavjud. K. kvarsli qumtosh ...

Liparit

Liparit - kaynotip effuziv tog jinsi. Kimyoviy tarkibi granitga oxshash. L. lava oqimi, vulkan gumbazi, vulkan kuli yigindisi va ignimbrit qatlamlari korinishida uchraydi. L.ning shishaga boy, deyarli tola kristallangan, porfir xolli xillari bor. ...

Listvenit

Listvenit - asosan, talk, xlorit va pirit aralashmali kvarskarbonatli tarkibga ega metasomatik tog jinsi. Rangi och yashil, bazan sariq, kulrang. Zichligi 2800–3100 kg/m3. L. serpenitlar va boshqa asosli va ota asosli jinslarning listvenitlanish ...

Litologiya

Litologiya - chokindi tog jinslari haqidagi fan. Chokindi tog jinslarining tarkibiy qismi, struktura va teksturasi, fizikkimyoviy xususiyatlari, hosil bolish sharoitlari va ozgarishi jarayonlarini organadi. Chokindi jinslar va ular bilan bogliq b ...

Magmatik tog jinslari

Magmatik tog jinslari - otqindi tog jinslari. Magmannng Yer pusti va yer yuzasida sovushi va kristallanishi natijasida vujudga keladi. Magma chuqurlikda, Yer pustila, shuningdek, oqib chiqqach, yer ustida ham qotishi mumkin. Shunga qarab Magmatik ...

Marmar

Marmar - kristalli tog jinsi. Ohaktosh yoki dolomitning tola qayta kristallanishidan hosil bolgan. Mineral donachalarining olchamiga qarab mayda, ortacha va yirik donachali M.lar farq qilinadi. Mayda donachali M. sifatli hisoblanadi, chunki unda ...

Marmar oniksi

Marmar oniksi - karbonatli jins; mayda kristalli zich, yarim shaffof, qatlamli oqiq; asosan, kalsitdan iborat, bazan aragonit bilan birga uchraydi. Issiq mineral buloqlardagi karbonatli minerallarning chokishidan vujudga keladi. Marmar oniksining ...

Mergel

Mergel - chokindi tog jinsi, ohaktosh va dolomitlardan gilli jinslarga otishdagi oraliq holatda. Tarkibida 50 dan 80% gacha SaSO3 va MgCO3, 20 dan 50% gacha gilli material boladi. Gilli, ohaktoshli, borsimon va dolomitli qoshimchalariga qarab kre ...

Nefelinli siyenit

Nefelinli siyenit - magmatik ishqorli toliq kristalli tog jinsi; ishqorli dala shpati, nefelin, biotit va ishqorli amfibollar va piroksenlar, shuningdek, rangli metallar va kamyob-yer ele-mentlaridan iborat. Nefelinli siyenitning bir nechta xili ...

Obsidian

Obsidian - shishasimon vulkanik tog jinsi. Rangi kopincha qora, qizgish-qoramtir; mayda changsimon gematit zarrachalari O. ga dogsimon tus beradi. Qattiqligi 5; zichligi 2.5 - 2.6 g/sm³. Kimyoviy tarkibi har xil, kopincha liparitga yaqin, hajmini ...

Ohaktoshlar

Ohaktoshlar - karbonatli chokin-di tog jinslari. Tarkibi 50%dan ortiq kalsitdan yoki organizmlarning skeleti koldiklaridan, bazan aragonit minerali dan iborat. Kopincha tarkibida autigen, diagene-tik va epigenetik minerallar, chakiq zarralar aral ...

Orta tog jinslari

Orta tog jinslari - tarkibida 56 - 65% kremnezyom bolgan, nordon va asosli tog jinslari ortasidagi magmatik tog jinslari. Orta tog jinslarij.ga asosan, tarkibida ozroq temir magnezialli minerallar bolgan dala shpatlari kiradi; dala shpatlari oras ...

Porfir

Porfir - porfirli strukturam ega effuziv paleotip nordon tog jinslarining umumiy nomi. Asosiy massasi kopincha kvars, dala shpati, shox aldamchisi yoki tog shishasidan iborat boladi. P.ning 2 turi malum: ortoklazli P. - traxitning paleotip analog ...

Qumloq

Qumloq - yumshoq chokindi tog jinsi; tarkibi 10 - 20% fizik loy va 80 - 90% fizik qum dan iborat. Fizik loy miq-dori kam bolgani uchun Q.larning singdirish, gigroskopiklik xususiyatlari va nam sigimi unchalik yuqori emas. Lekin suv Q.larga juda y ...

Qumtosh

Qumtosh - chokindi tog jinsi, gilli, karbonatli, kremniyli va boshqa materiallar bilan iyementlashgan qum donalaridan tashkil topgan. Qum kabi Q. aksari qismini tashkil etuvchi donachalarning olchamiga qarab mayda donali, orta donali, yirik donal ...

Rogoviklar

Rogoviklar - 1) zich, mayda donali tof jinsi, oziga singdirgan jinsga intruziyaning tasiri natijasida vujudga keladi. Metamorfizmga uchragan dastlabki jinslar tarkibiga kora farq qiladi. Gilli jinslar tarkibida kordiyerit, andaluzit, sillimanit, ...

Serpentinit

Serpentinit - ota asosli tog jinsi, dogli va yol-yolli tuzilishga ega. Bu xususiyati bilan ilon terisini eslatadi. Shuning uchun ofiolitlar deb ham ataladi. Oson ishlov berilishi sababli ulardan bezak buyumlar va taqinchoqlar, qora metallurgiya u ...

Shlir (tog jinsi)

Shlir - notogri shakldagi intruziv tog jinsi qismi. Tog jinslarining qolgan massasidan strukturasi va uni tashkil etgan minerallarning nisbiy miqsori bilan farq qiladi. Sh. va uni qamrab olgan tog jinslari orasida, odatda, muntazam ravishda ozgar ...

Siyenit

Siyenit - intruziv magmatik tog jinsi; asosan, ishqorli dala shpatlaridan hamda bir yoki bir necha rangli minerallardan tashkil topgan kvarssiz, butunlay kristallangan tog jinsi. Odatda, kam miqdorda plagioklaz uchraydi. S.larda bazida 5% gacha a ...

Skarnlar

Skarnlar - metasomatik tog jinslari. Ohaktoshli magnezialtemirli silikatlar va alyumosilikatlardan tarkib topgan; magmatik tog jinslarining yuqori trali kontakt oreoli zonasida karbonatli jinslarning qaynoq magmatogen eritma vositasida magma, int ...

Slanetslar

Slanetslar - turli xil tarkibdagi metamorfik tog jinslari. Tarkibiga kiruvchi jinslar deyarli parallel holda joylashgan choziq yoki varaqsimon minerallar majmuidan iborat bolgani uchun yupqa varaqlarga oson ajraladi. Regional metamorfizm darajasi ...

Toshtuz

Toshtuz, galit, osh tuzi - 1) galit minerali, kimyoviy tarkibiga kora natriy xlorid NaCl. Kub sistemada kristallanadi. Odatda, tabiatda turli kattalikdagi donador kristall agregatlar shaklida uchraydi. Sof holda rangsiz va tiniq, lekin kopincha g ...

Traxit

Traxit - odatda, porfirli, kaynotip tog jinsi. Porfirsimon strukturali, tarkibidagi minerallari, asosan, sanidin, oz miqdorda plagioklaz, biotit, piroksen yoki amfibollardan iborat. T. siyenitnpng effuziv analogi bolib, nisbatan kam tarqalgan tog ...

Yashma

Yashma - kremniyli chokindi tog jinsi. Asosan, xalsedon hamda tarkibida kaltsiy karbonatlari va giltuproq aralashmasi bolgan kvarsning mikroskopik donalaridan tashkil topgan. Ya.ning kelib chiqishi metasomatizm jarayoni va kremniyli chokindilarni ...

Balchiqli vulkanlar

Balchiqli vulkanlar - doimiy yoki vaqt-vaqti bilan Yer yuzasiga kopincha suv va neft aralash holda balchiq massalari va gazning otilib chiqishidan hosil boladigan turli shakldagi geologik tuzilma. Bu suyuqliklar vulkan konuslarining yon bagrida a ...

Vulkanizm

Vulkanizm - magmaning yer qaridan yer yuzasiga otilib chiqishi bilan bogliq bolgan hodisalar majmui. V. natijasida harakatga kelgan magma Yer postida qotgach, intruziv jinslarni va yer yuzasiga otilib chiqib vulkan jinslarini hosil qiladi. V. jar ...

Vulkanogen chokindi jinslar

Vulkanogen chokindi jinslar - vulkan va chokindi materiallardan tashkil topgan tog jinslari. Vulkanlarning portlab otilishidan hosil bolgan qattiq, bolakli va kimyoviy bolishi mumkin. Bolakli yoki piroklastik materiallar bosh, palaxsalar, vulkan ...

Vulkanologiya

Vulkanologiya - dinamik geologiyaning bolimlaridan biri. Vulkanlarning vujudga kelish jarayonlari va sabablari, tuzilishi va otilib chiqqan jinslar tarkibi, yer yuzida joylanish qonuniyatlarini organadi. V.ning amaliy maqsadi vulkan otilishini ol ...

Vulqon gazlari

Vulqon gazlari - vulqon otilayotganda va tinchigandan song ajralib chiqadigan gazlar. Vulqon otilayotganda ajralib chiqadigan gazlar eruptiv va vulqon otilishi tinchigandan keyin kuch bilan va burqirab ajralib chiqadigan gazlar fumarol, mofet va ...

Vulqon shishasi

Vulqon shishasi - amorf vulqon tog jinsi. Yopishqoq nordon lavani tez sovishidan hosil boladi. Nordon, bazan asosli effuziv jinslarining hammasi vulqon shishasidan tashkil topgan bolishi mumkin. Obsidian, smola toshi, perlit, pemza, taxilit va so ...

Vulqon tog jinslari

Vulqon tog jinslari, vulkanitlar - vulqonlarning otilishidan paydo bolgan tog jinslari. Otilishi tarziga kora, vulqon tog jinslari 2 xilga bolinadi: effuziv va vulkanogen-bolakli jinslar. Effuziv vulqon tog jinslari lavaning yer yuziga oqib chiqi ...

Depressiya

Depressiya - ruhiy kasallik bolib, u odamda hayotga bolgan umidsizlik, odamlarga bolgan ishonchsizlik, tushkunlik, yolgizlik, stress, toxtovsiz xavotirlanish va shu kabi yomon xissiyotlarni uygotishi mumkin. Ota jiddiy xolatlarda, bazilar sigaret ...

Dunning–Kruger samarasi

Dunning–Kruger samarasi kognitiv mayl tipi bolib, qobiliyatsiz shaxsning oz layoqatini ortachadan yuqori, degan xato fikrlashida namoyon boladi. Boshqacha aytganda, Dunning-Kruger samarasiga duchor kishi saviyasi pastroq bolsa-da, ozini boshqalar ...

Fel-atvor

Fel-atvor, xarakter - shaxsning atrof muhitga va ozoziga munosabatida namoyon boladigan individual xususiyati. Har bir kishining Fel-atvorida uning bosib otgan hayot yoli aks etadi. Kishining Fel-atvorini bilib, malum vaziyatda ozini qanday tutis ...

Rorschach testi

Rorschach testi psixologik test turi bolib, unda sinaluvchilar siyoh doglariga qarab, nima korishayotgani qayd etiladi va bu javoblar psixologik tahlil etiladi. Ayrim ruhshunoslar bu testdan kishining shaxsiy xarakteristikalari va hissiyotlarini ...

Tush (psixologiya)

TUSH, tush korish - uyquda sodir boladigan subyektiv psixik hodisa. Fiziologik jihatdan T. bosh miya katta yarim sharlarining tormozlanmagan hujayralari faoliyati natijasidir. Chuqur uyqu paytida bosh miya postloq qismining hujayralari butunlay t ...

Antropologiya

Antropologiya – – odamning kelib chiqishi va evolyutsiyasi, odamzod irqlarining pay-do bolishi, odamning tana tuzilishida-gi normal farq-tafovut, ozgaruvchanlik haqidagi fan. A. ijtimoiy fanlarga juda yaqin turadigan biologiya sohasidir.A.ga doir ...

Erkak

Erkak voyaga yetgan kishi, erkak jinsiga mansub. Qarshi jins ayol hisoblanadi. "Erkak" tushunchasi ilmiy tilda, jamiyatda hamda psixologiyada oz orni bolib, turli tushunchalariga egadir. Undan tashqari hissiyot, emotsiya tushunilishi ham mumkin, ...

Abad

Abad – 1) doimiy, ya’ni biror bir harakatning uzluksiz davom etishi. Abaddan "abadiy", "abadiylik", "abadiyat", "abado" kabi soz atamalar yasalgan. Ular "nihoyasi yoq", "cheksiz", "cheksizlik", "zavolsiz" kabi falsafiy, ilmiy tushuncha va ma’nola ...

Absurdizm

Absurdizm insoniyatning hayot manosini topish yolidagi harakatlari zoe ketadi, chunki bunday manoning ozi mavjud emas, deb takidlovchi falsafiy oqimdir. Absurdizm ekzistensializm toifasiga kiradi. Absurdizm goyalari XIX asr faylasufi, daniyalik S ...

Agnostitsizm

Agnostitsizm – borliqni, voqelikdagi narsa va hodisalarni, ularning mohiyatini bilish mumkinligini qisman yoki mutlaqo inkor etuvchi nazariya. A. vakillari borliqning cheksizligi, nihoyasizligi va murakkabligi, inson sezgi a’zolari imkoniyatlarin ...

Antinatalizm

Antinatalizm falsafiy qarash bolib, yangi avlod korishni qoralaydi. U Sofokl, Arthur Schopenhauer, Heinrich Heine, Mark Twain, Emil Cioran, Peter Wessel Zapffe, Philipp Mainländer, Gustave Flaubert, Philip Larkin, Chris Korda, Les U. Knight, Davi ...

Astral etiqodlar

Astral etiqodlar – Osmon yoritqichlari va hodisalariga hamda u bilan bogliq sehrgarlik xatti harakatlariga siginish. Muayyan darajada hamma xalqlarda bolgan. Astral etiqodlar ayniqsa qadimgi ikki daryo oraligi, Misr va qadimgi Hindistonda keng ta ...

Deizm

Deizm fizik olamni yaratib, unga boshqa aralashmagan xudo mavjudligiga ishonchdir. Bu ishonch diniy falsafa qismidir. Deizmda xudo olam tashqarisida nima bilan mashgul bolishi haqida ayon etilmaydi. Deizm lot. deus - xudo - diniyfalsafiy talimot; ...

Dunyoqarash

Dunyoqarash subyektiv voqe’likni baholovchi qarorlar toplamidir. Atrof-olamni anglashga harakat qilish natijasi olaroq kelib chiqadi. Dunyoqarash diniy, falsafiy, ilmiy bolishi mumkin. Dunyoqarash - dunyoga va insonning undagi orniga, kishilarnin ...

Ekzistensializm

Ekzistensializm lot. - yashash, mavjudlik, mavjudlik falsafasi - falsafadagi yonalish. 20-asr boshida Rossiyada, Birinchi jahon urushidan keyin Germaniyada, Ikkinchi jahon urushi davrida Fransiyada, urushdan keyin boshqa mamlakatlarda paydo bolga ...

Empirizm

Empirizm bilim faqat shaxsiy tajriba ortidan olinishi mumkinligini uqtiruvchi epistemologiya yonalishidir. Ratsionalizmdan farqli olaroq kuchli subyektivizmga suyanadi. Empirizm yun. yetreta - tajriba - falsafiy oqim; hissiy tajribani bilishning ...

Epistemologiya

Epistemologiya falsafaning bilim va ishonch tabiati, uslublari, cheklovlari va qiymatlarini organuvchi sohasidir. Epistemologiya atamasini shotland faylasufi James Frederick Ferrier 1808-1864 kiritgan. Bu sohadagi bahslar bilim, haqiqat, ishonch ...