ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 225

Sayohatnoma

Sayohatnoma - badiiy adabiyotdagi janr. Sayohat taassurotlari va tafsilotlari tasviriga bagishlangan asar. S.larning tarixiy-badiiy qimmati muallif maqsadi, uslubi va mahoratiga bogliq. Adabiyot tarixida sayohat taassurotlarining nasriy va sheriy ...

Sayozlik

Sayozlik - suv havzalari tubining atrofiga nisbatan chuqurligi kamroq bolgan qismlari. Dengizlarda transgressiya natijasida yuzaga kelgan S quruklikning suv ostidagi davomi. Okeanlarda ular marjon poliplari yoki vulkanik kelib chiqishga ega. S.la ...

Sayqal

"SAYQAL" - ikki qismli, asosan, tanbur, gijjak va dutorda, 20-asr ortalaridan sozandalar ansambli tomonidan ijro etib kelinayotgan ozbek mumtoz cholgu kuylaridan. Ufar doira usuliga boglangan. Shashmakrmdagi Segoh maqomi yollarining varianti boli ...

Sayra

Sayra - sargansimonlar turkumiga mansub tuda bolib yashovchi dengiz baligi. Uz. 36 sm gacha, vazni 200 g gacha, Tinch okeanning shim. kismi va Yapon dengizida tarkalgan. 5 - 6 y. yashaydi; 3 - 4 yoshida voyaga yetadi. Yanvar - iyun oylarida Yapon ...

Sayyid

Sayyid, sayd - 1) Muhammad paygambar avlodlariga mansub kishining unvoni. Arablarda islomga qadar qabilaning saylanadigan rahbarlari unvoni - boshliq, masul shaxs degan manoni anglatgan. Lshning otasi Abu Tolib bir vaqtlar quraysh qabilasining S. ...

Sayyod (urug)

Sayyod, sayotli - turkiy uruglardan biri. Kenagas va mangit qabilasi tarkibida ham S. nomli urug uchraydi. S.lar Amudaryo boylarida, Chorjoy sh. jan.sharqidagi Sayyot qishlogida istiqomat qilganlar. 19-asrning oxiri - 20-asrning boshlarida ozbekl ...

Sayyodxon va Hamro

Sayyodxon va Hamro - ozbek, turkman, ozarbayjon va qoraqalpoq xalqlari orasida keng tarqalgan ishqiy-romantik doston. Uning bir necha varianti Xorazm baxshilaridan yozib olingan. 19-asrning 2-yarmi - 20-asrning boshlarida qolyozma va litografik n ...

Sayyoh

Sayyoh, Abdurahmon Sayyoh ibn Hoji Muhammad Sodiqov - marifatparvar, noshir. Arabiston, Turkiya, Hindiston, Afgoniston, Yaponiya mamlakatlariga sayohat qilgani uchun oziga "Sayyoh" taxallusini olgan. On yoshida ota-onasi, aka-singlisi bilan Makka ...

Sayyor syujetlar nazariyasi

Sayyor syujetlar nazariyasi, migratsion nazariya - xalq ogzaki poetik ijodidagi nazariya. Ozlashtirish nazariyasi deb ham yuritiladi. 1859 yilda nemis faylasufi, Gyottingen untining prof. T. Benfey asos solgan. Rossiyadagi tarafdorlari: A. N. Pip ...

Sayyor teatr

Sayyor teatr - ozining doimiy sahnasiga ega bolmagan, turli joylarga kochib yurib spektakllar korsatadigan teatr. Kop mamlakatlarda xalq, teatrlari sayyor bolgan. 19-asr oxiri - 20-asr boshlari Yevropa va Amerika mamlakatlarida Sayyor teatrlar pr ...

Sayyoralararo muhit

Sayyoralararo muhit - Kuyosh sistemasi sayyoralari orasidagi fazoni toldirgan modda. Bunday sayyoralarning tashki atmosferasi, kometalar, Kuyosh tojining quyoshga yaqin qismi, Quyoshdan chiqib turadigan kosmik nurlar Sayyoralararo muhit tushuncha ...

Sayyoralarning yoldoshlari

Sayyoralarning yoldoshlari - sayyoralarning tortish kuchi tasirida ularning atrofida aylanuvchi kosmik jismlar. Yerning 1 ta, Marsning 2 ta, Yupiterning 16 ta, Saturnning 17 ta, Urannit 15 ta, Neptunning 2 ta va Plutonning 1 ta yoldoshi bor. Merk ...

Sadi maxsum

Sadi maxsum - ozbek ananaviy teatrining atoqli namoyandasi, mashhur qiziqchi. Zokir eshon rahbarligida Qoqonda tashkil topgan qiziqchilar todasida ishlagan. "Mozor", "Zarkokil", "Qalandarlar", "Attorlik", "Yelpib otirish", "Sinchvozlik", "Uloqchi ...

Sava

Sava - chumchuqsimonlar turkumi vyuroklar oilasiga mansub sayroqi qush. Tanasining uz. 13 - 16 sm, vazni 20 g ga yaqin. Peshonasi va tomogi qizil, qanoti sariq yolli qora. Orqasi jigarrang, boshining tepa qismi oq, ensasi atrofi qora. Yevropa, Os ...

Sdr

Sdr, maxsus qarz olish huquqlari - xalqaro zaxira va tolov vositasi. Xalqaro valyuta fondi tomonidan chiqariladi. Birinchi marta 1970 yilda 9.5 mlrd. dollar, 1978 - 81 yillarda umumiy miqdori 21.3 mlrd. dollar miqdorida chiqarilgan. SDR tizimida ...

Seattle

Sietl - AQShning shimoliy garbiy qismidagi shahar. Vashington shtatida. Aholisi 563.4 ming kishi. Tinch okeannining PyujetSaund qoltigidagi port. Transport yollarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. AQSH shimoli garbining yirik s ...

Sebarga tunlami

Sebarga tunlami - tunlamlar oilasiga mansub kapalak. Kulrangqongir yoki sargishqongir tusli. Qanotlari yozilganda 34–38 mm. Qanot chetlari oqish, yaqqol korinadigan Mshaklidagi naqshi bor. Gumbagi qizgishsariq. St. apreldan okt.gacha uchadi, tuxu ...

Seboreya

Seboreya - teri kasalligi. Yog bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yog almashinuvi va teri yog bezlari ishining buzilishiga bogliq. S.da yog bezlaridan ajralib chiqadigan yog kopayib yoki kamayib ...

Sebu

Sebu - Filippindagi shahar. Sebu provinsiyasining mamuriy markazi. Aholisi 662 ming kishi, Sebu o.ning sharqiy qismidagi port. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning Maniladan keyin 2orindagi iktisodiy va madaniy markazi. Qishloq xojaligi ...

Sebzor

Sebzor - otmishda Toshkentdagi daha nomi. Shaharning shim.garbiy qismida joylashgan. Toshkentning 4 dahasidan biri. Hududi jihatidan eng kichigi. Chegarasi garbdan Sagbon va Krrasaroy kochalarining oraligidan, jan. dan Jangob arigidan otgan. Shah ...

Sedan

Sedan - yengil avtomobil kuzovining nomi. S.ning 4 eshigi va orasida tosigi bolmagan kamida 2 qator orindiklari boladi. S. juda mustahkam yuk kotaruvchi konstruksiyani hosil qilishga imkon beradi. Mac, BA32101, GAZ31, "Neksiya" va boshqa avtomobi ...

Sedana

Sedana - ayiqtovondoshlar oilasiga mansub bir yillik otsimon osimliklar turkumi; ziravor ekin. Asosan, yovvoyi S., madaniy ekma S. turi Kavkaz va Orta Osiyoning adir va toglarida uchraydi. Ziravor osimlik sifatida ekiladi. Boyi 20 - 75 sm, poya t ...

Sedimentatsion analiz

Sedimentatsion analiz - dispers sistemalardati zarralarning olchamini va polimerlar eritmasidagi makromolekulalar mol. m ni sedimentatsiya tezligi boyicha aniqlash usullari majmui. Bu usullar dispers likning ortacha tavsifini, shuningdek, zarrala ...

Sedimentatsiya

Sedimentatsiya - dispers faza zarralari ning suyuq yoki gazsimon dispers muxitda gravitatsion maydon yoki markazdan qochma kuch maydonida chokishi yoki yuzaga suzib chiqishi. Agar zarralarning yonalgan harakati ogirlik kuchi yoki markazdan qochma ...

Sedimentogenez

Sedimentogenez - keng tarkalgan tabiiy jarayon, tabiiy sharoitda barcha turdagi chokindilarning harakatlanish yoki muallaq holatidan harakatsizlik holatiga otishi. Chokindilar kopincha quruklik yuzasida, daryo, dengiz, okeanlarda tashqaridan olib ...

Sefeidalar

Sefeidalar - ravshanligi vaqt boyicha tekis va davriy ozgarib turadigan, pulsatsiyalanuvchi fizik ozgaruvchan yulduzlar. Sefey yudduz turkumidagi 8 yulduz nomi bilan ataladi. Ravshanligi, odatda, 0.5 dan 6-yulduz kattaligigacha. Ravshanligining o ...

Seged

Seged - Vengriyaning jan. qismidagi shahar. Chongrad medyesining mamuriy markazi. Aholisi 166.1 ming kishi. Tisa daryosi boyidagi port. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazlaridan. Yirik oziq-ovqat, toqimachilik, tikuvchilik, yogochsozlik, ko ...

Segment

Segment - 1) tekislikdagi S. - egri chiziq va shu yoy uchlarini tutashtiruvchi vatar bilan chegaralangan tekis shakl. Doiraviy AtV S. yuzi OAtV sektor yuzi bilan AOV uchburchak yuzining ayirmasiga teng; 2) fazoviy S. - fazoviy jismni tekislik bil ...

Segnet tuzi

Segnet tuzi, C4H4O6KNa4H2O -vino kislotaning kaliynatriyli qoshaloqtuzi. Rangsiz kristall modda. 100° da 3 molekula suvini yoqotadi, tortinchi molekula suvi esa 130°da ajraladi. Suvda yaxshi eriydi. St. feling rektivi tarkibiga kiradi. Tibbiyotda ...

Segnetoelektriklar

Segnetoelektriklar - tashki maydon tasiri bolmaganda ham muayyan tra intervalida spontan qutblanish qobiliyatiga ega bolgan dielektrik kristallar. S.ning bu xossasi elektr maydon, deformatsiya, traning ortishi yoki kamayishi kabi tasirlar ostida ...

Segoh

Segoh - 1) On ikki maqom tizimida malum shoba nomi. Manbalarda korsatilishicha, S. 3 pogonali tovushqator bolib, pardalari 2 ta butun ton oraligida joylashgan; 2) Shashmaqom va Xorazm maqomlari tarkibida beshinchi maqom. Tovushqatori eoliy gammag ...

Segregatsiya

Segregatsiya - biron irq yoki etnik guruhni chegaralangan hududga majburlab yoki ixtiyoriy yol bilan kochirish yohud alohida maktablar, transport vositalari, xizmat korsatish korxonalari tashkil etish yoki bolmasa, boshqa diskriminatsiya choralar ...

Segregatsiya (metallurgiya)

Segregatsiya - qotishma sovitilganda suyuq faza tarkibining ozgarishi va qotish jarayonida shu ozgarish tufayli qattiq qotishmada har xil tarkibli joylar paydo bolishi. S. kristallitlararo, solishtirma ogirlik boyicha va zonal turlarga bolinadi. ...

Segu

Segu - Malining jan. qismidagi shahar, Niger daryosining ong sohilida. Aholisi 90.9 ming kishi. Transport yollari tuguni. Qishloq xojaligi r-nning savdo markazi. Paxta tozalash, gisht zavodlari, toqimachilik k-ti bor. Kustarhunarmandchilik korxoi ...

Sehrli kvadrat

Sehrli kvadrat - natural sonlardan iborat kvadrat. Natural sonlar p ta qator va p ta ustunga bolingan va hosil bulgan p2 kataklarga maxsus usulda yoziladi. Bunda har bir qator, har bir ustun va ikki bosh diagonaldagi sonlar yigindilari bir xil so ...

Sehrli yadrolar

Sehrli yadrolar - 2, 8, 20, 28, 50, 82, 126 proton va neytronni oz ichiga olgan atom yadrolari. Sehrli yadrolarning qoshni atom yadrolarga nisbatan barqarorligi yuqori, ular tabiatda keng tarqalgan. Protonlari va neytronlari soni sehrli son bolga ...

Sekkim

Sekkim - Hindiston tarkibidagi shtat. Sharqiy Himolay toglarida. Nepal, Butan va Xitoy bilan chegaradosh. Maydoni 7.3 ming km². Aholisi 576 ming kishi, asosan, bxotiya, lepcha, nepali, ingliz tilida sozlashadi. Lepcha va bxotiyalar buddizm diniga ...

Sekretlar

Sekretlar - bez hujayralari ishlab chiqaradigan va ajratadigan modda. Fiziologik ahamiyatiga kora, sekretsiya mahsulotlari inkretlar va ekskretlarga bolinadi. Kimyoviy tarkibiga kora, kopchilik S. oqsil, polipeptid, steroid bolishi mumkin. Shunin ...

Sekretsiya

Sekretsiya - bez hujayralarida organizmning hayot faoliyati uchun zarur bolgan maxsus mahsulotlar - sekretlar hosil bolishi va chiqarilishi. Organizm hayot faoliyati davomida har bir hujayrada ichki yoki tashqi muhitga ajratiladigan metabolizm ma ...

Sekretsiyalar

Sekretsiyalar - tog jinslaridagi bushliklarning kristall va kolloid moddalar bilan tolishi natijasida hosil boladigan mineral agregatlar. Alohida qavatlari rangi va tarkibiga kora birbiridan farq kiladi. Odatda, S. uchun mineral moddalarning bosh ...

Seksologiya

Seksologiya - insonning jinsiy hayoti fiziologiyasini urganadigan fan; jinsiy hayot togrisidagi bilimlar va i.t.lar sohasi. S.ga oid dastlabki bilimlar qad. afsonalar va qadimiy tibbiyotda ham bolgan. Jinsni obyektiv organish Yevropada Uygonish d ...

Sekst empirik

Sekst empirik - yunon faylasufi, shifokori, qad. klassik skeptitsizm vakili. Aleksandriya va Afinada yashagan. Pirrondan tortib Enesidemgacha bolgan yunon skeptiklarining fikrmulohazalarini toplagan va tizimga solgan, mantiqning dastlabki tarixch ...

Sekstant

Sekstant - ufq ustidagi osmon yoritqichlarining balandligini belgilash yoki kuzatuvchi joyi koordinatalarini aniqlash maqsadida korinadigan jismlar orasidagi burchaklarni olchash uchun moljallangan kozguliqaytargichli asbob. Uning yordamida 140° ...

Sekstet

Sekstet 1) olti ijrochi dan iborat ansambl; 2) shu ansambl ijrosiga moljallangan musiqa asari. Ilk namunalarini italyan kompozitori L. Bokkerini yaratgan. Cholgu S. kamer musiqa turi bolib, odatda, sonata turkumi shaklida yoziladi. Vokal S.lar, a ...

Sektor

Sektor - 1) egri chiziq yoyi va bu yey uchlarini egri chizikda yotmagan nuqta ga tutashtiruvchi kesmalar bilan chegaralangan yassi shakl.

Sekundomer

Sekundomer - vaqt oraligini soat, minut, sekund va sekundning ulushlarida olchaydigan asbob. S.ning asosiy mexanizmlari soa/yanikiga oxshash. Birinchi S 19-asr oxirida paydo bolgan; unda faqat bitta sekund mili bolib, vaqt oraligi sekundda olchan ...

Sel

Sel - tog vodiylari, soylar va jarlardan oqib keladigan, katta vayrongarchilik kuchiga ega bolgan qisqa muddatli loyqa yoki loyqatosh aralash kuchli suv oqimi. Qorlarning jadal erishi, kuchli jala yogishi natijasida toglarda"n boshlanadigan kichi ...

Sel ombori

Sel ombori, selxona, sel saqlagich - sel oqimlarini tartibga solish va hududni sel vayrongarchiligidan muhofaza qilish uchun moljallangan gidrotexnika inshooti; seddan himoya vositalarining asosiy turi. Sel ombori aksariyat soy ozanlarini togon b ...

Seldan himoya vositalari

Seldan himoya vositalari - aholi punktlari, sanoat korxonalari va ekinzorlarni sel vayrongarchiligidan himoya qilishga moljallangan ormonmeliorativ, gidrotexnik va boshqa tadbirlar majmui. Asosiy ormonmeliorativ tadbirlar: tog yonbagirlarida, sun ...