ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 226

Rukn

Rukn - 1) aruzda qisqa, choziq va ota choziq hijo larning misralarda muayyan tartibda guruhlanib takrorlanishi. R.lar juzvlardan, juzvlar esa qisqalikchoziqlik sifatlariga ega bolgan hijolardan iborat boladi. R.lardan vaznlar hosil boladi. Muayya ...

Rukn (islom)

Rukn - islomda eng muhim sanalgan 5 ta vazifa. Unga kalimai shahodat, namoz, zakot, roza va haj ibodatlari kiradi. R. talablarini bajarish islomda har bir musulmon uchun farz hisoblanadi. Lekin bazi istisno holatlarda bu majburiyat zimmadan soqit ...

Rukniddin gursanchti

Rukniddin gursanchti - Muhammad Xorazmshohning ogli. Otasi unga Iroq viloyatini boshqarishni topshirgan. Xorazmshoh Muhammad Gur viloyati bosib olinganligi sharafiga unga "Gursanchti" nomini bergan. U husnixat sohibi bolib, osmirlik chogidayoq Qu ...

Rukniddin Samarqandiy

Rukniddin Samarqandiy, Abu Homid Muhammad al-Amidiy - faylasuf olim, diniy arbob. Bir necha vaqt Hindistonga ketib sulton Alouddin Mardon I huzurida Bengaliyaning poytaxti Lahnati Gavrda qozilik qilgan. Umrining keyingi qismi Buxoroda otgan. R.S. ...

Rul

Rul - kema, uchish apparati va relssiz gildirakli mashinalarni boshqarish qurilmasi: 1) kema ruli - vertikal oq atrofida aylanadigan suyri plastina. Kemani kursda ushlab turish va suzib ketayotgan paytda burish uchun xizmat qiladi. Kemaning kuyru ...

Rum

Rum - qadimda ayrim Sharq mamlakatlarida Rimning, keyinchalik Rim imperiyasining keng tarqalgan nomi. Rim imperiyasining bolinishidan keyin R. nomi faqat Vizantiyaga nisbatan ishlatilgan. Kichik Osiyo saljuqiylar tomonidan bosib olingan davrda R. ...

Rumb

Rumb - dunyo tomonlari ga nisbatan korinma ufq nuqtalariga qaragan yonalish yoki shunday 2 yonalish orasidagi burchak. Navigatsiyaia kemalar, samolyotlar va boshqa yolini yoki mayoq, burun va h.k.ga tomon yonalishni, meteorologiyada shamol yonali ...

Rumeliya

Rumeliya - 14 - 15-asrlarda Usmonli turk imperiyasi tomonidan Bolqon yarim oroldagi bosib olingan yerlarning umumiy nomi. 16-asr oxiridan 19-asrgacha markazi Sofiya bolgan turk viloyati. Turkiyaning, Istanbuldan tashqari, Yevropa qismining hozirg ...

Ruminiya akademiyasi

Ruminiya akademiyasi - Ruminiyaning oliy ilmiy muassasasi. 1948 y. Buharest shahrida tashkil topgan. Otmishdoshi 1866 yilda tashkil etilgan Ruminiya akademiyasidir. Turli fan sohalari boyicha bir nechta bolimi, 100 ga yaqin azosi, 20 dan ortiq i. ...

Leonid Rumshevich

Leonid Vladimirovich Rumshevich - seleksioner olim. Orta Osiyo paxtachilik va ipakchilik institutini tugatgan. SoyuzNIXI Markaziy seleksiya st-yasining "Paxtalikol" tayanch punkti mudiri, SoyuzNIXI ning Fargona qishloq xojaligi tajriba st-yasi da ...

Rundi

Rundi - bantu xalqlari guruhiga mansub xalq; Burundining asosiy aholisi, shuningdek, Kongo, Uganda va Ruandada ham yashaydi. Umumiy soni 8 mln. kishi. Dindorlarining bir qismi ananaviy etiqodlarni saqlab qolgan, qolgani - xristianlar.

Rung

Rung, runglar - turkiy xalqlarning qad. xitoy manbalaridagi nomi. Dastlab mil. av. 2ming yillikka oid manbalarda qayd etilgan. R. etnonimini yozish uchun qollanilgan iyeroglif "odam", "jangchilar" kabi manoni anglatgan. Mil.av. 15 - 8-asrlarga oi ...

Rupiya

Rupiya - 1) Hindiston Respublikasi pul birligi. 16-asrdan boshlab muomalaga kiritilgan. 1R.= 100 paysa. Xalqaro ifodasi 1NR. Xalqaro valyutalar kursi boyicha 1 AQSH dollari = 46.89 R. ; 2) Pokiston Respublikasining pul birligi. 1948 yildan muomal ...

Ruqiya begim

Ruqiya begim - temuriy malikalardan. Shohruxning ogli Ibroxim Mirzoning xotini. Ularning nikohidan 3 ogil farzand: Sulton Abu Ishoq Mirzo, Ismoil Mirzo, Abdullo Mirzo dunyoga kelgan. Ruqiya begim Eri vafotidan song, Fors viloyatiga hokim qilib ta ...

Rur komir havzasi

Rur komir havzasi, Quyi Reyn Vestfaliya komir havzasi - Germaniyadagi Rur daryosi sohilida joylashgan komir xavzasi. 13-asrdan malum, 19-asrning ortalaridan faol ravishdaozlashtirilgan. Maydonitaxminan 6200 km². Komir karbon davriga mansub 125 ko ...

Rus (davlat)

Rus, Rus yeri - Dnepr daryosi sohilining orta qismida tashkil topgan sharqiy slavyan davlatining dastlabki nomi. 12-asr boshigacha Kiyev Rusi xududining nomi. 12 - 13-asrlardaKds. Rus yerlari va knyazliklarining nomi. 13-asrdan Belaya R., Malaya ...

Rus alifbosi

Rus alifbosi - ruscha nutqning tovush tarkibini ifodalovchi hamda milliy rus tilining yozma va bosma shaklini hosil qiluvchi belgiharflarning izchil qatori. Rus alifbosi asta-sekin qad. slavyan yozuvi kirillitsa p,j kelib chiqqan. 1918 yilda hozi ...

Rus-afgon mojarosi

Rus-afgon mojarosi, Pandi vohasi yoxud Toshkoprikdagi qurolli toqnashuv - amalda 19-asrning 80-yillarida rusafgon chegarasi otkazilishi munosabati bilan Buyuk Britaniya va Rossiya ortasida kelib chiqqan mojaro. 19-asrning 80-yillari boshida Buyuk ...

Rus-fors urushlari

Rus-fors urushlari -Zakavkazyem hukmronlik qilish uchun Rossiya bilan Eron ortasidagi urushlar: 1) 1804 - 13 yillardagi rus koshinlarini Zakavkazyedan olib chiqib ketish haqidagi ultimatum rad etilgach, Eron tomonidan boshlangan. Rus qoshinlari b ...

Rus-turk urushlari

Rus-turk urushlari - Rossiya bilan Turkiya ortasida Qora dengiz va uning atrofidagi hududlarga egalik qilish uchun olib borilgan urushlar:1) 1735 - 39 yillardagi urush. Qora dengizga chiqish va qrimtatarlarning talonchilik yurishlariga chek qoyis ...

Rus-tuzem maktablari

Rus-tuzem maktablari - Turkistonda Okt. tontarishiga qadar mahalliy aholi bolalari uchun ochilgan boshlangich rus maktablari. Uni ochishdan asosiy maqsad olkani ruslashtirish edi. Turkiston generalgubernatori K.P. fon Kaufman "musulmon va rus mak ...

Rusa I

Rusa I - Urartu podshosi. Sarduri II ning ogli. Ossuriya bilan bolgan urushda Urartu yengilgach, taxtga otirgan. Davlatni mustahkamlagan, Sevan va Urmiya kollari atrofidagi yerlarni bosib olishi hisobiga uning hududini bir qadar kengaytirgan. Oss ...

Rusafiy

Rusafiy, Maruf ibn Abd alGani - arab shoiri va adabiyotshunosi. Yangi arab sheriyatidagi "ijtimoiy maktab" asoschisi. Diniy maktabni tugatib, Istanbul, Damashq, Quddusda arab adabiyotidan dare bergan. Ijodi 1910 yildan boshlangan. R.ning "Faqirli ...

Ruse

Ruse - Bolgariyadagi shahar. Ruse okrugining mamuriy markazi. Aholisi 162.1 ming kishi. Mamlakatning Dunay daryosi boyidagi yirik porti. Transport yollari tuguni. T.y va avtomobil yoli koprigi orqali Ruminiyaning Jurju shahri bilan boglangan. Mas ...

Russkiy oroli

Russkiy oroli - Shim. Muz okeani va Tinch okeandagi bir necha orolning nomi. Eng yiriklari: 1) Kara dengizidagi Nordensheld arxipelagida. Maydoni 309 km². 1935 yildan qutb stansiyasi bor. Tundra osimliklari bilan krplangan; 2) Yapon dengizidagi B ...

Russo Jan Jak

RUSSO Jan Jak - fransuz faylasufmarifatparvari, yozuvchisi, kompozitori. Fransuz sentimentayaizmining yirik vakili. Malay, xattot, murabbiy, musiqa oqituvchisi va boshqa ishlarda ishlagan. Parijda D. Didro rahbarligida tayyorlangan ensiklopediyag ...

Rustam mehtar Yusufalizoda

Rustam mehgar Yusufalizoda - sozanda, mehtar. Soz chalishni otasi Yusufali mehtardan va buxorolik Hojimat mehtardan organgan. Yoshligidan nogora, karnay va dutorda mashq qilgan bolsada, asosan, surnayda mohir ijrochi bolgan. Repertuaridan "Haqqon ...

Rustam mirzo

Rustam mirzo - temuriylarayan. Umarshayx Mirzoning 2ogli. Iroq va Fors hukmdori. 1403 y. Amir Temur R.M.ga Isfahon hukmronligini bergan. 1406 yilda u akasi Pirmuhammad Mirzo Sheroziy va Umar Mirzo bilan birgalikda Abubakr Mirzoga qarshi urush qil ...

Rustavi

Rustavi - Gruziyadagi shahar. Kura daryosi boyida. Tbilisi shahridan 27 km jan.sharkda. Temir yol stansiyasi. Aholisi 162 ming kishi. R.da qora va rangli metallurgiya korxonalari, "Azot" va "Ximvolokno" kimyo i.ch. birlashmalari, kransozlik, quri ...

Rusudana

Rusudana - Gruziya malikasi. Malika Tamara ning qizi. R. Gruziyaning 6salib yurishida qatnashishi xususida Rim papasi bilan kelishib olgandi, lekin bu rejani amalga oshishiga 1225 yilda xorazmshoh Jaloliddin Manguberdi boshchiligidagi qoshinning ...

Ruta

Ruta - toshbaqatol oilasiga mansub osimliklar turkumi. Kop yillik ot va chala buta. 60 ga yaqin turi bor, asosan, Orta dengiz atrofida uchraydi. Bargi 2 - 3 marta patsimon qirqilgan, ketmaket joylashgan. Gullari sargishyashil, mayda, topguli rova ...

Ruta (naqsh)

Ruta - ikki tomonga ulanuvchi naqsh taqsimp; naqsh mujassamotini orab turadigan hoshiya naqsh. Amaliy bezak sanatining deyarli barcha turlari da keng qollanadi. R.ning kengligi naqsh mujassamotida turlicha bolishi mumkin, uning ketmaket hamda ton ...

Rutullar

Rutullar - xalq. Dogiston va Ozarbayjon da yashaydi. ~90 ming kishi. Rutul tilida sozlashadi. Dindorlari - sunniy musulmonlar.

Rux qotishmalari

Rux qotishmalari - asosiy qismi ruxdan iborat bolgan qotishmalar. Tarkibida qoshilmalar sifatida alyuminiy, mis va magniy bolgan Rux qotishmalari muhim sanoat ahamiyatiga ega. Ruxalyuminiy va ruxalyuminiymis sistemalari asosidagi Rux qotishmalari ...

Ruxli ogitlar

Ruxli ogitlar - tarkibida osimliklar ozlashtira oladigan rux bolgan mineral yoki organikmineral makroogitlar. R.o. sifatida rux sulfat, ruxli polimikroogit, ruxli kukun hamda tarkibida osimliklar ozlashtira oladigan rux bolgan sanoat chiqindilari ...

Ryazan

Ryazan - RFdagi shahar, Ryazan viloyati markazi. Oka daryosi boyida. Yirik pristan. Temir yol tuguni. Aholisi 533.1 ming kishi. Mashinasozlik i.ch. birlashmalari, avtomobil agregatlari, avtomobil apparaturasi, elektron priborlar, hisoblashanaliti ...

Ryukyu

Ryukyu, Nansey - Yaponiyadagi orollar arxipelagi, Kyusyu va Tayvan o.lari oraligida. Sharqiy Xitoy dengizini Tinch okeandan ajratib turadi. Shim.sharqsan jan.garbga yoy shaklida 1200 km masofaga chozilgan. R. 98 orolni oz ichiga olgan 6 ta yirik ...

Saamlar

Saamlar, loparlar, laplandlar - Norvegiya, Shvetsiya, Finlyandiya va Rossiya ning shim.da yashaydigan xalq. Saam tilida sozlashadi. Dindorlari - pravoslavlar va lyuteranlar. S. qadimdan buguchilik, baliq ovlash va ovchilik bilan shugullanadi.

Saar-lotaringiya komir havzasi

Saar-lotaringiya komir havzasi - GFR va Fransiya hududlarida joylashgan komir havzasi. Kumir 19-asr boshidan qazib olinadi. Maydoni taxminan 7 ming km². Komir yuqori karbon davriga mansub, umumiy qalinligi 140 m gacha bolgan 550 dan ziyod qatlamd ...

Saarinen Eliyel

Eliel Saarinen - fin memori. Gelsingfors da oqigan ; universitetda rassomlik, Politexnika institutida memorlikni organgan. Fin memorligida "milliy romantizm" uslubining asoschisi, 1923 yildan AQShda ishlagan. Asosiy loyihalari: Parijdagi Xalqaro ...

Saarinen Ero

SAARINEN Ero - amerikalik memor, Eliyel Saarinenning ogli. 1923 yildan AQShda yashagan. NyuXeyven dagi Yelsk universitetining memorlik ftini tugatgan. Otasining olimidan song Uorren dagi "Jeneral motore" kompaniyasi texnik markazining loyihasini ...

Sabab va oqibat

Sabab va oqibat - narsa va hodisalar ortasidagi umumiy zaruriy aloqani ifodalovchi tushunchalar. Hodisalar zanjirida ozidan boshqa yana bir hodisani keltirib chiqaradigani sabab, paydo bolgan hodisa esa oqibat deyiladi. S. va o. ortasidagi aloqad ...

Sabancha

Sabancha, dala mushugi - yirtqichlar turkumiga mansub sut emizuvchi hayvon. Uy mushuklarining nayel boshi bolsa kerak. Afrika, Orta dengizning bazi orollari, Shim. Garbiy Xitoy, Orta Osiyo, Qozogiston, Zakavkazyeda tarqalgan. Gavdasi 63 - 70 sm, ...

Sabantuy

Sabantuy, Sabantoy - tatar va boshqird xalqlarida bahorgi dala ishlari tugashi munosabati bilan otkaziladigan bayram.

Sabinlar

Sabinlar - Tibr, Aternus va Anio daryolari oraligidagi hududda yashagan italiy qabilalari. Rim tepaliklarida yashagan S.ning bir qismi Rim xalqining shakllanishida muhim rol oynagan.

Sabohiddin ali

Sabohiddin ali - turk yozuvchisi. Germaniyada oqigan. Nemis tili oqituvchisi bolib ishlagan. Maorif nozirligida, keyinchalik Anqara konservatoriyasida xizmat qilgan. Ijodi 1928 yildan boshlangan. Sherlari turk xalq koshiqlari ruhida yozilgan boli ...

Sabotaj

Sabotaj - 1) shaxs yoki shaxslar guruhi tomonidan ongli holda oz xizmat vazifasini ataylab bajarmaslik yoki sifatsiz va beparvolik bilan bajarish, ishdan bosh tortish; 2) bironbir tadbirni otkazishga zimdan karshilik, ongli holda zararkunandalik.

Sabr

Sabr - gam-kulfat, azob-musibatlarga chidash, toqat qilish; oz ixtiyori bilan nafsni tiyish; qanoatli bolish. Islomda togri yoldan adashmasdan borish uchun kishi oz mayllarini sondirishi lozimligi takidlanadi. S.li bolish musulmonlarning asosiy f ...

Sabur

Sabur - aloe bargidan olinib, quritiladigan shira. Tibbiyotda surgi, biogen stimulyator sifatida, shuningdek, jarohatlarni davolashda ishlatiladi. Tarkibida antraglikozidlar bor.