ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 231

Shok

Shok - odam hayotiga xavf tugdiruvchi holat; haddan tashqari kuchli tasirotlar natijasida nerv, endokrin, qon aylanishi, nafas sistemalari faoliyatining hamda moddalar almashinuvining buzilishi bilan ifodalanadi. Kopincha shikastlanish, kuyish, o ...

Sholgom

Sholgom - butguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik sabzavot osimligi. Sh. Orta Osiyo, Misr, Gretsiya va Italiyada qadimdan ekiladi. Shuningdek, AQSH, Yaponiya, Hindistonda kop tarqalgan. Ozbekistonda ham kop yetishtiriladi. Sh. birinchi yili bar ...

Shomahmudovlar oilasi

Shomahmudovlar oilasi - insonparvarlikning yuksak namunasini korsatgan oila. Ikkinchi jahon urushi davrida toshkentlik temirchi Shoahmad Shomahmudov va uning xotini Bahri Akramova turli millatning qarovsiz va yetim qolgan bolalarini farzandlikka ...

Shomil

Shomil, Imom Shomil - Dogiston va Checheniston tog xalqlarining chor Rossiyasi mustamlakachilari zulmiga qarshi muridiylik shiorlari ostida otgan harakat rahbari. 20-yillarda muridiylikni targib etgan Gozi Muhammadning safdoshlaridan biriga aylan ...

Shomonlik

Shomonlik, shamanlik - ibtidoiy diniy etiqod shakllaridan biri. Yovuz va ezgu ruhlarga, ularning inson hayotiga tasir korsatishiga ishonish shahrining asosini tashkil etadi. shahrida uning ruhoniylari - shomonlar ruhlar bilan aloqa boglay oladiga ...

Shor usuli

Shor usuli - metallarning qattiqligini olchash usullaridan biri. Amerikalik ixtirochi va sanoatchi A. Shor ixtiro qilgan. Shor usuli malum balandlikdan tashlangan yengil urgich ning sinaladigan metall jism sirtidan sakrab chiqish balandligini olc ...

Shortgorn qoramol zoti

Shortgorn qoramol zoti - gosht va sutgosht uchun boqiladigan zot. 18-asrda Buyuk Britaniyada chiqarilgan. Shortgorn qoramol zotiz.ning birinchi naslchilik kitobi 1822 yilda chop etilgan. Shortgorn qoramol zotiz. kopgina Yevropa mamlakatlarida, Sh ...

Shotlandlar

Shotlandlar - xalq, Shotlandiya va unga qoshni orollarning asosiy aholisi. Umumiy soni 6.1 mln. kishi. Shotland tilini sozlashadi. Dindorlari - aksariyat, presviterianlar. shahrining etnik asosini mahalliy pikglar va 5 - 6-asrlarda Irlandiya o.da ...

Shotut

Shotut, shohtut, shomtut - tutdoshlarga mansub daraxt. Tutning bir turi. Ozbekistonda qadimdan ekib kopaytiryladi. Boshqa tutlarga nisbatan sekin osadi. Boyi 8 - 10 m. Sadasimon, bargi yirik, yuraksimon, yaxlit yoki kertikli, cheti yirik arra tis ...

Shou

Shou - dabdabali ommaviy tomosha. Dastlab AQShda estrada konsertini ifodalagan. Kopincha muayyan mavzu. malum shaxsni mashhur qilish yoki narsa, voqeani targibot etish maqsadida. estrada, sport "yulduzlari", mashhur aktyor, siyosatchi va boshqala ...

Shovinizm

Shovinizm - millatchilikning ota agressiv shakli. Ozga millatlarni kamsitish, tahqirlash, oz millatini boshqa millatdan ustun qoyish, milliy kalondimoglik, milliy xudbinlik illatlarini ozida mujassam etadi. Shovinistlar goyaviynazariy jihatdan mi ...

Shovqin

Shovqin - 1) keng manoda - nutq va musiqani togri qabul qilishga, xordiq chiqarishga va aqliy mehnatga xalaqit beruvchi begona tovushlar. Sh. detsibel bilan olchanadi. Mas, nafas olish, barglarning shitirlashi 10, qattiq gapirish 60 - 70, transpo ...

Shovun

Shovun, shoqul - 1) qurilishda - bino va inshootlarning devori, ustuni va boshqalarning tik vaziyatini taxminan aniqlash uchun moljallangan binokorlik asbobi. Bir uchiga yuk boglangan chilvir dan iborat. qadimiy memorlar shoqul deb ham atashgan; ...

Shovush

Shovush - daryolar suvi yuzasidan muz parchalari va qor uyumlarining oqishi. Sh. suv osti muzlarining suv yuzasiga qalqib chiqishi, qirgoq muzlarining sinib parchalanishi va suv betiga qor tushib qolishi natijasida hosil boladi. Sh. muzi tiqilib ...

Shovva

Shovva, shalola - daryo va kanallarda suvning yuqoridan tik pastlikka shiddat bilan quyilib tushadigan joyi. Kanalparda suvning yemiruvchilik tasirini pasaytirish maqsadlarida imkoni boricha nishablik keskin ortadigan uchastkalarda suv energiyasi ...

Shox

Shox - 1) daraxtlarning tanasidan chiqqan osimtasi; 2) kopchilik tuyoqli sut emizuvchilar boshidagi qattiq osimta, erkak hayvonlarda urgochilarini talashib urishganda qurol fazifasini bajaradi. qadimiy qazilma sudralib yuruvchilar da ham Sh. bolg ...

Shox aldamchisi

Shox aldamchisi - monoklin amfibollar guruhining eng kop tarqalgan jins hosil qiluvchi minerali. taxminan kimyoviy tarkibi Sa2№2. Oksidlangan Shox aldamchisi bazaltli, xlor tarkibli turi esa dashkesanit deb ataladi. Monoklin singoniyada kristalla ...

Shoxdor qongizlar

Shoxdor qongizlar, taroqmoylovlilar - qongizlar oilasi. Moylovlari 10 bogimli, taroqsimon. Uz. 10–80 mm, erkagining yuqori jaglari kuchli rivojlangan bolib, bugi shoxiga oxshab ketadi. 800 ga yaqin turi bor. Keng tarqalgan, asosan, tropik mintaqa ...

Shoxdumlilar

Shoxdumlilar - pardaqanotlilar oilasi. 200 ga yaqin turi malum. Urgochisida uzun va ingichka parmaga oxshash tuxum qoygichi bor. Voyaga yetgan Sh., asosan, ignabargli daraxtlarning yogochligida rivojlanadi. Urgochisining qornidagi "xaltacha"da yo ...

Shor yerlar melioratsiyasi

Shor yerlar melioratsiyasi - tuproqning osimlik ildizi tarqaladigan qatlamidan qishloq xojaligi ekinlari hosili va sifatini pasaytiruvchi suvda eriydigan ortiqcha zararli tuzlarni chiqarib tashlash jarayoni. Sugoriladigan dehqonchilik mintaqalari ...

Shorabashot

Shorabashot - Fargona vodiysidagi dehqonchilik bilan shugullangan qadimiy aholi yashaydigan shahar xarobasi. Yodgorlik Qirgiziston Respublikasining Ozgan shahridan 8 km shim.garbda joylashgan. Maydoni 70 ga. Sh. 3 qismdan iborat: ark, aholi yasha ...

Shorchi neft-gaz koni

Shorchi neft-gaz koni - Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi kon. Qorovulbozor t.y. stansiyasidan 55 km shim.sharkda. 1964 yilda ochilgan va osha yili foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi tekislikdan iborat, 257–368 m balandliqda joylashgan. S ...

Shorlanish

Shorlanish, tuproq shorlanishi - suvda eriydigan mineral tuzlarning tuproqsa toplanish jarayoni. Sh., asosan, chol va chala chollardagi pasttekisliklar hamda yer osti suvlari oqib chiqmaydigan botiklarga xos. Sh. birlamchi va ikkilamchi bolishi m ...

Shoro

Shoro - 1) Quronning 42surasi nomi. 53 oyatdan iborat. Makkada nozil bolgan. Bu surada musulmonlar dunyoviy va diniy ishlarni ozaro maslahat va kengash asosida amalga oshirishlari maqsadga sazovor ekanligi aytilgan. 1917 yilda Turkiston taraqqiyp ...

Shorob komir koni

Shorob komir koni - Turkiston tog tizmasining shim. etagidagi kon. Umumiy maydoni 250–300 km²bolib, garbiy va sharqiy qismlarga bolinadi. Garbiy qismga Shorob III, Garm va Madigen maydonlari, sharqiy qismga esa Shorob I, Shorob II, Samarqandak ma ...

Shoroi islom

"SHOROI ISLOM" - siyosiy, ijtimoiyiqtisodiy gazeta. "Shoroi islomiya" jamiyatining nashri. 1917 yil 16 mayda Toshkent shahrida haftada 2 - 3 marta chop etilgan. Muharriri A. Battol. Gaz.da Ismoil Obidiy, Nushervon Yovushev, Olim Boyburov, Munavva ...

Shoroi islomiya

"SHOROI ISLOMIYA" - Turkiston taraqqiyparvar ziyolilarining ijtimoiysiyosiy tashkiloti. 1917 yil 14 martda Toshkentda tuzilgan va 1918 yil bahorigacha faoliyat olib borgan. Unga dastlab Abdulvohidqori Abduraufqori ogli, keyinchalik Ubaydullaxoja ...

Shoroi Ulamo

Shoroi Ulamo - Turkiston ulamolari jamiyati. 1917 yil iyunda "Shoroi islomiya"dan ajralib chiqqan. Jamiyatning Toshkent, Qoqon, Samarqand shaharlaridagi shobasi faol ish olib bordi. Jamiyat dasturi va nizomiga kora, ichki siyosiy tuzilmada sharia ...

Shorozak botigi

Shorozak botigi - Mirzacholning sharqiy qismidagi botiq. Sirdaryoning qadimiy ozanlaridan biri. Shorozak botigi jan.sharqdan, shim.garbga 60 km ga chozilgan. Ozan shakliga ega bolgan berk pastlik. Uning yon bagirlari Sirdaryo terrasalariga borib ...

Shorsuvit

Shorsuvit, shorsuit - kvasslar guruhiga mansub mineral. 1955 yilda topilgan. Kimyoviy tarkibi 2 419.6 N20. Monoklin singoniyada kristallanadi. Tolasimon oq, kulrang. Ipaksimon yaltiraydi. Qattiqligi kam, zichligi 1.89 - 2.0 g/sm3. Suvda eriydi, o ...

Shortan gaz-kimyo majmuasi

Shortan gaz-kimyo majmuasi - jahondagi eng yirik gaz sanoati korxonalaridan biri. "Ozbekneftgaz" milliy xolding kompaniyasi tarkibiga kiruvchi unitar shoba korxona. Qashqadaryo viloyatining Guzor tumanidagi Shortan shaharchasida joylashgan. 150 g ...

Shortan gaz-kondensat koni

Shortan gaz-kondensat koni - Qashqadaryo viloyatidagi kon. Qarshi shahridan 40 km jan.sharqda. 1974 yilda ochilgan. Chorjoy tektonik pogonasiga tegishli Beshkent egilmasida braxiantiklinal korinishidagi Shortan strukturasida joylashgan. Yuqori yu ...

Shortepa neft-gaz koni

Shortepa neft-gaz koni - Qashqadaryo viloyati Muborak tumanidagi kon. Muborak t.y. stansiyasidan 20 km shim. sharqda. 1961 yilda ochilgan va 1967 yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi chol tekisligidan iborat. Shortepa strukturasi subkeng ...

Shorxoklar

Shorxoklar - yuqori qatlamida 1% dan koproq suvda oson eriydigan tuzlar kop bolgan tuproq tiplari guruhi. Sh. Markaziy Afrika, Osiyo, Avstraliya, Shim. Amerika, Kaspiyboyi pasttekisliklari, Shim. Krim va Orta Osiyo chol zonasida va och tusli boz ...

Shoba

Shoba - 1) Orta asr On ikki maqom tizimida parda tuzilmalarining muayyan tarmogi. Sh.lar asosiy maqomlarga aloqador bolgan quyi tabaqadagi parda tuzilmalaridir. Sharq musiqa nazariyasiga oid adabiyotlarga kora, jami 24 Sh. bolib, tovushqatori 2 d ...

Shoba korxona

Shoba korxona - huquqiy jihatidan mustaqil, lekin ustav kapitalida boshqa xojalik jamiyati yoki shirkatning hissasi yuqori bolgan xojalik jamiyati. Shoba korxona muassisi uning ustavini tasdiqlaydi va ayrim boshqaruv, shu jumladan nazorat funksiy ...

Shpaklyovka

Shpaklyovka - boyashdan oldin sirtlarni tekislash maqsadida surkaladigan massa. Kukun holatidagi bor, talk, ohak, gips va boshqalarga alif moy, yelim, lok kabi moddalarni qoshib aralashtirish yoli bilan tayyorlanadi. shahrining lokli, moyli va ye ...

Shpengler Osvald

Shpengler Osvald - nemis faylasufi, tarixchi, hayot falsafasi namoyandasi. Asosiy asari "Yevropaning sonishi" katta muvaffaqiyat qozongandan song tanilgan. 20-yillarda fashizmga yaqin yonalishdagi publitsistik chiqishlar qilgan, ammo 1933 yil nat ...

Shpilka

Shpilka - ikki uchiga rezba qirqilgan mahkamlash detali. Detallarni birbiriga biriktirish uchun ishlatiladi. shahrining bir uchi asosiy detalga burab kiritiladi, 2uchi esa teshik orqali mahkamlanayotgan detalga kiritiladi va unga gayka burab qoyi ...

Shpindel

Shpindel - 1) metall qirqish stanogining ish vali. Unga asbob yoki ishlov beriladigan buyum mahkamlanadi. Sh. tishli va tasmali uzatma orqali yoki bevosita elektr dvigatel yoki havo turbinasidan harakatga keltiriladi; 2) prokat stani vallarini ay ...

Shpon

Shpon - 1) yogoch golalarni shilish stanoklarida shilib, randalash stanoklarida randalab va arralash stanoklarida arralab olinadigan yupqa material. Shilib olingan Sh. faner tayyorlashda, arralab olingan Sh. musiqa asboblarining qorin qopqoqlarig ...

Shponka

Shponka - 1) mashina va mexanizmlarda val ni unga kiydirilgan detal bilan biriktirish uchun moljallangan detal. Shkiv, tishli gildirak va boshqalar gupchagidagi hamda vallar tanasidagi oyiqlarga qoyiladi. Prizmatik, ponasimon, segment shaklli xil ...

Shprits

Shprits - tibbiy asbob. Organizmga turli dori eritmalari yuborish, boshliklardan suyuqliklar ni sorib olish va boshqalar muolajalarda ishlatiladi. SH. olchami aniq korsatilgan, dori eritmalarini dozalarga bolishga imkon beradigan silindrdan, pors ...

Shpur

Shpur - silindrsimon kon lahimi bolib, burgilash natijasida hosil boladi. Olchamiga kora Shlar: mayda, ortacha va chuqur hamda yonalishi boyicha - gorizontal, vertikal va qiya boladi. Sh.larni burgilashda burgilash bolgalari, elektroparma va bosh ...

Shrot

Shrot - yogekstraksiya korxonalarida ishlab chiqariladigan qoshimcha mahsulot; chorva mollari uchun toyimli ozuqa. Moyli ekinlar urugi ekstraksiyasidan keyin maydalangan urugdan organik eritmalar yordamida olinadi. Xom ashyoga qarab soya Sh., rap ...

Shryodinger tenglamasi

Shryodinger tenglamasi - kvant mexanikanit asosiy tenglamasi. E. Shryodinger taklif qilgan. Kvant mexanikada mikrozarra ning holati tolqin funksiya yoki ksifunksiya bilan tavsiflanadi. Shryodinger tenglamasi oldindan malum bolgan munosabatlardan ...

Shtab

Shtab, harbiy shtab - qoshinlar ni boshqaruvchi asosiy organ. Sh.lar umumqoshin, qoshin turlari va qurolli kuchlar turlariga qarab bolinadi. shahrining asosiy vazifasi: vaziyat togrisida malumotlar toplash, ularni organish, ishlab chiqish hamda q ...

Shtamm

Shtamm - morfologik va fiziologik xususiyatlari organilgan mikroorganizmlarning sof ostirib olingan namunalari. Bir turdagi bakteriya, virus, mikroskopik zamburuglarning ozi yashash manbalari va qator xususiyatlari, mas, antibiotiklarga sezgirlig ...

Shtamp

Shtamp - 1) texnikada - material ga bosim bilan ishlov berib va uni qismlarga bolib muayyan shakldagi buyumlar tayyorlash uchun moljallangan asbob. Materialga tekis va hajmiy; sovukdayin va qizdirib ishlov beruvchi turlarga bolinadi. Sovuqlayin i ...