ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 238

Soyagi

Soyagi - soya joyda mayiz quritish usuli. Asosan, Qashqadaryo, Samarqand, Navoiy viloyatlarining togli hududlarida qollaniladi. 2) Oq kishmish uzumni maxsus bino - soyagixonada quritib olingan mayiz.

Soyagixona

Soyagixona - mayiz quritish uchun paxsadan qurilgan maxsus xona. Mayiz quritishning eng qad. usullaridan biri. Qashqadaryo viloyatining togli hududlarida kop uchraydi. S. atrofi ochiq, shamol esib turadigan, balandroq joylarda 8x5x4.5 m olchamlar ...

Soyuz

"SOYUZ" - kosmosda uzoq vaqt uchish, manyovrlar otkazish, orbitada boshka kosmik kema larga yaqinlashish va ular bilan tutashishga moljallangan kop orinli sovet KKlarining hamda KK larni ishlab chiqarish. va uchirish dasturining nomi. 1967 - 81 y ...

Soz

Soz - 1) Markaziy Osiyoda musiqa cholgo asboblarining umumiy ifodasi; 2) torlitirnama musiqa cholgu asbobi. Ozarbayjon, Eron, Turkiya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Yogochdan yasaladi, noksimon kosasi pardalar boglangan uzun dastasiga yelimla ...

Sozlash

Sozlash - musiqa cholgularida tovushlar orasidagi munosabatlarni muayyan tartibga keltirish, musiqa cholgularining torlari va pardalarini ijro etadigan asarga moslashtirish. Ozbek xalqcholgu asboblar otmishda "Tanavar sozi", "Munojot sozi", "qosh ...

Sogal

Sogal - terining virusli kasalligi. Kopincha yosh bolalar va osmirlarda uchraydi. Kasallik bemor bilan yaqin muloqotda bolganda, uyrozgor buyumlari orqali yuqadi. Teridagi mayda jarohatlar, kop terlash va boshqa ham S.ga sabab bolishi mumkin. Odd ...

Sok

Sok - oqlangan tariq. Dehdonchilik bilan shugullanadigan aholi ortasida juda qadimdan tayyorlangan. Xonaki usulda sok olish usuli: tariq katta qozonda bir qaynatib olinadi, yoyib quritiladi, qozonda qovuriladi. Qovurilgan tariq ogirda yanchib oql ...

Sokchak

Sokchak - tut ipak qurtlarini bokish va oziklantirish uchun qollaniladigan maxsus qurilma, qurtlar uchun oziqlanish maydoni. Slar mahalliy sharoitlarda turli mahalliy materiallar larning yogon novdalaridan tayyorlanadi. Sanoatbop ipak qurtlarini ...

Solak

Solak - solak bezlarilan ishlanib chiqadigan tiniq yopishqoq suyuklik. S. yeyilgan ovqatni namlab ovqat luqmasi hosil bolishiga imkon beradi. Odam sulagi 99% suv va unda erigan organik hamda anorganik moddalardan iborat. Katga odamlarda bir kecha ...

Solak bezlari

Solak bezlari - ogiz boshligiga solak chiqaradigan hazm bezlari; bular ogiz boshligi shilliq qavatida joylashgan. Evolyusion jihatdan ogiz boshligining rivojlanishi bilan boglangan. Dastlab funksional Sb. hasharotlarda paydo bolib, ovqat hazm qil ...

Sonalar

Sonalar, soqirlar - ikki qanotlilarga mansub kalta moylov hasharotlar oilasi. Gavdasi kalta va yogon, qanotlari keng va kuchli. Ogiz organlari sanchuvchiyalovchi, umurtqali hayvonlar terisini oson teshadi. 3000 ga yaqin turi bor. Odatda, ormon, d ...

Sori

Sori - tok ostirishga moljallangan tayanch moslama. Fargona, Qashqadaryo, Samarqand va Toshkent viloyatlarida keng tarqalgan. Toklarni yerdan kotarish uchun tik ustunlar qoyiladi va ustunlarning 3 - 3.5 m li baland qismidan bir tomonga qiyshaytir ...

Sorilish

Sorilish, rezorbsiya - turli moddalarning hujayra elementlari orqali qon va limfaga otishi. Ovqat hazm qilish yolida, shuningdek, opka, plevra, bachadon boshligida, qovuqda, teri yuzasi va boshqalarda sodir boladi. Suv, tuz va bazi moddalar deyar ...

Soroq

Soroq - shaxsdan korsatuv va tushuntiruv olish vositasi. S.ni surishtiruvchi, tergovchi, prokuror; sud ishlarini yuritish chogida esa - sud olib boradi. Tergov yoki sud ishi olib borilayotgan tilni tushunmaydigan shaxs tarjimon ishtirokida S. qil ...

Soroq belgisi

Soroq belgisi - gap oxirida qollanadigan tinish belgilaridan. Bu belgi asosan mazmunidan soroq anglashilgan gaplar oxiriga qoyiladi va sho gapning ifoda maqsadiga kora soroq ran ekanligini korsatadi. Bu belgi ozbek tiliga rus tilidan kirgan, 19-a ...

Soroq gap

Soroq gap - gaplarning kuzatilgan maqsadga kora turlaridan biri; sozlovchining biror nomalum va noaniq narsahodisani bilish uchun tinglovchiga murojaatini ifodalovchi, soroq mazmunli ran. Asosiy xususiyati ga kora S.g.lar 2 turli boladi: sof S.g. ...

Sorov

Sorov - sotsiologik tadqiqotlarda qollaniladigan dastlabki axborot yigish uslubi. S. yordamida organilayotgan obyekt togrisida empirik malumot toplanadi. S. jamoatchilik fikrini, yani fuqarolar, ijtimoiy guruhlarning jamiyat muammolariga munosaba ...

Sorovnoma

Sorovnoma, anketa - 1) ishga qabul qilishda toldiriladigan rasmiy hujjat. Ozbekistondagi ayrim tashkilotlarda kadrlarni hisobga olish shaxsiy varaqasi bilan bir qatorda S. shaklidan ham foydalaniladi. Undagi savollar, bazi qoshimchalarni hisobga ...

Sota

Sota - bitta yogon etli okda joylashgan topgul. Bandsiz gullari boshokdagi kabi zich joylashadi. Makkajoxorining topmevasini kopincha S. deb ataydilar.

Sox gaz-neft koni

Sox gaz-neft koni - Fargona viloyati Rishton tumanidagi kon. Qoqon shahridan 30 km jan.da antiklinal burmada joylashgan. 1956 yilda ishga tushirilgan. Strukturaning markaziy qismidan Sox daryosi kesib otadi, relyefning mutlaq bal. 850–864 m. Shim ...

Soz birikmasi

Soz birikmasi - ikki yoki undan ortiq mustaqil sozning tobe grammatik aloqa asosida birikishi natijasida hosil bolgan, borlikdagi narsa va hodisalarning nomini bildiradigan sintaktik tuzilma - nutq birligi: ignaning kozi, kitobni oqimoq, oydin ke ...

Soz erkinligi

Soz erkinligi - insonning asosiy shaxsiy va fuqarolarning siyosiy huquklaridan biri; hozirgi davrda aksariyat mamlakatlarda "axborot erkinligi" deb ataladigan umumiy huquqning tarkibiy qismi. Oz fikrini ommaviy tarzda bayon etish imkoniyatini bil ...

Soz shakli

Soz shakli - muayyan grammatik shakldagi muayyan suzni bildiruvchi termin. Nutq birligi bolmish suz qamma vaqt muayyan mano va vazifani bildiruvchi shaklga ega buladi va u soz shakli hisoblanadi. Bu xususiyat faqat mustaqil suz turkumlariga, shun ...

Soz tartibi

Soz tartibi, gap bolaklarining tartibi - gap bolaklarining ozaro malum grammatik qonunqoidalar asosida, malum sintaktik, mazmuniy, uslubiy qiymati bilan bogliq holda joylashuvi. Gap bolaklari tartibining ozaro qaramaqarshi qoyiluvchi bir necha tu ...

Soz turkumlari

Soz turkumlari - tildagi sozlarning ularda umumiy kategorial manoning, grammatik kategoriyalar yagona tizimining, oziga xos soz ozgarish, shakl va soz yasalish tiplarining, sintaktik vazifalar umumiyligining mavjudligiga qarab ajratiladigan gurux ...

Soz yasalishi

Soz yasalishi - 1) muayyan tilda mavjud bolgan usullar, namuna va qoliplar asosida, malum vositalar yordamida yangi soz hosil qilish. Mas, affiks yordamida Soz yasalishi, "qil" yordamchi feli yordamida Soz yasalishi. Bu yerda "yasalish" sozi "yas ...

Sozak

Sozak, gonoreya, tripper - gonokokklar qozgatadigan yuqumli venerik kasallik. Kopincha, tasodifiy jinsiy aloqa qilish oqibatida kelib chiqadi. Kasallik, asosan, jinsiy yol bilan yuqqanligi uchun aksariyat siydik chiqarish kanali va jinsiy azolar ...

Sozana

Sozana - mashina yoki qolda matoga kashta tikib tayyorlanadigan badiiy buyum. Ip gazlama, shoyi, baxmal kabi sidirga matolarga turli choklar da kashta tikiladi. Kashta zamini sifatida mato rangi S. koloritini hosil qilishda muhim rol oynashi bila ...

Sozlik

Sozlik - ensiklopediya, lugat yoki boshqa turdagi malumotnomaga kiritishga moljallangan sozlar royxati. Muayyan fan sohasi ichida avval mavzular boyicha S. tuziladi. Bunday S. muxrkama qilinib, tuzatilgandan song alifbo tartibidagi S. tuziladi.

Sozning leksik manosi

Sozning leksik manosi - sozning material qismi - leksema bildiradigan mano: muayyan tovushlar majmuini malum obyektiv voqelikka boglash bilan kishi ongida yuzaga keladigan mazmunmundarija; lugaviy mano. Mas, "Bolalarni oynatdik" gapidagi birinchi ...

Spainiklar

Spainiklar - monogenetik sorgichlilar sinfiga, diplozoonidlar oilasiga mansub urugning nomi. Bir necha turi bor. Uz. 8 mm gacha. Karpsimon baliqlar jabrasida, keng tarqalgan turi - paradoksal spaynik otscha baliqlar jabrasida parazitlik qiladi. Y ...

Sparta (davlat)

Sparta - Lakonika dagi yunon shahardavlati ; mil. av. 8 - 6-asrlarda Peloponnesning jan. kismini bosib olgach, yirik davlatga aylangan. Rivoyatga kora, S.dagi davlat tuzumiga Likurg tomonidan asos solingan. Spartiatlar ozlariga biriktirib qoyilga ...

Sparta tarbiyasi

Sparta tarbiyasi - mil. av. 84-asrlarda Sparta davlatida zodagonlarning bolalarini tarbiyalash tizimi. 7 - 20 yoshdagi bolalar 7 yoshgacha oilada tarbiyalangan, keyin davlat internatlarida harbiyjismoniy tayyorgarlik korishgan. Oqish va yozishni ...

Spartak

Spartak - Qad. Rimda kotarilgan qullarning yirik qozgoloni rahbari. Frakiyalik shohlar xonadoniga mansub bolgan. Rimliklarga asir tushib, qul qilib sotib yuborilgan va Kapuyadagi gladiatorlar maktabiga olingan. Bir guruh gladiatorlar bilan Vezuvi ...

Spazm

Spazm - muskullarning beixtiyor taranglanishi, qisqarishi. Kondalang targil muskullari spazmi va qon tomirlar devori, bronxlar, qizilongach, ichaklar va boshqa silliq muskullar spazmi farqlanadi. Skelet muskullari S. ida harakat qilish qiyinlasha ...

Spazmofiliya

Spazmofiliya, shaytonlash - qonda kalsiy miqdorining kamayishi natijasida paydo bolib, vaqtvaqtida shaytonlab qolish bilan kechadigan kasallik. Odatda, 2 yoshgacha bolgan bolalarda, ayniqsa bahorda koproq kuzatiladi. Bolani yaxshi parvarish qilma ...

Spazmolitik moddalar

Spazmolitik moddalar - silliq muskulli azolar devorini boshashtiradigan dorilar. Miotrop va neyrotrop Spazmolitik moddalar boladi. Silliq muskullarga bevosita tasir etadigan miotrop Sm.ga papaverin, noshpa, eufillin, dibazol va boshqa, silliq mus ...

Spektakl

Spektakl - teatr sanati asari. Postanovkachirej. boshchiligida teatr jamoasi tomonidan yaratiladi. S. asosida pyesa mazmuni bilan belgilanuvchi goyaviy niyat yotadi. Tanlangan pyesaning talqin rejalari, dekoratsiya va liboslarning eskizlari, roll ...

Spektrofotometriya

Spektrofotometriya - olchashlar texnikasining spektrometriya, fotometriya va metrologiyani oz ichiga olgan sohasi. Spektrlarning yutilishi, qaytarilishi, tarqatilishi spektral koeffitsiyentlarini hamda muhitlar, qoplamalar, sirtlar, nurlatgichlar ...

Spektrogeliograf

Spektrogeliograf - biror kimyoviy element ning nurlanishiga mos spektr sohasi nurlarida Quyosh gardishi ni suratga olishga imkon beradigan astronomik qurilma. S.da fotoplastinka Kuyosh spektrining istalgan sohasidagi qisqa oraliqni ajratib oladig ...

Spektrogelioskop

Spektrogelioskop - Quyosh sirtini vizual kuzatishga imkon beradigan spektral astronomik asbob. S. katta spektroskopmonoxromatordan iborat; uning kirish tirkishi tekisligiga uzun fokusli obyektiv yoki kozgu yordamida Quyosh tasviri tushiriladi, ch ...

Spektrometriya

Spektrometriya - spektrlarni olchash nazariyasi va usullarini ishlab chiqish bilan shugullanadigan ilmiy soha. Tolqinlar uzunliklarining optik diapazonida S. amaliy metrologiya, spektroskopiya va chizikli tizimlar nazariyasi bolimlarini birlashti ...

Sperma

Sperma, shahvat - odamda jinsiy alokada erkaklardan, shuningdek, erkak hayvonlardan ajraladigan suyuklik; erkaklik jinsiy bezlari ishlab chiqaradi. Quyuq, och kulrang, yopishqoq, hidli, S. spermatozoid va urug suyuqligidan iborat. S. tarkibida oq ...

Spermatofor

Spermatofor - spermatozoidlar bilan tolgan kapsula; spermatozoidlarni saklaydi va qurib qolishdan himoya qiladi. S. ayrim mollyuskalar, zuluklar, pogonoforalar, suvda va quruqliqda yashovchilar, kopchilik bogimoyoklilar uchun xos. Qisqichbaqasimo ...

Spermatogenez

Spermatogenez - hayvonlarda va kopchilik osimliklarda dastlabki diploid jinsiy hujayralarni ixtisoslashgan erkaklik hujayralari - spermatozoidlar yoki spermiylarga aylanishi. Rivojlanayotgan jinsiy qujayralar ozaro sinsitial boglangan. S. kopayis ...

Spermatogoniylar

Spermatogoniylar - spermatogenezning 1davridagi gaploid urug hujayralar. Urug naylari devoridagi ixtisoslashmagan birlamchi jinsiy yoki urugdonning berk uchidagi maxsus hujayralardan rivojlanadi. S.da intensiv mitoz bolinish boradi. Mitoz soni tu ...

Spermatozoid

Spermatozoid - odam, hayvon va kopchilik osimliklarning erkaklik jinsiy hujayrasi. Odam va hayvonlarda urugdonda pushthujayrasi p,dm hosil boladi. S.ning boshchasi, boyni, tanasi va dumi boladi. Odam va kopgina umurtqasiz hamda umurtqali hayvonla ...

Spermiy

Spermiy - gaploid xromosomali erkaklik jinsiy hujayralar; 1) spermatozoidning ozi; 2) urugli osimliklarning xivchinsiz urug hujayrasi; faol harakatlanmaydi.

Speys shattl

"SPEYS SHATTL" - AQShning kop marta foydalaniladigan transport kosmik kemasi. Massasi ~ 2000 t gacha, uz. 56 m. 1bosqichi qattiq yoqilgili raketa dvigateli bolgan 2 ta tezlatkichdan iborat. 2bosqichi bortida astronavti bolgan qanotli; u orbitadan ...

Spidometr

Spidometr - transport mashinalarining harakat tezligini korsatadigan asbob. Magnit induksiyali va mexanik xillari bor. Magnit induksiyali S. mashinaning uzatmalar qutisidagi ikkilamchi val bilan birikkan ozgarmas magnit maydonining S. mili birikt ...