ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 246

Tajriba (bilim)

Tajriba - voqelikni amaliy jihatdan hissiyempirik bilish jarayoni. T. keng manoda - uquv, malaka va bilimning birligidan iborat. Shuningdek, falsafada bilishning empirik usullaridan biri - eksperiment usuli ham T. deb ataladi. T. qadimdan falsafa ...

Tajriba dalasi

Tajriba dalasi - 1) qishloq xojaligi. sohasidagi tajriba muassasasi; Tajriba dalasida joyning tabiiy va iqtisodiy sharoitlarini hisobga olgan holda qishloq xojaligi. ekinlari yetishtirishning ratsional usullarini ishlab chiqish maqsadida dala taj ...

Tajriba stansiyasi

Tajriba stansiyasi - qishloq xojaligi boyicha i.t.lar olib boradigan muassasa. Qishloq xojaligi ekinlarini yetishtirishda va chorvachilikda ilmiy jihatdan asoslangan usularni yaratish uchun ishlab chiqarish.ga yaqin bolgan sharoitlarda tajribalar ...

Tajriba xojaligi

Tajriba xojaligi - i.t. muassasasiga ilmiy tavsiyalarni sinab korish maqsadlarida birkitib qoyilgan xojalik. Odatda bir-biridan tuproqiqlim va xojalik sharoitlari jihatidan farq qiladigan mintaqalarda joylashgan boladi. Tajriba xojaligida ilmiy y ...

Taka (echki)

Taka - echkining erkagi, urgochi echkilarni qochirish uchun tanlab olinadigan zotli erkak echki. Echki va koy poda larini yetaklab yurib, choponlar mehnatini yengillashtiruvchi jonivor. Uloklik paytida bichib qoyilgan bolsa kopincha "serka" deyil ...

Takasoqol

Takasoqol - sigirquyrukdoshlar oilasiga mansub kop yillik otlar turkumi. Ozbekistonda yagona turi - sharq T.i uchraydi. Poyasi sershox, deyarli bargsiz. Topguli shingilsimon, 3 - 7 gulli, qoramtirbinafsha, shoxlari uchida siyrak shingillar hosil ...

Taklamakon yodgorliklari

Taklamakon yodgorliklari - Taklamakon cholidan topilgan qad. yodgorliklar. Qum bosgan koplab kohna shahar xarobalari aniqlangan. 1979 y. Lobnor koli yaqinidan oquvchi Kunchi daryosi boyida bundan 5 - 6 ming yil ilgari yashagan odamlarning qabri t ...

Takomillashmagan zamburuglar

Takomillashmagan zamburuglar - shoxlangan kop hujayrali mitseliyli yuksak zamburuglar sinfi. Hayot sikli gaploid fazada otadi. Vegetativ va konidiyalar orqali jinssiz kopayadi. Kop Takomillashmagan zamburuglar mitseliy iplari birikib, geterokario ...

Takror ishlab chiqarish

Takror ishlab chiqarish - sarflangan ishlab chiqarish omillari ni qayta ishlab chiqarish yoli bilan tiklash Uning ozgarmas kolamda qaytarilib turishi oddiy takror ishlab chiqarish hisoblanadi. Agar shu jarayon yangidan kengaytirilgan kolamda takr ...

Takroriy ekinlar

Takroriy ekinlar 1) daladagi asosiy ekin hosili oribyigib olinganidan keyin orniga ikkinchi marta ekiladigan ekinlar; ekilgan yilining ozidayoq hosil beradi. Yerdan unumliroq foydalanishga va maydon birligidan koproq miqdorda qishloq xojaligi. ma ...

Takroriy logarifm qonuni

Takroriy logarifm qonuni - ehtimollar nazariyasining mazmuni jihatidan katta sonlar krnuniga yaqin bolgan limit teoremalaridan biri. Takroriy logarifm qonuniq. qoshiluvchilar soni ortganda bogliqsiz tasodifiy miqdorlar yigindilarining malum shart ...

Takrorlash

Takrorlash - muayyan bilimlar, materiallar, aqliy harakatlarning esga tushirilishi va ozlashtirilishiga imkon beradigan jarayon. T. matndagi sozlarning manosiga qarab ular ortasida fikriy aloqalar ornatish, narsa va hodisalar mohiyati ichidan yan ...

Taksi

Taksi, taksomotor - yolovchilar yoki yuk tashishda foydalaniladigan yengil yoki yuk avtomobili. Odatda kira haqi taksometr boyicha tolanadi. Birinchy T.lar Londonda 1903 y., Moskvada 1907 y., Peterburgda 1937 y., Toshkentda 1934 y. paydo bolgan. ...

Taksodi

Taksodi, botqoq sarv - taksodidoshlar oilasiga mansub barg tokadigan ignabargli daraxtlar turkumi. Bal. 30–50 m, tana diametri 12 m gacha boradi. Ignabargi mayin, tasmasimon, uchli, uz. 9–15 mm, kengligi 1–2 mm, okt. oyida sargayib, kuz va qishda ...

Taksofon

Taksofon, telefonavtomat - abonentni boshqa abonent bilan bir marta ulab beradigan ommaviy telefon apparata. Mahalliy aloqa, shaharlararo aloqa, ham mahalliy, xam shaharlararo aloqa T.lariga bolinadi. Asosiy qismi: elektr zanjirlari bloki bolgan ...

Takt

Takt - tilshunoslikda nutqning fonetik birliklaridan biri; nutq zanjiridagi bir halqa sifatida bogindan katta, fraza dan kichik boladi, boshqacha aytganda, T. frazaning bir urgu bilan birikkan, qoshilgan, bir yoki bir necha bogindan iborat bir qi ...

Takt (metr birligi)

Takt - metr birligi; kuchli va kuchsiz hissalarning almashinuviga asoslanib, eng kuchli hissadan boshlanadi. Oddiy va murakkab guruhchalardan tashkil topgan T.lar boladi. Nota yozuviaya vertikal chiziq bilan ajratiladi. T. tarkibi olchov bilan be ...

Taktika

Taktika - 1) harbiy sanatning tarkibiy qismi; qurolli kuchlarning turli qoshin turlari, qoshilmalar, qismlar va birikmalar hamda quruklikdagi, havodagi va dengizdagi maxsus qoshinlarni jangga va uni olib borishga tayyorlash nazariyasi va amaliyot ...

Takyaxona

Takyaxona - musulmon mamlakatlarida boysarmoyador kishilar tomonidan qurilgan, musofir, kambagal, uysiz shaxslarga vaqtincha yotoq, boshpana sifatida bepul xizmat korsatadigan mehmonxona. T. asosan karvonlar yoli ustida, turli ziyoratlar maqsadid ...

Tal

Tal - yuk kotaradigan osma kurilma. Dastaki, elektr va pnevmatik xillari boladi. Dastaki T. muqim va kochma xillarga bolinadi. Bunday T. bilan yukni 12 m gacha balandlikka kotarish mumkin. Elektr T. yukni 4–30 m balandlikka kotaradi, kotarish tez ...

Talaba

Talaba - Ozbekistonda oliy oquv yurti, AQSH, Buyuk Britaniya va boshqa ayrim mamlakatlarda oliy va orta maxsus oquv yurti oquvchisi. Ozbekistonda talabadan farqli ravishda mamlakatdagi orta maxsus talim maskanlarida tahsil olayotgan yoshlar oquvc ...

Talaba sport uyushmasi

"TALABA" SPORT UYUSHMASI - OzRdagi oliy va orta maxsus oquv yurtlari oquvchilari hamda talabalarining sport uyushmasi. 2002 y. 25 dek.da tuzilgan. Oliy va orta maxsus oquv yurtlarining talabalari, magistr, aspirant, prof.oqituvchilari, ilmiy xodi ...

Talk

Talk - varaqsimon silikatlarning kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Mg32 bolib, unda MgO31.7%, SiO263.5%, H2O 4.8%. Bazan magniy Fe, Ni, Al, Cr bilan orin almashishi mumkin. T.ning villemseit, minnesotait, steatit agalit turlari mavj ...

Tall moyi

Tall moyi, tallol - qora tusli qovushoq suyuqlik. Zichligi 960–990 kg/m1; 30 - 50% smola kislotalari, 35 - 55% yog kislotalari, 8 - 20% neytral moddalar, 4 - 10% petroley efirida erimaydigan moddalar, 8% gacha suv va bir oz miqdorda badboy hidli ...

Tallimarjon issiqlik elektr stansiyasi

Tallimarjon issiqlik elektr stansiyasi - Ozbekistonda qurilayotgan yirik issikdik elektr stansiyalaridan biri. "Uzbekenergiya" davlataksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Kdshkadaryo viloyatining Kasbi tumanidagi Nuriston shaharchasida, Tallimarjon ...

Tallom

Tallom, tanacha - tuban osimliklar ning novda va barglarga bolinmagan yaxlit tanasi. Ular T.li osimliklar deyiladi. Bazi dengiz suvotlari tashqi tomondan novda va bargsimon tuzilishga ega bolsada, anatomik soddaligi, osish xususiyati va kopayish ...

Talmud

Talmud - iudaizmda muqaddas hisoblanadigan kop jildli diniy yozuvlar toplami. Mil. av. 4asrdan mil. 5-asrgacha yahudiy ruhoniylarning Tavrotni sharxlashi va qayta izoxlashi natijasida vujudga kelgan. T. iudaizm diniga xos aqidalar, ibodat va maro ...

Talonchilik

Talonchilik - jinoyat huquqiga kora ozganing mulkini talontoroj qilish. T. oshkora yoki yashirin ravishda sodir etilishi mumkin. Agar aybdor jabrlanuvchilar yoki boshqa shaxslar koz ongida T. qilayotganligini va ular aybdorning harakatlari xususi ...

Taloq

Taloq - odam va umurtqali hayvonlarning qorin boshligidagi toq parenximatoz organ. Asosiy qon rezervuarlaridan biri ; qon yaratilishi, moddalar almashinuvida ishtirok etadi; immunobiologik va himoya funksiyasini bajaradi - antitelolar ishlab chiq ...

Taloq (shariat)

Taloq - shariatga kora nikohning bekor qilinishi. Er tomonidan shu sozning aytilishi xotinni barcha xotinlik majburiyatidan tola ozod qiladi. Bu holatda erning xotinga bergan molmulk i xotinda qoladi, er xotinni idda muddati otguncha moddiy tamin ...

Talqin

Talqin - 1) oziga xos doyra usuli ; 2) shu usul asosida yaratilgan kuy, ashula va maqom yollari. T. yolidagi ashulalar dastlab nasihatomuz, ibratli mazmundagi sherlar bilan ijro etilgani uchun shunday nom olgan. T. Shashmaqom ashula bolimi tarkib ...

Talqincha

Talqincha - talqin doira usuli asosida yaratilgan maqom ashula yoli, talqin shobasiga oxshatma, nazira; Shashmaqomning ikkinchi guruh shobalaridan Mogulcha va Savtlarning muayyan shoxobchasi. T.lar Buzruk maqomining Mogulchai Buzruk, Savti Sarvin ...

Talat posho

Talat posho, Meqmet Talat - Yosh turklar inqilobining faol ishtirokchisi, "Ittigod va taraqqiy" partiyasi rahbarlaridan biri, Turkiyaning bosh vaziri. 1890 yildan ittihodchilar safida faollik korsatgan. 1896 yilda Salonikiga surgun qilingan. Usmo ...

Tamagirlik

Tamagirlik - birovdan bir narsa kutish va uning ilinjida bolish; moddiy naf korish, ochkozlik, dunyo orttirishga intilish va shu kabi garazli niyatlar bilan qilingan xattiharakat. Huquqda jinoyat motivlaridan biri. Ozbekiston Respublikasi JK 56mo ...

Tamaki

Tamaki - Solanaceae oilasiga mansub bir va kop yillik ot osimliklar turkumi, narkotik osimlik. Tamakining 60 dan ortiq turi malum Nicotiana turkumda.Yovvoyi holda tropiklarda, Amerika va Avstraliyada yovvoyi turlaridan N. alata va N.sandera osadi ...

Tamaki sanoati

Tamaki sanoati - oziq-ovqat sanoatining tamaki va maxorka xom ashyosi tayyorlash, tamaki fermentlari, tamaki va maxorka mahsulotlari ishlab chikarish bilan shugullanuvchi tarmogi. Tamaki fabrikalari dastlab 17-asrda Angliya va Gollandiyada, 18-as ...

Taman yarim oroli

Taman yarim oroli - Garbiy Kavkaz oldidagi yarim orol. RF Krasnodar olkasi tarkibiga kiradi. "Taman" sozi adigey tilida "temen" - botkrklik demak. Shim.dan Azov dengizi, jan.dan Kora dengiz, garbdan Kerch bogozi bilan oralgan. Maydoni 2000 km² ga ...

Tamara

Tamara - Gruziya podshosi. Uning davrida Gruziya katta harbiysiyosiy muvaffaqiyatlarga erishgan. Gruziya qoshinlari Shamxor yaqinida Ozarbayjon otabegi Abubakr va uning ittifokchilari ustidan, Basiani yaqinida - Rum sultoni Rukniddin ustidan gala ...

Tamaulipas

Tamaulipas - Meksikaning shim.sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 79.8 ming km². Aholisi 2.75 mln. kishi. Mamuriy markazi - SyudadViktoriya sh. Yirik shaharlari: Matamoros, Reynosa, Tampiko va boshqa T. sharqiy qismining relyefi lagunali dengizboyi ...

Tambur

Tambur - memorlikda binolarning tashqi eshiklari oldiga qurilgan kichik xona, daxdiz. Xonalarni issiq va sovuq gavo kirishidan sakdaydi. Asosan yirik jamoat binolari, savdo inshootlari, tomosha zallari oldiga, bazan binolarga taqab alohida quriladi.

Tamga

Tamga - 1) turkmogul chorvador qavmlarda xususiy mulkning keng tarqalgan belgisi. Daraxtlarga, qurolyaroglarga, teri va boshqalarga qoyilgan. Mac, chorvachilikda koramol, otlarga va parrandalarga bosiladigan maxsus belgi. Xojaliklarda naslchilik ...

Tamgalidara rasmlari

Tamgalidara rasmlari - ChuIli togining jan.garbiy yon bagridagi Tamgalisoy darasi qoyatoshlariga ishlangan rasmlar. Olmaotadan 160 km shim.garbda. 1890 yilda rus arxeologi N. N. Pantusov topgan, A. A. Topov, A. G. Maksimova tomonidan organilgan. ...

Tamil adabiyoti

Tamil adabiyoti - Jan. Hindistondagi Tamilnad shtati xalqining adabiyoti. Tamil adabiyoti sanskrit adabiyoti tasiri ostida mil. 1ming yillikda shakllangan. Tamil tilidagi dastlabki yozma yodgorliklar - "Ettutoxey", "Pattuppattu" nazmda yaratilgan ...

Tamillar

Tamillar - Hindiston dagi xalq. 61 mln. kishi ; ShriLankaning shim.da taxminan 2.8 mln. kishi; shuningdek, Singapur, Myanma, Malayziya, Avstraliya va boshqa yerlarda yashaydi. Umumiy soni 64.1 mln. kishi. Tamil tilida sozlashadi. Dindorlari - hin ...

Tamilnad

Tamilnad - Hindistonning jan. qismidagi shtat, Hind okeanining Bengaliya qoltigi soxilida. Maydoni 130 ming km². Aholisi 62.1 mln. kishi, asosiy kismi tamillar. Mamuriy markazi - Chennay sh. Shtat hududi Hindiston yarim orol janubiy chekkasining ...

Tampiko

Tampiko - Meksikaning sharqiy qismidagi shahar. Tamaulipas shtatida, Panuko daryosining quyilish yerida joylashgan. Meksika qoltigi sohilidagi port. Mamlakatning yirik neft qazib olinadigan va qayta ishlanadigan rni markazi. Kimyo, oziq-ovqat san ...

Tan

Tan, Tang - orta asrlarda Xitoyda mavjud bolgan markazlashgan davlat va sulola. "T." atamasi - magrurlanish, tasodif manosini anglatadi. Asoschisi - Li Yuan bolib, Gaozu nomi bilan taxtni boshqargan. T. davlatining tashkil topishi 610 y. Xitoyda ...

Tan jazosi

Tan jazosi, jismoniy jazo - ibtidoiy jamoa davrida, shuningdek, musulmon huquqiyal jinoyat sodir etgani uchun jinoyatchini jismoniy qiynash, azoblash, unga tan jarohati yetkazish. Asosan zino, tuhmat, ogirlik, qaroqchilik, odam oldirish yoki uni ...

Tan olish

Tan olish, xalqaro huquqiy tan olish - yangi davlatlar yoki hukumatlar yoxud boshqa organlarni mavjud davlatlar tomonidan xalqaro huquqqa muvofiq tan olish; bu hol ana shu davlatlar yoki hukumatlar yoxud boshka organlar bilan rasmiy yoki norasmiy ...

Tana (qadimgi shahar)

Tana - Don daryosining sol qirgogida, Azov sh. atrofida mavjud bolgan qad. shahar. Venetsiyalik va genuyalik savdogarlarning savdo manzilgohi sifatida 12-asr oxiridan malum. 13 - 14-asrlarda Oltin Orda hukmronligi ostida. 1475 y. turklar tomonida ...