ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 247

Tangutlar

Tangutlar 1) Tibet-Birma guruhiga mansub xalq. 10-asrda Shim. Xitoyda SiSya davlatini barpo etishgan. T. Xitoy bilan tez-tez urushib turgan. XoroXotodagi arxeologik qazishmalardan malum bolishicha, T. oz yozuvi va madaniyatiga ega bolgan. Mogulla ...

Tanho

Tanho - Buxoro xonligi, Eron, Ozarbayjon, Armanistonda 16 - 20-asr boshlarida shartli suratda yer inom etish. T. egasi - tanhodorning hokimiyati dehqonlardan yer soligi olish huquqi bilan cheklab qoyilgan, natijada dehqonlar astasekin unga shaxsa ...

Tanjer

Tanjer - Marokashning shim. qismidagi shahar, Gibraltar bogozi sohilidagi port. Tanjer provinsiyasining mamuriy markazi. Aholisi 525 ming kishidan ziyod. Shim. Marokashning savdotransport va tranzit markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Chet ...

Tank qoshinlari

Tank qoshinlari - kuruklikdagi qoshin turi. Tank, motooqchi, raketa, artilleriya va boshqa bolinma, qism, qoshilmalardan tarkib topgan. Tank qoshinlari qudratli ot ochish, kuchli zarba berish va tez harakat qilish imkoniyatiga hamda ishonchli zir ...

Tanker

Tanker - suyuq yuklar ni kema sisternalari ga quyib tashish uchun moljallangan bir palubali, oziyurar maxsus kema. T.lardan 19-asr 70y.laridan boshlab foydalaniladi. T. mashina bolmasi, yashash va xizmat xonalari va yuk bolmasidan iborat. Yuk bol ...

Tanlash

Tanlash - 1) chorvachilikda - nayelchilikdagi suniy tanlash usullaridan biri; hayvonlarni poda va zot ichidan xojalik va seleksion sifat va miqdor belgilari boyicha baholab, nayel olish uchun ajratish; chorva hayvonlarini tanlashda ulardagi selek ...

Tanlash usuli

Tanlash usuli - statistik kuzatishlar usuli. Bunda statistik toplamning umumiy xossalari toplamning hamma elementlari emas, balki undan tanlab olingan tanlanmaga kirgan elementlari orqali organiladi. Tanlash usuli matematik statistikaning 2 muhim ...

Tanlov

Tanlov - xodimlarni muayyan lavozimlarga tanlab olishning maxsus tartibi. Bunda xodim ish beruvchi tomonidan tanlab olinmaydi, balki kollegial organ ning qarori asosida tanlab olinadi. Ushbu kengashlarning T.da golib chiqkan shaxeni tegishli lavo ...

Tannin

Tannin - osimliklarda koplab uchraydigan fenolli birikma. T. - amorf ochsariq kukun. Suvda, glitserinda, sirka efirida eriydi. Suvdagi eritmasi - kolloid eritma, kislotali reaksiyaga ega, polyarizatsiya tekisligini ongga buradi. Oqsillar va bazi ...

Tanninli osimliklar

Tanninli osimliklar, oshlovchi moddali osimliklar - tarkibida sanoat miqyosida foydalanish uchun yetarli miqdorda oshlovchi moddalar bolgan osimliklar. Oshlovchi moddalar postloq, barg, yogoch va mevalar, asosan, ildiz xujayralarining parenximali ...

Tanob

Tanob - 1) Orta Osiyo, xususan, Ozbekiston hududida qollanilgan uzunlik olchov birligi. 17-asrda qiymati 39.9 m ga teng bolgan; 2) Orta Osiyo xonliklarida tomonlari 60 gaz dan iborat bolgan maydonga teng, yani ekin maydonini olchash uchun qollani ...

Tanosux

Tanosux, tanosux alarvoh - ruhning kochib yurishi haqidagi diniy talimot. T. haqidagi tasavvurlar juda qadimdan malum bolgan. Olganlarning ruhi yangi tugilgan insonlarda, hatto qayvon va osimliklarda qayta mujassamlanishi haqidagi tasavvurlar din ...

Tanqid

Tanqid - 1) biror narsaga baho berish maqsadida uni taxlil qilish, muhokama qilish ; 2) muayyan narsa haqida salbiy fikr bildirish; 3) kamchiliklarni atroflicha asoslash va hal etish maqsadida bildiriladigan fikrmulohazalar yigindisi. Shu jihatda ...

Tanqid (faoliyat)

Tanqid, adabiy tanqid, tanqidchilik - adabiy faoliyat turi, badiiy asarni, shuningdek, bu asarda aks ettirilgan hayot hodisalarini taqlil va talqin etish. T. kopincha adabiyotshunoslikning bir qismi sifatida tariflanib keladi. Lekin T. adabiy fao ...

Tanqidiy realizm

Tanqidiy realizm - 19-asrning 20 - 30y.larida jahon adabiyoti va sanatida shakllangan badiiy metod, realizmnint bir korinishi. Klassitsizm adabiyoti vakillarining oz davrini otagan va eskirgan tasvir usullariga qarshi, otgan asrlardagi ilgor adab ...

Tanshixay

Tanshixay - syanbi qabilalar birlashmasi oqsoqoli. Qabila oqsoqollari kengashida bu lavozimga saylangan. Zodagonlar naslidan bolgan yosh, jasur T. boshqa qabila oqsoqollarini oziga tobe etib, syanbi qabilalar birlashmasiga boshchilik qilgan. 155 ...

Tantal qotishmalari

Tantal qotishmalari - tarkibi asosan tantaldan iborat qotishmalar. Odatda, tantal volfram, molibden, vanadiy, niobiy, titan, pyx, gafniy, reniy, uglerod va boshqa elementlar bilan legirlanadi. Tantalning volfram bilan hosil qilgan qotishmalari en ...

Tantia topi

Tantia topi - 185759 yillardagi Hindiston qozgolonining harbiy rahbarlaridan biri. Asosan, Kanpur, Bundenkxand, Rajputana va Gvalior viloyatlarida qozgolonchilarga boshchilik kalgan. Millati marath bolgan T.T. brahman oilasida tugilgan. Yoshligid ...

Tantrizm

Tantrizm - buddizm va hinduiylikdagi yonalish. Mil.ning boshlarida paydo bolgan, muqaddas yozuv lari bor. Yogalar metodini ozlashtirib, sirli marosimlar sistemasini ishlab chiqqan. T.ning diniyfalsafiy talimoti asosida inson mikrokosmdir degan go ...

Tanzimot

Tanzimot - Usmonli turk sultonligida otkazilgan ijtimoiysiyosiy islohotlar va shu islohotlar otkazilgan davr. T. 2 davrga bolinadi. Uning 1davri "Gulxona xatti sharifi" deb atalib, 1839 - 50y.larni oz ichiga oladi. 1839 y. 3 noyabrda Turkiya tash ...

Tapirlar

Tapirlar - toq tuyoqlilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. Oyoklari nisbatan kalta, oldingi oyoklarida 4, orqa oyoklarida esa 3 ta barmogi bor; orta barmogi yaxshi rivojlangan. Tanasining uz. 250 sm cha, boyi 75 - 120 sm, ogirligi 225–30 ...

Taqa

Taqa - ot, eshak va boshqa tuyoqli uy hayvonlarining tuyoqlarini mexanik shikastlanishdan asrash uchun qoqiladigan metall moslama. Toblangan mustahkam uglerodli polatdan qilinadi. Temirchilik ustaxonalarida temirchilar tomonidan qoqiladi.

Taqdir

Taqdirga ishonish barcha dinlarda bor. Lekin ularning har birida oziga xos xususiyatlar bilan talqin etiladi. Xristianlikda va islomda taqdir xudoning azaliy ilmi va qudrati tarzida izoxlanadi. Islomda taqdir - Alloh irodasiga bogliq deb hisoblov ...

Taqir

Taqir - 1) chol va chala chol zonalarida loituprokdan tarkib topgan va vaqgvaqti bilan suv bosadigan gilli yalang pastliklar. Yoshnli mavsumda yuzasi yupqa suv bilan qoplanib, suv buglanib ketgach, T. yorilib, osimlik osmaydigan qatkdloqqa aylana ...

Taqlid

Taqlid - ijtimoiy, manaviy hayotda, turmush tarzida, kasbhunarda, badiiy ijodda ozgalarga oxshashga intilish, ergashish. T. kopincha sanat, badiiyestetik soha bilan boklits. Estetik T. nazariyasini ishlab chiqishga, uning inson tarbiyasi uchun mu ...

Taqlid (tushuncha)

Taqlid, taqlidchilik - 1) muayyan badiiy, ilmiy yonalishga, uning namoyandalariga xos goya va usullarni tushunibtushunmay, gayriixtiyoriy qaytarish, takrorlash. T. ananalarga ijodiy emas, balki mexanik yondashadi, u shoir yoki yozuvchini ijodiy m ...

Taqribiy formulalar

Taqribiy formulalar - hisoblashlarni muayyan aniqlikda bajarishga imkon beruvchi formulalar. Aniq qiymatlarni hisoblash mumkin bolmagan yoki murakkab bolgan hollarda hamda nazariy tadqiqotlarda qollanadi. Mac., n!ql23.n ni hisoblash uchun Stirlin ...

Taqribiy hisoblashlar

Taqribiy hisoblashlar - mat. ning amaliyot uchun muhim bolimi. Differensial tenglamalar, matematik analiz, algebra, optimal boshqaruv kabi sohalarda masalalarni yechish usullarini ishlab chiqadi. Asosiy masalalari: 1) biror analitik ifoda bilan b ...

Taqriz

Taqriz - adabiy tanqid janri; yangi badiiy, ilmiy yoki ilmiy-ommabop asar tahlili. T.da asarning bibliografik tavsifi, shuningdek, mazmuni, unda kotarilgan muammolar, asarning goyaviy va badiiy xususiyatlari, muallif ijodida, adabiyotda tutgan or ...

Taqsimlash qurilmalari

Taqsimlash qurilmalari - 1) telefon aloqada - telefon styasidan keluvchi telefon kabeli simlarini magistral liniyadan taqsimlash tarmogiga ulash uchun moljallangan taqsimlash kugilari. Shu yerdan abonentlarga alohidaalohida simlar jufti tortib ke ...

Taqsimot

Taqsimot - ijtimoiy takror ishlab chiqarish.ning muhim bogini, ishlab chiqarish.ni ayirboshlash va istemol bilan boglovchi munosabatlar tizimi; iqtisodiy resurelar, yaratilgan maxsulot va xizmatlarni, ularning qiymat shakli hisoblangan daromadlar ...

Taqsimot (matematika)

Taqsimot - ehtimollar nazariyasi va matematik statistikaning asosiy tushunchalaridan biri. Ehtimollar nazariyasi va matematik statistikaning aniq masalalarida uchraydigan T., odatda, diskret, yani alohida ehtimolliklar bilan aniklanadi yoki zichl ...

Taqvodorlik

Taqvodorlik - barcha dinlarda ota dindorlikni ifodalovchi tushuncha. Quron va hadislarda Alloxdan qorqish, dozaxdan saklanish, parhezkorlik va boshqa mazmunlarda keladi. Dinga juda berilgan, xudojoy, ozini harom va shubhalardan saklab yuruvchi od ...

Taraflar

Taraflar - fuqarolik protsessida fuqarolik ishlari boyicha sudlarda muayyan huquq kimga tegishli ekanligi yuzasidan nizolashayotgan jismoniy yoki yuridik shaxslar. Fuqarolik ishlarini sudda korib hal qilish jarayonida 2 taraf: davogar va javobgar ...

Taragoy

Taragoy, Amir Taragoy, Taragoybek - Amir Temurning otasi. Chigatoy ulusining nufuzli beklaridan biri, barlos qabilasi oqsoqollaridan bolgan. Taragoy ajdodlari Chingizxon va Chigatoy saroyiga yaqin bolishgan, keyinchalik ular Kesh viloyatini idora ...

Taran (harbiy ish)

Taran, - 1) qamal quroli ; qadimda, orta asrlarda qala devorlarini buzish maqsadida qollanilgan; 2) eshkakli yoki zirxli flotlarda dushman kemasiga zarba berish uchun moljallangan kema uchining suv osti qismidagi turtib chiqqan qismi; 3) havo, de ...

Taraqqiy

"TARAQQIY" - jadidlar gazetasi. 1906 y. 14 iyundan Toshkentda chop etilgan. Noshiri va muharriri - Ismoil Obiliy. "T." tom manodagi ilk milliy nashr hisoblanadi. Uning saxifalarida chor Rossiyasining Turkistonda olib borayotgan mustamlakachilik s ...

Taraqqiyot

Taraqqiyot - rivojlanishnnt oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yonalgan shakli, uning yuksalishi. Adabiyotlarda T.ni kopincha rivojlanish bilan aynanlashtirib koyishadi, aslida u rivojlanishning bir yonalishidir. Shuningdek, T.ni ayrim adabiyo ...

Tarash mashinasi

Tarash mashinasi - tolali materiallar tutami dan pilta hosil qiladigan mashina; yigirish jarayonining asosiy mashinasi. Tarash mashinasida tolalar togrilanadi, bir-biriga parallellanadi, xaschop va kalta tolalar qisman tarab tashlanadi, pilta taz ...

Tarbiya

Tarbiya - shaxsda muayyan jismoniy, ruhiy, axloqiy, manaviy sifatlarni shakllantirishga qaratilgan amaliy pedagogik jarayon; insonning jamiyatda yashashi uchun zarur bolgan xususiyatlarga ega bolishini taminlash yolida koriladigan chora tadbirlar ...

Tarbiyai atfol

"TARBIYAI ATFOL" - Buxoro jadidlari tashkil etgan marifiy jamiyat. Abduvohid Burhonov, Mukammil Burhonov, Hamidxoja Meqriy, Ahmadjon Abdusaidov va boshqa asos solishgan. Jamiyat faoliyatida S.Ayniy, Usmon Xoja, M.Saidjonov va boshqa muxim rol oyn ...

Tardushlar

Tardushlar - Orxun Yenisey bitiklarida uchraydigan atama; Turk xoqonliginpng 2 bolimidan birini anglatgan. Xoqonlikning siyosiy tuzilmasiga qabila ittifoqlari bilan bir katorda geofafik belgisiga kora 2 harbiy mamuriy qabila birlashmasi kirgan: T ...

Targil

Targil - naqqoshlikda pardoz turi; naqsh mujassamotidagi gul va barglar ni rangli chiziklar yordamida tasvirlash. T. gul va barglar rangidan hamisha toq ranglar bilan ishlanadi. T. ishlangan naqsh mujassamotining badiiyligi, jozibasi oshadi, ozig ...

Targitoy

Targitoy - skiflarning afsonaviy bobokaloni. Gerodotning yozishiga kora, skiflar mamlakati qadimda kimsasiz bolib, dastlabki inson T. bolgan. Rivoyatlarga kora, T.ning otasi yunonlarning bosh xudosi Zevs, onasi Borisfen daryosi mabudasi bolgan. B ...

Tarif

Tarif - korxonalar, tashkilotlar, aholiga korsatiladigan turli ishlab chiqarish. va noishlab chiqarish yonalishidagi xizmatlar uchun tolanadigan haq; tolov stavkalari tizimi. Transport, aloqa, kommunal xizmati, bojxona T.lari keng tarqalgan va ul ...

Tariq

Tariq - boshoqdoshlar oilasiga mansub bir yillik osimliklar turkumi; don ekini. Vatani Xitoy va Mongoliya. Osiyo, Amerika, Afrikada keng tarqalgan. Afgoniston, Hindiston, Janubiy Yevropa, Rossiya, Gruziya, Armaniston, Qozogistonda katta maydonlar ...

Tarixiy geologiya

Tarixiy geologiya - geologiyaning Yer pusti va Yerning geologik tarixi va rivojlanish krnuniyatlarini butunligicha organuvchi sohasi. T.g. geologik fanlar: stratigrafiya, paleontologiya, litologiya, petrologiya, geokimyo, tektonika, geofizika va ...

Tarixiy janr

Tarixiy janr, tarixiy mavzudagi asarlar - adabiyot va sanatdagi asosiy janr yoki mavzulardan biri; tarixiy otmish mavzuida yozilgan asarlar turkumi. Badiiy adabiyotning asosiy vazifalaridan biri tarixiy otmishda sodir bolgan voqealar, yaqin yoki ...