ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 248

Tarqatish qutisi

Tarqatish qutisi - kop okli avtomobilning yetakchi gildiraklariga burovchi momentni uzatish uchun moljallangan mexanizmi. Qismlari: karter, yetakchi val, oraliq val, yetaklanuvchi val va old koprik yuritmasi vali. Vazifasiga qarab, Tarqatish quti ...

Tarqoq elementlar

Tarqoq elementlar - tabiatda, asosan, yoldosh elementlar sifatida turli minerallarda uchraydigan va boshqa metall rudalaridan yoki foydali qazilmalar dan yolyolakay ajratib olinadigan kimyoviy elementlar guruhi. Tarqoq elementlar tabiatda juda ka ...

Tartar

Tartar - yunonlar mifologiyasida jahannam, Yer osti dunyosining eng tubi. Yer osmondan qanchalik uzoq masofada bolsa, T. yer yuzidan shunchalik uzoq chuqurlikda joylashgan.Zevs Aid va Poseydon tomondan maglubiyatga uchragan Titan Kronos qamalgan ...

Tartarak

Tartarak - qushlarni chochitib haydashda ishlatiladigan asbob. T. yasash uchun qalinligi 0.5 - 1, eni 4 - 5, uz. 35 - 40 sm va 2 dona taxtaga bir tomondan xuddi shunday qalinlik va enli, uz. 20 - 25 sm li taxtacha birkitilib, "rom" hamda uz. 30, ...

Tartib (uslub)

Tartib, rejim - EHM ning faoliyat holatini korsatish, malum bir dasturlar ning ishlash uslubi. Mas, EHM ning ishlash T.lari: paket tartibi - butun paket unga kiruvchi barcha masalalar va ularning ustivorligi haqidagi malumotlar bilan taminlaydiga ...

Tartib sonlar

Tartib sonlar - natural sonlarning boshkacha nomi. Natural, yani butun musbat son chekli toplamdagi elementlar sonini yoki tartiblangan ketma-ketlikda element ornini belgilashi mumkin. Birinchi holda natural son miqdoriy son, ikkinchi xrlda esa t ...

Tartu

Tartu - Estoniyadagi shahar. Emayiga daryosining har ikkala sohilida, Tallindan 187 km jan.sharkda. Dare porti. Transport yoli va shosse yollar tuguni. Aholisi 100.1 ming kishi. T. 5-asr dan malum, 1030 y. manbalarida Yaroslav Mudriy qayta kurgan ...

Tarx

Tarix bilan adashtirmang. Sxema - 1) muayyan qurilma, inshoot, mashina va boshqalarning umumiy muhim tomonlari shartli belgilar bilan masshtabsiz ifodalangan chizma; 2) biror narsaning umumiy tasviri, bayoni, ifodasi. Tarx yoki sxema deb biror qu ...

Tasavvuf

Tasavvuf, sufiylik - islomda insonni ruhiy va axloqiy jihatdan komillik sari yollovchi talimot. Tasavvuf sozining ozagi va mazmuni haqida olimlar turli fikr va taxminlar bildirishgan. Ular ichida Ibn Xaldunning fikri haqiqatga yaqin deb etirof et ...

Tasavvur

Tasavvur - narsa va hodisalar, holatlarni, voqelik obrazlarini eslash, shuningdek, ijodiy xayol surish jarayoni. Xotira shaklida ham namoyon boladi. Agar idrok hozirgi daqiqalarni aks ettirsa, T. ham otmishni, ham kelajakni ozida mujassamlashtira ...

Tashkent pelis xoutel

"TASHKENT PELIS XOUTEL" - 4 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahrining Buyuk turon kochasi da joylashgan. 1958 yilda "Toshkent" mehmonxonasi nomi bilan bunyod etilgan. Bnno tarhi P shaklida, markaziy korpusi 5 qavatli, yon qanotlari 4 qavatli. 2003 ...

Tashlama

Tashlama, suv tashlama - suv havzasi dagi ortiqcha suvni chiqarib yuborish, suvni pastki byefga otkazish uchun moljallangan gidrotexnika inshooti. St. togon tepasiga, yuqori byef sathi tagiga qoyilgan yoki ayni paytda ikkalasi pastbaland qilib or ...

Tashqi boshqaruv

Tashqi boshqaruv - bankrot bolgan korxonada ishni qayta tashkil etish jarayoni. Tashqi boshqaruv xojalik sudi tomonidan qarzdor yuridik shaxsga nisbatan uning tolov qobiliyatini tiklash maqsadida qarzdorning ishlarini boshqarish vakolatlarini tas ...

Tashqi burchak

Tashqi burchak - uchburchak yoki kopburchakning biror burchagiga yondosh burchak. Uchburchakning tashqi burchagi unga qoshni bolmagan ichki burchaklari yigindisiga teng.

Tashqi savdo

Tashqi savdo - bir mamlakatning boshqa mamlakat yoki mamlakatlar bilan olib boradigan savdosi. Mamlakatdan tovarlar chikarish va mamlakatga tovarlar kiritish dt tashkil topadi. Eksport va import yigindisi mamlakatning Tashqi savdo aylanmasini tas ...

Tashqi sayyoralar

Tashqi sayyoralar, yupiter guruhidagi sayyoralar - Quyosh sistemasining Mars orbitasidan tashqarida aylanadigan sayyoralari {Yupiter, Saturn, Uran, Neptun, Pluton). Ularning bazi fizik xususiyatlari bir-biriga yaqin. Bazan "yuqori sayyoralar" deb ...

Tashtdor

Tashtdor - Saljuqiylar, Xorazmshoxlar davlatida sulton xammomlari va hovuzlarining boshligi. T.ning qol ostida bir necha gulom bolgan. Ular qukmdorga juda yaqin odamlar bolishgan. Mac: Saljuqiylar sultoni Malikshoh ning T.i - xorazmshohlar sulola ...

Tashxis (tarif)

Tashxis, diagnoz - kasallikning xususiyati, mohiyati va bemorning ahvoli qaqida vrachlar bergan qisqacha tarif, xulosa, kasallikning nomi. Bemorni togri davolash uchun T. aniq qoyilishi shart. Togri T. qoyish uchun bemorda kasallikning otish xusu ...

TASIS

Tasis - Yevropa Ittifoqi tomonidan Mustaqil Davlatlar Hamdostligi mamlakatlariga Yevropa Ittifoqi Komissiyasi ning grant mablaglari hisobidan texnikaviy yordam korsatish dasturi. 1991 yilda ishlab chiqilgan. Dastur bozor iqtisodiyotiga otish va d ...

Taslim bolish

Taslim bolish, sozsiz taslim bolish, kapitulyatsiya - - urushayotgan tomonlardan birining yengilganligiga iqror bolib, qarshilik korsatishni toxtatishi va qurolni tashlashi. Taslim bolish kapitulyatsiya togrisidagi hujjatni imzolash tarzida uzilk ...

Tasmali uzatma

Tasmali uzatma - mashina mexanizmlarida aylanma harakatni bir valdan ikkinchi valga tasma yordamida uzatuvchi mexanizm. Vallarga ornatilgan shkivlar va tasmalardan iborat. Tasma bilan shkiv orasida hosil boluvchi ishqalanish kuchi hisobiga tasma ...

Tasmaniyaliklar

Tasmaniyaliklar - Tasmaniya o.ning tub Aholisi, daydi ovchi qabilalar. 1806 - 76 y. mobaynida ingliz mustamlakachilari tomonidan butunlay qirib tashlangan. Taxminiy baholarga kura, 19-asr boshida T.ning soni bir necha ming kishi bolgan. Xojaligi, ...

Tasmasimon chuvalchanglar

Tasmasimon chuvalchanglar, sestodlar - yassi chuvalchanglar sinfi. Hayvonlar va odam ichagida, bazan boshqa organlarida parazitlik qiladi. Gavdasi tasmasimon, uz. mm ning bir necha ulushidan 30 m gacha, bosh, boyin va strobiladan iborat. Boshida ...

Tasnif (shoshmaqom)

Tasnif - 1) Shashmaqom cholgu bolimida birinchi, mohiyati boyicha bosh qism. T.lar maqom nomi bilan qoshilib, Tasnifi Buzruk, Tasnifi Rost, Tasnifi Navo, Tasnifi Dugoh, Tasnifi Segoh va Tasnifi Iroq deb yuritiladi. Ushbu namunalarning aksariyati ...

Tasodifiy hodisa

Tasodifiy hodisa - malum shartlar bajarilganda roy berishi ham, bermasligi ham mumkin bolgan yoki berishi aniq ehtimollikka ega bolgan hodisa. Agar kop tajribalar otkazilganda Tasodifiy hodisaning roy berish chastotasi biror r soniga yaqinlashsa, ...

Tasodifiy miqdor

Tasodifiy miqdor - tajriba natijasida u yoki bu qiymatlarni qabul qiluvchi miqdor. Telefon styasiga malum bir vaqt oraligida mijozlardan keladigan chaqiriqlar soni, bir yil davomida biror viloyatda boladigan yomgirli kunlar soni, tasodifiy ravish ...

Taspar

Taspar - Turk xoqonligi xoqonlaridan biri. Bumin xoqonning ogli. T. akasi Mugon xoqonning vafotidan song taxtga chiqqan. T. davrida Turk xoqonligining kuch qudrati eng yuqori pogonaga kotarilgan. Davlat chegaralari garbda Qora dengizdan sharqda M ...

Tastibutoq qabristoni

Tastibutoq qabristoni - jez davrita oid yodgorlik. Garbiy Qozogistondagi Tastibutoq daryochasi sohilidagi Tastibutoq ovuli yaqinidan topilgan. 3 yodgorlikdan iborat. Tastibutoq I va II qabriston, IIIesa, manzilgoh. Arxeolog V.S.Sorokin qazishma i ...

Tata

"TATA" - Hindistondagi yirik milliy monopolist guruh. Bombeylik savdogar Jamshid Tataning savdo firmasi asosida yuzaga kelgan. 1877 yilda firma mamlakatda birinchi sanoat korxonasi - Nagpur toqimachilik fkasini va 1907 yilda mamlakatda birinchi m ...

Tatsit

Tatsit, Publiy Korneliy - Rim tarixchisi. Imperator Vespasian tomonidan senatorlar tabakasiga utkazilgan; bir qancha yirik lavozimlarni egallagan: pretor, konsul, Osiyo prokonsuli. T. "Agrikola", "Germaniya", "Notiqlar haqida dialog", shuningdek, ...

Tauantinsuyu

Tauantinsuyu - inklar davlati. Poytaxti - Kusko sh. T. 4 qismga bolingan: Kolyasuyu ; Kondesuyu ; Chinchasuyu va Antisuyu. Bunday bolinish ink Pachakuti tomonidan qilingan degan fikr mavjud. T.da juda kup kabilalar yashagan, aholisi 8 - 15 mln. k ...

Tautomeriya

Tautomeriya - qaytar izomeriya hodisasi. Bu jarayonda ayni birikmaning 2 va bir necha izomeri bir-biriga aylanib turadi. T. - dinamik izomeriya. Agar kimyoviy sistemada izomer - tautomer muvozanat qaror topgan bolsa, unda har kaysi izomerdan malu ...

Tavakkal

Tavakkal, Tavakkalxon, Tavakkul sulton - Qozoq xonligi xoni. Shigayxonning ogli. 1581 - 82 yillarda Abdullaxon I saroyida xizmat qilgan. T. va otasi Shigayxon Abdullaxonning Toshkent va Turkistonning shayboniylardan bolgan hokimi Boboxon ga va ba ...

Tavfiq al-Hakim

Tavfiq al-Hakim - arab yozuvchisi va jamoat arbobi. Arab tili akademiyasi azosi. Qohiradagi Oliy yuridik maktabni tugatgan. Parijda Yevropa xalklari adabiyoti va sanatini organgan. 1927 - 34 yillarda adliya idoralarida tergovchi. 1943 y. gacha Ma ...

Tavfiq fikrat

Tavfiq fikrat - turk shoiri, marifatparvar, jurnalist. Istanbuldagi Galatasaroy litseyida oqigan. Bir qator oquv yurtlarida muallimlik qilgan, sherlar yozgan. "Sarvati funun" majmuasi ning yozuv ishlari mudiri. Ilk sheriy kitobi - "Rubobi shikast ...

Tavgach

Tavgach, Tabgach, Tamgach, Tabqoch, Toba-Toba, Tugbat - ilk orta asrlarda turkiy xalkdardagi tarixiyetnik atama: 1) Xitoy manbalarida toba deb nomlanib, ular qurgan xonlik Shim. Vey sulolasi deb atalgan. Tobalar syayabilarning avlodi bolgan; 2) T ...

Tavochi

Tavochi - 13 - 19-asrlarda Orta Osiyo, Xuroson va Eronda hukmdorning farmon va topshiriqlarini tegishli joylarga zudlik bilan yetkazuvchi oliy harbiy mansabdor, adyutant. T. zimmasiga harbiy yurish rejalashtirilganda saltanat tuman va viloyatlard ...

Tavof

Tavof - Kaba atrofida aylanish jarayoni. Haj va umra marosimlari tarkibiga kiradi. Umra qiluvchilar 1 marta, hajga kelganlar 3 marta T. amalini ado etadi. Boshqa paytlarda ham, ayniqsa, juma kunlari va ramazon oyida, Makka axli va uning mehmonlar ...

Tavois

Tavois - Buxoro vohasidagi tarixiy viloyat va shahar. Milodning boshlarida bu yerda otashkada va otashgoh bolgan. Arablar ilk marta bu joyda tovusni korishgach, "Zot uttavois" - "Tovuslar egasi" deb nom berishgan. Tabarmyning yozishicha, T.da Qut ...

Tavqa

Tavqa, Tauke - qozoq xoni. Xon hokimiyatini mustahkamlashda oliy mulkdor tabaqa - sultonlarni kuchsizlantirish uchun biylarga tayangan. T. davrida tuzilgan "Jeti Jargi" qonunlari rus tarixida "Tauke qonunlari" nomi bilan mashhur. Bu qonun bir qan ...

Tavrika

Tavrika - qadimda tavrlar yashagan Qrim ya.o.ningjan. qismi. Orta asrlarda Krimning barcha qismining atalishi. TAVRIYA - Krim ya.o.ning orta asrlarda keng tarqalgan nomi; 19 - 20-asr boshlarida T.ga, shuningdek, Tavriya guberniyasi tarkibidagi Ja ...

Tavrot

Tavrot - iudaizm dinining muqaddas kitobi. T. 5 ta kitob ning umumiy nomi. Iudaizm va islom aqidasi boyicha, T. Alloxning Musoga Jabroil orqali tushirgan kitobi. Kopincha u "Muso qonunlari" deb ham ataladi. T. yozuvlari ogzaki tarzda mil. av. 11 ...

Tavtologiya

Tavtologiya - 1) bir fikrni, mazmunni boshqa soz yoki sozlar bilan takroran ortiqcha ishlatish, sozni ortiqcha takrorlash. Mac, chin haqiqat, gap gapirmoq, butunlay va tolaligicha kabi. T. tushunchasi pleonazm tushunchasi bilan bogliq; bazan T.ni ...

Taxallus

Taxallus - biror ijodkor yoki siyosiy arbobilaning ozi uchun tanlab olgan ikkinchi nomi. Har bir muallif T.ni muayyan maqsadlarni kozda tutgan holda qollaydi. Mas., omma ortasida oz ijodini takidlab korsatish, oz ismfamiliyasidan qoniqmaslik, mua ...

Taxiatosh gidrouzeli

Taxiatosh gidrouzeli - Amudaryoning quyi qismida qurilgan gidrotexnika inshooti; qurilish 1966 yilda boshlangan, 1976 yilda qurib bitkazilgan. Tuproqli togon va tosiqli darvozalardan iborat. Togonning umumiy uz. 1650 m, eni 32 m, bal. 8 m. Darvoz ...

Taxiatosh issiqlik elektr stansiyasi

Taxiatosh issiqlik elektr stansiyasi - Qoraqalpogiston Respublikasining Taxiatosh shahridan 4 km uzoqlikda, Amudaryoning chap qirgogida qurilgan. Shahar va stya qurilishi 1956 y. boshlanib, styaning 12 MVt quvvatli birinchi agregati 1961 y. 10 se ...

Taxin pashshalar

Taxin pashshalar -ikki qanotli, qisqa moylovli tekinxor pashshalar oilasiga mansub etnomofag hasharotlar. 5000 ga yaqin turi malum. Tanasining uz. 3–20 mm, uzun va qattiqtuklar bilan qoplangan. Lichinkasi oyoqsiz, chuvalchangeimon, oqish. Gumbagi ...

Taxmasp I

Taxmasp I - safaviylar sulolasidan bolgan Eron shohi. Ismoil I Safaviyning ogli. 10 yoshligida taxtga chiqqan, hokimiyat amalda qizilboshlilar qabila sardorlari qolida bolgan. Keyinchalik ulgaygach, ular bilan kurashib markaziy hokimiyatni mustah ...