ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 249

Muashshar

Muashshar - har bir bandi on misrali, bir necha onlik bandlardan tashkil topuvchi sher shakli. Musammatlarnknt boshqa turlarida bolgani kabi M.larning ham birinchi onlik bandi misralarida ozaro ohangdosh sozlar qofiyalashadi, qolgan bandlarining ...

Muhammas

Muhammas - sharq sheriyatidagi sheriy shakllardan, qofiyalanish tartibiga kora tuzilgan sher. M.ning har bir bandi 5 misradan iborat bolib, a - a - a - a - a, b - b - b - b - a, v - v - v - v - a, bazan esa a - a - a - a - a, b - b - b - a - a ta ...

Murabba

Murabba - ozaro qofiyalangan tort misralik band usulida yozilgan sher. Qofiyalanishi: a-a-a-a, b-b-b-a, d-d-d-a. Misol: Yorga yetar kun bormu, yoronlar Hamdu sanolar aytay xudoga, -a Yorga yetar kun bormu, yoronlar? -b Yetgaymu dodim nozuk adoga, ...

Musabba

Musabba - musammat usulidagi, har bir bandi 7 misradan iborat sher shakllaridan biri. Uning birinchi bandidagi hamma misralar ozaro uygun qofiyalashadi, keyingi bandlarning esa 6 misrasi ozaro qofiyalanib, oxirgi 7misrasi M. 1-bandidagi misralarg ...

Musaddas

Musaddas - har bir bandi olti misradan iborat bolgan sher. Musaddaslar ikki xil boladi. Musaddas, shuningdek, musammat xillaridan biri. Aruzningturli vaznlarida, turli mavzularda yoziladi, a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-b-a, v-v-v-v-v-asr. yoxud takror, ta ...

Musallas (sher shakli)

Musallas - musammat sher shakllaridan biri. M. ozbek sheriyatidagi na emas, balki aruz sistemasi qollangan boshqa qoshni adabiyotlar tarixida ham juda kam uchraydi. Buning sababi uchlikning 1- va 2-juft misrasidan keyingi 3- misraning qofiya jix, ...

Musamman

Musamman - 1) arab, forstojik va ozbek mumtoz sheriyatidagi sheriy turlardan biri. M. 8 misrali bir necha banddan tashkil topadi. Birinchi band yagona qofi-yaga ega boladi, keyingi bandlarning faqat 7 misrasi qofiyadosh bolib, 8misrasi birinchi b ...

Qasida

Qasida - Sharq mumtoz adabiyotidagi sheriy janrlardan biri. Q. biror shaxsning madhiga bagishlangan. Q. uchun kotarinki, tantanavor ohang xos. Hajmi 20 baytdan 200 baytgacha bolishi mumkin. Gazalga oxshab qofiyalanadi. Kompozitsiyasi gazalga nisb ...

Qita (lirik janr)

Qita - mumtoz adabiyotda lirik janr. Sheriy shakl sifatida qasida va gazaldan oldin paydo bolgan. Tuzilishiga kora, gazalga yaqin turadi, lekin Q.da matla qofiyalanmaydi, hajmi ham qatiy emas, mazmun talabiga kora, ikki bayt va undan ortiq bolish ...

Qofiya

Qofiya - sheriy misralarning muayyan ornida ohangdosh soz yoki soz birikmalarining izchil takrorlanib kelishi. Q. sherning mazmuni, janri, shakli va kompozitsiyasida muhim orin egallaydi. Q. hosil qiluvchi sozlarning ohangdoshligi ozak bilan ozak ...

Radif

Radif - Sharqxalqlari, shu jumladan, ozbek sheriyatida misra yoki bayt oxirida qofiyadan keyin takrorlanib keluvchi soz, ibora, ran. R. bir soz yoki bir necha soz dan iborat bolishi mumkin. Bir sozli R. koproq uchraydi. Sher texnikasi taqozosiga ...

Ruboiy

Ruboiy - Sharq xalqlari sheriyatida keng tarqalgan poetik janr. Tayin goyaviybadiiy va shakliy shartlarga binoan yaratilgan 4 misradan iborat falsafiy, axloqiy, talimiy yoki ishqiy mavzudagi sher. R. hazaj baxrida yoziladi. Boshqa bahrlarda yozil ...

Tajohuli orifona

Tajohuli orifona - mumtoz sheriyatda oxshatish usullaridan biri; shoir oxshatish manbaini kuchaytirib, borttirib korsatish maqsadida osha manbaga nisbatan bir yoki bir necha oxshatish qollaydi, lekin goyo ozini nodon kishilarcha tutib, ozini bilm ...

Talmih

Talmih - mumtoz sheriyatda keng qollangan badiiy sanatlardan biri. Bunda shoir mashhur bir qissa, voqea yoki asarga ishora qilish orqali oz fikrini muxtasar hikoya qiladi. Shunga kora, T. sherda soz bilan kop manoni ifodalash sanati deyiladi. Mac ...

Tanosub

Tanosub - sher baytlarida bir-biriga bogliq va bir-biriga yaqin tushunchalarni anglatuvchi sozlarni qollash sanati. Biror narsani oylaganimizda koz oldimizga uning belgilari, xususiyatlari keladi. Masalan, quyosh haqida gap ketganda, avvalo, unin ...

Tarjiband

Tarjiband - mumtoz adabiyotda lirika janrlaridan. T. gazal kabi qofiyalanib, 5 baytdan 12 baytgacha boladi, har bandi bir vaznda yozilib, bandlar oxirida boshqa bir bayt takrorlanib keladi. Bandlar takrorlanuvchi bayt - tarji vositasida ozaro bog ...

Tarkibband

Tarkibband - bir vaznda yozilib, gazal tarzida qofiyalanadigan, har banddagi baytlar soni teng bolgan, har band oxirida bir bayt alohida qofiyalanib keladigan sher shakli. Lekin takrorlanib turuvchi baytlar saklansada, bandlar miqdori turli shoir ...

Tashbih

Tashbih - sheriy sanatning biri, sozlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular ortasida mavjud bolgan biror oxshashlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslash. T. 4 qismdan - mushabbah, mushabbahunbeh, adoti tashbih ...

Tazmin

Tazmin - poetik sanat turi. Shoir fikr va histuygusini tasdiqlash, isbotlash yoki davom ettirish uchun biror kimsa ijodidan shohbayt - aforizm darajasiga kotarilgan mashhur misrani oz sherida keltirishi. T. misra gazalning 1misrasi yoki matlai si ...

Tuyuq

Tuyuq - turkiy xalkdar mumtoz sheriyatidagi lirik janr. T. 4 misrali sher bolib, aruzning ramal bahrida yoziladi; aaba, bazan abvb tarzida va favqulodda xrllarda - aaaa olchovida qofiyalanadi. T. soz oyini asosida tajnis qofiyasida beriladi. Tajn ...

Vazn

Vazn - sherda tovush tuzilishini uyushtirish usuli. Sillabik sher tuzilishicha bogin va turoq soni, tonik sher tuzilishi stopalar olchovi va soni bilan aniklanadi. Sheriy ritm, ohangdorlik hamda musiqiylikning hosil bolishi V. va uning xususiyatl ...

Xalq ijodi

Xalq ijodi - xalq ommasining badiiy, ijodiy-amaliy va havaskorlik faoliyati; ananaviy moddiy va nomoddiy madaniyatning xalq ogzaki badiiy ijodi, xalq musiqasi, xalq teatri, xalq oyinlari, qogirchoqbozlik, dor va yogoch oyoq oyinlari, xalq tasviri ...

Ertak

Ertak - xalq ogzaki poetik ijodining asosiy janrlaridan biri; toqima va uydirmaga asoslangan sehrli sarguzasht va maishiy xarakterdagi epik badiiy asar. Asosan, nasr shaklida yaratilgan. M. Koshgariyning "Devonu lugotit turk" asarida etuk shaklid ...

Maqol

Maqol - xalq ogzaki ijodi janri; qisqa va londa, obrazli, grammatik va mantiqiy tugal manoli hikmatli ibora, chuqur mazmunli ran. Muayyan ritmik shaklga ega. M.larda avlod-ajdodlarning hayotiy tajribalari, jamiyatga munosabati, tarixi, ruhiy hola ...

Sus xotin

Sus xotin - mavsummarosim qoshigi; folklor janri. Qurgoqchilik munosabati bilan yomgir chaqirish marosimida aytilgan. Orta Osiyo, Kavkaz va boshqa xalqlar ortasida uchragan. "Soz xotin", "Sut xotin", "Suv xotin" deb ham yuritilgan. Qoshiq, asosan ...

Tez aytish

Xalq ogzaki ijodi turlaridan biri bolmish tez aytish ayrim nutq tovushlarining kop qaytarilishi yoki tovushlarning soz va iboralar tarkibida talaffuzni qiyinlashtiradigan darajada murakkab joylashishiga asoslanadi. Ayniqsa, bu iboralar tez aytila ...

Islomiy bayramlar

Islomiy bayramlar islom dinidagi bayramlar bolib, ikkita asosiy bayramdan iborat - Iyd al-Fitr va Iyd al-Adha. Bayramlarning nishonlanishi xalqlar va madaniyatlarga qarab, shuningdek, Islom sektalari ga kora turlicha bolishi mumkin. Musulmon bayr ...

Drama

Drama - 1) badiiy adabiyotning 3 asosiy turidan biri. Drama teatrga ham taalluqli. Syujetlilik, harakatlarning ziddiyatga asoslanishi va ularning sahna, epizodlarga bolinishi, bayonning yoqligi, personajlar munosabatlarining ozaro sozlashuvga aso ...

Bork

BORK - qad. bosh kiyimi. Qishda hamda yozda kiyiladigan B. boladi. Bork hayvon terisidan tikilib, qimmatbaho qalin gazmol bilan qoplanadi. B.ni erkaklar ham, xotinqizlar ham kiyishadi. Tikilgan hayvon terisiga qarab, u qunduz B., suvsar B., qamsh ...

Buxoro papaxi

Buxoro papaxi - kopgina kavkaz xalqlarining erkaklar uchun moljallangan milliy bosh kiyimi. Moynali kavkaz papaxasi turlaridan biri. Eng qimmat va sharafli papaxdir. Tikilishiga kora prizmasimon yoki konussimon turlari mavjud. Qora, kulrang yoki ...

Doppi

Doppi - o`zbek milliy bosh kiyimi. Dumaloq yoki tortburchak shaklidagi, erkaklar va ayollar kiyadigan yengil bosh kiyimi. Odatda oddiy yoki zarli iplar bilan bezatiladi,biser qoshib tikiladi. Doppi - yengil bosh kiyimi. Kadimdan eron va turkiy xa ...

Kultaposhak

Kultaposhak, kulta - ayollarning bosh kiyimi. Boshga kiyiladigan dumaloq doppi shaklidagi va orqa to-moni soch orimi otkaziladigan yengchaga oxshash uzun qismlardan ibo-rat. Matodan avra-astarli qilib tay-yorlangan, turli xil choklarda rang-baran ...

Salla

Salla - musulmon erkaklarning bosh kiyimi. Sidirga mato dan tayyorlanadi, eni 0.5 m, uz. 1.5 – 3 m dan 7 m gacha olchamda boladi. S.ni doppi, kuloh, telpak ustidan, ayrim joylar da bosh kiyimsiz yalang boshga oraladi. Shoh, vazir, amaldorlarning ...

Telpak

Telpak - erkaklarning issiq bosh kiyimi; yumalok, tepa va moynali jiyakdan tuzilgan. Teri charm ulgi yordamida bichiladi. Tepa qismi kalta tukli moyna dan, jiyagi qunduz moynasidan tikiladi; astariga uzun tukli moyna ishlatiladi. Toshkent - Fargo ...

Toj

Toj - 1) hukmdorning mavqei darajasi, martabasini bildirgan, qimmatbaho toshlar qadalgan bosh kiyim; 2) monarxiya davlatlarida davlat hokimiyati belgisi; 3) bazi parrandalarning boshidagi etdor osimta; 4) Quyosh atrofidagi, kun tutilish paytlarid ...

Mato

Mato - xalq badiiy hunarmandligida qadimdan qolda toqib tayyorlangan toqimachilik mahsuloti; gazlama. Orta Osiyo hududida ip, ipak va nim-shoyi M.lar tayyorlash qadimdan keng tarqalgan. Dastlab gulsiz, keyinroq sodda gulli - hoshiyali, yol-yol va ...

Atlas (mato)

Atlas – tanda ipi ham, arqoq ipi ham tabiiy ipakdan toqiladigan bir yuzlama silliq mato. Tanda ipi abrbandi usulida boyab bezatiladi. Alohida ishlov berib Atlasga jilo beriladi, shunga kora u tovlanib turadi. Il gari mato yuziga kudung urilgan, h ...

Banoras (mato)

Banoras - tanda ipi shoyi, nimshoyi, arqogi ipdan toqiladigan pishiq mato, toqilishi beqasamga oxshash. Beqasamdan faqat gullari bilan farq qiladi. B., asosan, kumush rang oq tusli bolib, uni zorga korinadigan qoramtir yollar kesib otadi. B.ning ...

Batist

Batist - juda ingichka pishitilgan ipdan polotnoli urilishda toqilgan gazlama. Zigir yoki paxta tolasidan olinadigan iplardan toqiladi. Oq yoki har xil och rangda boladi. B.dan yozgi koylak, ich kiyim, choyshab, yostiq jildlari va boshqa buyumlar ...

Baxmal

Baxmal, ola baxmal, duxoba - mayin, silliq, patli gazlama. Patlari tabiiy yoki suniy ipakdan, zamini ip yoki kanopdan toqiladi. B. toqishda ikkita orish ipi ishlatiladi: biri zamin, ikkinchisi esa pat hosil qiladi. Ikkinchi orish iplari birinchis ...

Boz

BOZ, karbos - bosh pishitilgan paxta ipidan sodda toqilgan mato; qalin, pishiq va tana haroratini bir xilda saqlaydigan mahalliy ipgazlama. Qadimdan qol dastgohdarida toqilgan. Yozma manbalarda boshqa matolar qatori B. ham kop tilga olingan: "qal ...

Doka

Doka - paxta ipidan polotno orilishda juda yupqa, siyrak qilib toqiladigan gazlama. Ilgari Hindiston, Eron va b. mamlakatlardan keltirilgan. Mahalliy D.lar xonaki dokonlarda toqilgan. D.larning kopchiligi asosan oq, bazilari kok tusda bolib, sall ...

Doroyi

Doroyi - 1) ipakdan yupqa, nozik qilib toqilgan yol-yol mato; 2) romol turi. Oq ipaqdan nafis, bejirim qilib sharfga oxshatib toqiladi, uz. 2 - 2.5 gazcha keladi. Orish ipi xom ipakdan, arqoq ipi pishiq ipakdan toqilganligi bilan sharfdan farq qi ...

Kimxob

Kimxob - tanda ipi zar, arqogi ipakdan gul hosil qilib toqilgan qimmatbaho mato. Zar ipining rangiga qarab sariq K., kumush rang K. deb nomlangan; ipakning rangiga qarab kok K., pushti K., qizil K. farqlangan. Boy xonadonlardagi ayol va erkaklarn ...

Movut

Movut - jun tolalardan yoki ularga boshqa tolalar aralashtirib toqiladigan jun yoki yarim jun gazlama. Mayin va dagal xillari boladi. Mayin M. mayin va yarim dagal tolalardan, dagal M. dagal tolalardan tayyorlanadi. M. tay-yorlash uchun tolalar m ...

Qalami

Qalami - 1) qolda toqilgan yolyol gulli ip mato; qolda yigirilgan ipdan olacharsh bir oz siyrakroq qilib tayyorlangan. Mato toqish jarayonida oq yoki och tanda iplar orasiga tutamtutam qizil, kok, toq yashil iplarni bir meyorda joylashtirilishi n ...

Shoyi

Shoyi, shohi - ipak mato; 19 - 20-asr ortalarida Orta Osiyoda barcha ipakchilik rivojlangan yirik markaz larda ishlab chiqarilgan. shahrining arqoq va tanda iplari bir xil ingichka ipak iplardan iborat bolib, sodda toqilgan: har bir arqoq ip oras ...

Ahmadbekhoji mehmonxonasi

Ahmadbekhoji mehmonxonasi – Andijondagi me’moriy yodgorlik. Andi-jonlik paxta zavodi egasi Ahmadbekhoji Temurbek ogli qurdirgan. Ahmadbekhoji oz davrida yirik savdogar, sahovatpesha boy bolgan. Uning mehmonxonasi qurilishida mahalliy ustalardan Y ...

Anbar bibi maqbarasi

Anbar bibi maqbarasi – Zan-gi ota majmuasi tarkibidagi maqbara. Toshkent yaqinidagi Zangi ota qishlogida barpo etilgan. Zangi ota maqbarasi qatori bu yodgorlik ham Amir Temur zamonasi me’morchilik an’anasining yorqin namunasidir. Rivoyatlarga qar ...

Andijon jome masjidi majmuasi

Andijon jome masjidi majmuasi – me’moriy yodgorlik. Masjid, Madrasa va minoradan iborat. Madrasa bosh tarzi sharqqa qaratib qurilgan. Tarzining ortasida peshtoq qad kotargan. Uning ikki yonida bezakdor minora bor. Bur-chaklarida gumbazli darsxona ...