ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 255

Tokdoshlar

Tokdoshlar - ikki urugpallali osimliklar oilasi. Daraxtsimon, ilashuvchi lianalar. Barglari oddiy, panjasimon murakkab, navbatlashib joilashgan, yonbargchali. Novdasida poyaning ozgarishidan hosil bolgan gajaklar bor. Tupgullari kichik, rovak. Gu ...

Tokkata

Tokkata - asosan, klavishli musiqa cholgular uchun yozilgan virtuoz musiqa asari. 16-asrda Italiyada paydo bolib, dastlab badiha shaklidagi prelyudiya, keyinchalik konsert asari sifatida rivoj topdi. I.S.Bax ijodida qad. T. janri oz badiiy choqqi ...

Toksikologiya

Toksikologiya, veterinariya toksikologiyasi - zaharli moddalar xususiyatlari va ularning qayvonlar organizmiga tasirini, pestitsidlar qoldiklari va boshqa zaharli moddalar bilan ifloslangan ozuqalarni veterinariyasanitariya jihatidan baholash, za ...

Toksikologiya (fan)

Toksikologiya, veterinariya toksikologiyasi - zaharli moddalar xususiyatlari va ularning qayvonlar organizmiga tasirini, pestitsidlar qoldiklari va boshqa zaharli moddalar bilan ifloslangan ozuqalarni veterinariyasanitariya jihatidan baholash, za ...

Toksikologiya (soha)

Toksikologiya - tibbiyot sohasi; zaharli moddalarning fizik va kimyoviy xususiyatlari, ularning tirik organizmlarga tasiri mexanizmi, zaharlanish alomatlarini organadi. Zaharlanishning oldini olish va davolash vositalarini, shuningdek, zaharlarni ...

Toksikoz

Toksikoz - organizmga ekzogen toksinlar yoki zararli endogen moddalar tasirida roy beradigan kasallik holati.

Toksinlar

Toksinlar - mikroorganizmlarning hayot faoliyatida hosil boladigan zaharli moddalar. Hayvonlar va odam organizmiga tushganda ularni kasallantirish yoki halok qilish xususiyatiga ega. Bakteriyalar paydo qiladigan T. ancha tola organilgan. Bakteria ...

Toksoplazmalar

Toksoplazmalar - koksidiyalar turkumiga mansub eng sodda parazit hayvonlar urugi. Bitta T. gondii turi malum. Uzunligi 7 mkm gacha. T. mushuk va boshqa mushuksimonlar ingichka ichagida murakkab rivojlanish siklini otib, undan 2 ta sporali ootsist ...

Toksoplazmoz

Toksoplazmoz - ichki azo va sistemalar funksiyasini izdan chiqaradigan parazitar kasallik; bir hujayrali sodda hayvon - toksoplazmalar qozgatadi. Odam, hayvon va parrandalar da uchraydi. Kasallik manbai, asosan, itlar, mushuklar va T. bilan ogrig ...

Tokugava

Tokugava - Yaponiyada syogunlar sulolasi. Tokugava Ieyasu tomonidan asos solingan. Davlatn" mustaxkamlash uchun T. hukmdorlari bir necha bor islohotlar otkazishgan. Xususan, har bir tabaqaning majburiyati va huquqi qatiy belgilab berilgan; dehqon ...

Tol (material)

Tol - tom yopish va izolyatsiya uchun ishlatiladigan gidroizolyatsiya materiali. Kartonga qora moy shimdirish yoli bilan tayyorlanadi. T.ning bir tomoniga mineral mahsulot, ikkinchi tomoniga yirik qum sepib ishlov beriladi. T.ning pastki tomoni q ...

Tola

Tola - 1) yigirish, gazlama toqish va boshqa maqsadlar uchun ishlatiladigan ingichka, pishiq tabiiy yoki suniy ashyo ; 2) turli elektr qurilmalarning qilsimon ingichka tok otkazuvchi qismi ; 3) kokil, zulf.

Tola optikasi

Tola optikasi - yoruglik va malumotlarni optik diapazondagi nur otkazgichlar da tarqalishini urganadigan optika bolimi. Tola optikasi 20-asrning 50-yillarida vujudga kelib, 70-yillarning boshida spektrning korinuvchi va infraqizil sohalarida soni ...

Tolali osimliklar

Tolali osimliklar - tola yoki yigiruv xom ashyolari, materiallari olinadigan bir va kop yillik otsimon, buta va daraxtsimon osimliklar. Osimliklar dunyosidagi 292 oiladan 125 tasi T.o.lar hisoblanadi. T.o.ning ahamiyati toqimalari tarkibidagi lub ...

Toledo

Toledo - Ispaniyaning markaziy qismidagi shahar. Tako daryosi boyida. Toledo provinsiyasining mamuriy markazi. Aholisi 61 ming kishi. Hunarmandchilik ning qad. markazi. Qadimda T. karpetanlarning iberiy qabilasi manzilgohi bolgan, mil. av. 2-asrd ...

Tolerantlik

Tolerantlik, bagrikenglik - ozgalarning turmush tarzi, xulqatvori, odatlari, histuygulari, fikrmulohazalari, goyalari va etiqodlariga nisbatan toqatli bolish. Hozirgi dunyoda T. ota muhim ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiyotning globallashuvi va yana ...

Tolerantlik (xususiyat)

Tolerantlik tomonidan kochirib otqazilgan begona toqimaga nisbatan organizm immun sistemasi "chidamliligini" korsatish maqsadida taklif etilgan. "Immunologik falajlik", "areaktivlik", "antigen ogirligi" kabi terminlar T. ning har xil shakllariga ...

Tolmen Eduard Cheys

TOLMEN Eduard Cheys - amerikalik psixolog, neobixeviorizm nazariyotchisi. Bixeviorizm, geshtaloppsixologiya va freydizm goyalarini birlashtirib, yangi ilmiy tizimni ishlab chiqqan. Bixeviorizm asoschisi J. Uotsonning goyasiga qaramaqarshi olaroq, ...

Tolmozor adiri

Tolmozor adiri - Fargona botigining jan. qismidagi adir. Shim.da Aravon - Shahrixon daryolari yoyilma konuslari, jan.da Yormozor adirorti botigi bilan chegaralangan. Garbda Qopchigay, sharqda Polvontosh adirlari bilan tutashib ketadi. Eng baland ...

Tolqon

Tolqon - 1) ovqat turi. T. qoqonjoxori, makkajoxori, bugdoy, oqishoq, qotgan non, meva qoqilaridan tayyorlanadi. Tayyorlash usuli: qovurilgan don, quritilgan non yoki meva qoqilar ogir yoki hovonchada tuyiladi, songra elab olinadi; zarur hollarda ...

Toluka

Toluka, TolukadeLerdo - Meksikaning markaziy qismidagi shahar, Toluka tog oraligi havzasida, 2680 m balandlikda joylashgan. Mexiko shtatining mamuriy markazi. Aholisi 665.6 ming kishi. Transport yolari tuguni. Tayyor qismlardan avtomobil yigish, ...

Toluol

Toluol, metilbenzol, S6N5SN3 - aromatik uglevodorod; yonuvchan, rangsiz suyukdik, benzol hidi keladi; qaynash trasi 110.6°; zichligi 870 kg/m3. Kopchilik organik erituvchilar bilan aralashadi. T. bazi neftlar, toshkomir smolasi va koks gazida bol ...

Tomalar

Tomalar, tama - ozbek xatqp tarkibiga kirgan 92 qabila-urugdan biri. Dastlab Raishduvdinutng "Jome ut-tavorix" asarida qayd etilgan. T. Dashti Qipchoqtagi Qoyuq xotigi. Noty Urdasi siyosiy hayotida muhim ro.t oinaganlar. 16 - 17-asrlarda boshqa k ...

Tomas jarayoni

Tomas jarayoni - suyuq fosforli choyanni qisilgan havo yoki boshqa oksidlovchi gaz aralashmasi muhitida konvertera.^ qayta ishlab polatga aylantirish. Ingliz metallurgi S. J. Tomas taklif qilgan. Tomas jarayoni tarkibida 2% gacha fosfor bolgan ch ...

Tomchi

Tomchi - aylanma sirt bilan chegaralangan va muvozant holatda turgan kichik hajmli suyuqlik. T. suyuklikning tor teshikdan oqib chiqishida, biror sirtning chekkasidan oqib tushishida, uni mayda zarralarga aylantirishda hosil boladi. Shuningdek, q ...

Tomchi analiz

Tomchi analiz - sifat va yarim miqdoriy kimyoviy analiz usuli. Tomchi analizda tekshirilayotgan eritma yoki modda bir necha tomchi miqdorida olinadi. Muayyan sonlarni aniqlash uchun filtr qogozi, yupqa shisha, tomchi plastinkasi va mikrotigelda o ...

Tomchilatib sugorish

Tomchilatib sugorish - suvni maxsus quvurlar yordamida bevosita osimliklarning ildizlari atrofiga kichik meyorlarda tomizib sugorish. Tomchilatish uchun quvurlarda maxsus tomizgichlar - mikrogovak devorlar yoki maxsus teshikchalar qilinadi. Suv s ...

Tomir

Tomir - 1) odam va hayvonlarda qon va limfa harakatlanadigan kovak naycha. Osimliklarda - ksilemaning uzun kovak naycha shaklidagi otkazuvchi elementi.

Tomir jinslar

Tomir jinslar - Yer postida tomir va daykalar shaklida yotgan magmatik tog jinslari. Tomir jinslar butkul mustaqil holatda yoki intruziv massivlar bilan boklik bolishi mumkin. Tomir jinslar kimyoviy va mineral tarkibi jihatidan otqindi tog jinsla ...

Tomizm

Tomizm - Foma Akvinskiy talimoti va u asos solgan katolitsizm falsafasi va ilohiyotidagi yonalish. Xristianlik aqidalarini Aristotel falsafasi bilan birlashtirgan. T. 13-asrda Yevropada hukmron mavqeni egallagan. Avgustin platonizmini siqib chiqa ...

Tomografiya

Tomografiya, biotoniya, laminografiya - murakkab rentgen tekshirish usuli; T.da tekshirilayotgan azoning qavatmaqavat surati olinadi. T. patologik jarayonning joylashgan orni, chuqurligi, bemorni yotqizish va tegishli qavatni hisoblash, texnik sh ...

Tomoq

Tomoq - ogiz boshligini halqum bilan boglaydigan teshik. Yuqoridan yumshoq tanglay bilan, pastdan - til orqasi va yon tomonlaridan - tanglay yoychalari orasida joylashgan murtak bezlari bilan chegaralanadi.

Tomson effekti

Tomson effekti - termoelektr hodisalaraan biri; Tokli otkazgich boylab temperatura grandiyenti mavjud bolganda, issiqlik zanjirida Joul - Lens qonuniga asosan ajralayotgan issiqlikdan tashqari, yana malum miqdorda issiklikning ajralish yoki yutil ...

Ton (tovush)

Ton - 1) akustikat murakkab tovush spektrining eng kichik bolagi, bolak ton. Musiqiy tovushdan farqli olaroq oddiy tebranishlar natijasida hosil boladi; 2) musiqiy intervallar kattakichikligini belgilovchi olchov ; 3) muayyan balandpastlikka ega ...

Tonal tillar

Tonal tillar - leksik va grammatik manolarni farklash uchun xizmat qiluvchi tonlarga ega bolgan tillar. Fonologik jihatdan ton - leksik va grammatik manolarni farklash uchun qollanadigan farqlovchi tovushiy vositalardan biri. Tonal tillar Jan.Sha ...

Tonallik

Tonallik - ladning balandpastlik holati ; 2) muayyan balandpastlikdagi lad tizimi ; 3) tor manoda - garmonik T., yani majorminor lad tizimini belgilovchi, konsonans akkord asosida qurilgan funksional tizim. 16 - 19-asrlar kompozitorlik ijodida ri ...

Tong yulduzi

"TONG YULDUZI" - bolalar va osmirlar gazetasi. Muassis - Ozbekiston Respublikasi "Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakati. Haftada 2 marta chiqadi. Birinchi soni 1929 y. 1 avg.da Samarkandda "Lenin uchquni" nomi bilan chiqqan ; 1931 yildan Toshkent sh ...

Tonga (bantu)

Tonga, tonka, batonga - Zambiya va Zimbabvedagi bantu guruhiga mansub xalq. 1.65 mln. kishi. Dindorlarining aksariyati ananaviy etikrdlarga siginadi. Xristianlar, sunniy musulmonlar ham bor. Asosiy mashguloti - dehqonchilik, qisman chorvachilik.

Tonga (xalq)

Tonga, tongaliklar - Tonganing asosiy aholisi. 105 ming kishiga yaqin. Shuningdek, Avstraliyada ham yashashadi. Polineziya guruhiga mansub tilda sozlashadi. Dindorlari - xristianlar, bir qismi katoliklar. T. oziga xos madaniyatlarini saklab qolga ...

Tonik sher tizimi

Tonik sher tizimi - misralardagi urgu miqdori bilan olchanadigan sher tuzilishi, unda urgusiz sozlar miqdori ixtiyoriy boladi. Tonik sher tizimit. ham sillabik sher tizimi kabi eng oddiy sher shakllaridan hisoblanadi. Sillabik sher tizimi qoshiqb ...

Tonna (olchov birligi)

Tonna - 1) massaning tizimga kirmagan olchov birligi. Haqiqatan qam kattaroq bochkaning sigimi 1 m3 atrofida bolsa, unga taxminan 1 t suv sigadi. 4°da 1 m3 hajmdagi suvning massasi 1 t ga teng. T.ning 1000 kg ga teng metrik T.; 1016.05 kg ga teng ...

Tonzillit

Tonzillit - murtakning yalliglanishi. Otkir va surunkali T. farq qilinadi. Surunkali T.ga tez-tez angina bilan ogrish, shuningdek, burundan qiynalib nafas olish, burun yondosh boshliklarining yalliglanishi, chirigan tishlar sabab boladi. Bemor to ...

Topika

Topika - AKShning markaziy kismidagi shahar. Kanzas daryosi boyida. Kanzas shtatining mamuriy markazi. Aholisi 122.3 ming kishi. Transport yollari tuguni. Poligrafiya, oziqovqat, mashinasozlik sanoati korxonalari, unt bor.

Topinambur

Topinambur, yernok - murakkabguldoshlarga mansub kop yillik osimlik, tuganak mevali yemxashak ekini. Vatani - Shim. Amerika. Yevropaga 17-asr boshlarida keltirilgan. Rossiyada 18-asrda tarqalgan. Ozbekistonda silosbop ekin sifatida ekiladi. Poyas ...

Topografik anatomiya

Topografik anatomiya - azolarning ozaro joylashuvi va ularning qon tomiri hamda nervlarga nisbatan munosabatini organadigan fan. Amaliy ahamiyatga ega. Topografik anatomiya tanani ayrim sohalarga ajratib organadi. Topografik anatomiyada normal an ...

Topografik plan

Topografik plan - joy konturlari va relyefining kichraytirib, oziga oxshash holda, Yer sferikligini hisobga olmay qogozda tasvirlangan gorizontal proyeksiyasi. Topografik planda joyning predmet va konturlari monoepafik shartli belgilar bilan, rel ...

Topografik shartli belgilar

Topografik shartli belgilar - plan va xaritalarda joy obyekti va ular togrisidagi tafsilotlarni grafik tasvirlash tizimi; ular yordamida obyekt va tafsilotlarning orni, sifati hamda soniy tavsiflari korsatiladi. Topografik shartli belgilarb. bir ...

Topografik syomka

Topografik syomka - topografik plan yoki xarita asl nusxasini yaratishda bajariladigan ishlar. Bu ishlar joy topografik elementlarining planli ornini va balandligini geodezik asos punktlariga nisbatan aniklash va ularni qogozda shartli belgilar b ...