ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 261

Turfon sultonligi

Turfon sultonligi, Turfon davlati - markazi Turfon sh. bolgan davlat nomi. Turfon Buyuk ipak yolitsa muhim orin tutgan joy bolganligi sababli, bu zaminda 2 ta davlat mavjud bolgan. Ulardan dastlabkisi Turfonda topilgan tosh bitiklarda Qocho, Xito ...

Turgor

Turgor - hujayra qobigining taranglik holati. T. xujayra ichidagi suyuklik va tashqi eritmaning osmotik bosimi qamda hujayra qobigining elastikligi tufayli roy beradi. Odatda, hayvonlar hujayrasi qobigining tarangligi uncha yuqori bolmaganidan T. ...

Turgar

Turgar - Sugd hukmdori. Guraknnnt ogli. Uning ismi ozi zarb qildirgan tangalarda twry’r, xitoy yilnomalarida Duge, arab manbalarida Turxar yoki Yazid shakllarida qayd etiladi. Shuningdek, u arab manbalarida "alMuxtor" laqabi bilan ham zikr etilad ...

Turgunlik

Turgunlik - differensial tenglamalarning sifat nazariyasidagi boshlangich yoki chegaraviy shartlarni qanoatlantiruvchi yechimlari. Differensial tenglamalar va ularning tizimlari uchun boshlangich, boshlangichchegaraviy hamda teskari masalalar yec ...

Turizm

Turizm, sayyoqlik - sayohat qilish; faol dam olish turlaridan biri. Turizm deganda jismoniy shaxsning doimiy istiqomat joyidan soglomlashtirish, marifiy, kasbiyamaliy yoki boshqa maqsadlarda borilgan joyda haq tolanadigan faoliyat bilan shugullan ...

Turk

Turk, Turk ibn Yofas, Yofas oglon, Turkxon - qad. diniy aqidalarga kora, Yofasning tongich ogli. Otasi vafotidan sung, turkiy olkalarni boshqargan xon. Mirzo UlugbeGsning yozishicha, Kayumars zamondoshi bolgan. Kayumars Sharqiy Eronning 1hukmdori ...

Turk (musiqa)

Turk, turk zarb - 1) otmish musiqa risolalarida muayyan ritm tuzilmalari, doyra usullari ; 2) 3 qismdan iborat xalq kuyi. Uning 1qismi Chapandoz, 2si Ufar, 3qismi Qashqarcha usulida ijro etiladi. Navoiyning "Mezon ulavzon" asarida korsatilishicha ...

Turk eli

"TURK ELI" - 1917 y. sent.dan "Turkiston Musulmon Markaziyat shorosi" va "Turk Adam Markaziyat firkasi"ning nashr organi sifatida chiqa boshlagan gaz. "Turk eli" ning asosiy maqsadi Turkiston muxtoriyatini muhofaza qilishdan iborat bolgan. Gaz.da ...

Turk sozi

"TURK SOZI" - ijtimoiysiyosiy, iqtisodiy va adabiy turk gazetasi. 1918 y. mayda Toshkent shahrining Shayxontohur dahasida Saidalixuja Eshonxoja ogli boloxonasida chop qilingan. Haftada 2 marta chiqqan. Gaz. "Birlashgan turk ortoqligi" jamiyati na ...

Turkestanskiye vedomosti

"TURKESTANSKIYE VEDOMOSTI" - Turkistondagi ilk davriy matbuot, rus istilochilari tomonidan tashkil etilgan dastlabki gaz. Turkiston generalgubernatori Kaufman tomonidan chop etilgan. 1870 yildan Toshkentda rus tilida nashr qilingan. Dastlab gaz. ...

Turkiston (gazeta)

"TURKISTON" - ijtimoiysiyosiy gazeta. Muasssisi: Ozbekiston Respublikasi "Kamolot" yoshlar ijtimoiy qarakati. 1soni 1925 y. 8 fevralda "Kizil Ozbekiston" gaz.ning 51soniga ilova tarzida chop etilgan. 1925 y. 18 apreldan "Yosh leninchi" nomi bilan ...

Turkiston arxeologiya havaskorlari togaragi

Turkiston arxeologiya havaskorlari togaragi - Turkiston olkashunoslari tomonidan tuzilgan ilmiyjamoatchilik tashkiloti. 1895 y. Toshkent shahrida tashkil etilgan. Asosiy vazifasi olkadagi qad. yodgorliyutar, sharq qolyozmalari, numizmatika va etn ...

Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi

Turkiston avtonom sovet sotsialistik respublikasi - Turkiston olkasida sovet tuzumi ornatilgandan keyin bolsheviklar tomonidan tuzilgan va RSFSR ga kirgan avtonom respublika. Maydoni 1.324.994 kv. versta. Aholisi 5 mln.dan ziyod kishi. Poytaxti - ...

Turkiston fronti

Turkiston fronti - RSFSR Qurolli kuchlarining Oliy bosh qomondoni S.S. Kamenevning direktivasiga asosan 1919 y. 15 avg.da Samara, Astraxon, Orenburg gubernyalari va Ural viloyati hududida Sharqiy frontning Jan. guruh armiyalari asosida tashkil qi ...

Turkiston milliy birligi

"TURKISTON MILLIY BIRLIGI" - Turkiston taraqqiyparvarlari tashkil qilgan siyosiy tashkilot. Asosiy maqsadi Turkiston mintaqasining toliq mustaqilligiga erishib, yaxlit davlat tuzish bolgan. Dastlab "Orta Osiyo milliy musulmon jamiyatlari federats ...

Turkiston viloyati (Rossiya imperiyasi)

Turkiston viloyati - tarixiy mamuriyhududiy birlik. Orta Osiyoni Rossiya bosib olishi jarayonida, 1865 y. 2 fevr.da tashkil qilingan. Hududi dastlab Qoqon xonligidan bosib olingan yerlar dan iborat bolgan. 1865 y. 6 avg.da Turkiston viloyatini bo ...

Turkiston viloyatining gazeti

"TURKISTON VILOYATINING GAZETI" - Turkistonda 1870 yilda rus istilochilari tomonidan nashr etilgan mahalliy tildagi ilk bosma gazeta. Turkiston generalgubernatorligining nashri. "Turkestanskiye vedomosti" gaz.ning ozbekcha varianti. Dastlab shu g ...

Turkiston xalq konservatoriyasi

Turkiston xalq konservatoriyasi - Orta Osiyoda birinchi musiqa oquv yurti. 1918 y. Toshkentdagi Turkiston xalq universiteti qoshida tashkil topgan. Fortepiano, skripka, xonandalik kabi ixtisosliklar boyicha boshlangich talim berilgan. 1919 y. uni ...

Turkiston-press

"TURKISTON-PRESS" - nodavlat axborot agentligi; yopiq aksiyadorlik jamiyati. Agentlikka hukumatga qarashli bolmagan ommaviy axborot vositalari, davlat va nodavlat tashkilotlaridan iborat tashabbuskor gurux, tomonidan 1998 y. 25 sent.da asos solin ...

Turkiston-Sibir temir yoli

Turkistonsibir temir yoli, Turksib - "Qozogiston temir yollari" kompaniyasiga qarashli temir yol Qozogistonning sharqiy kismi boylab Semipalatinsk dan Olmaota orqali Lugovaya styasigacha davom etadi. Uz. 1452 km. 1927 - 31 yillarda katta iqtisodi ...

Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat

Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat - Orta Osiyo xalqlarining bolsheviklar hukmronligi va bosqinchi qizil armiyaga qarshi olib borgan kurashi. Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakatr.q.q.h. - Orta Osiyodagi milliy ozodlik ...

Turkiy xalqlar

Turkiy xalqlar Turkiy tillarda sozlashuvchi, shimoliy va markaziy Yevroosiyoda yashovchi xalqlar guruhidir. Bu xalqlar u yoki bu darajada umumiylashgan madaniyat va ananalarga ega. Turkiy xalqlar tayinli bir irqqa tegishli emas, ularni boglovchi ...

Turktoz

Turktoz - ot qoyib, tosatdan hujum qilib talontoroj qilish usuli. Ushbu harbiy taktik usul, asosan, turkiy xalqlar tomonidan harbiy harakatlar chogida qollangan. T.dan asosiy maqsad ganim qalbiga gulgula solish, shax.ar, qishloqlarga qoqqisdan ha ...

Turku

Turku yoki Abo. Boltik, dengizining Botnik qoltigi sohilidagi port. Transport yollarining muhim tuguni. T.dan Shvetsiyaga parom qatnaydi. Mamlakatning savdosanoat va madaniy markazi. Mashinasozlik, toqimachilik, neftni qayta ishlash sanoati korxo ...

Turkum (majmua)

Turkum - mushtarak goyaviy niyat, umumiy mavzu, qahramon va muayyan kompozitsion yaxlitlikka ega bolgan badiiy asarlar majmui. T. asarlar adabiyotning barcha janrlarida mavjud. Mas., Balzakning "Inson komediyasi" yoki Zolyaning "Rugon - Makkarlar ...

Turlanish

Turlanish - otning, aksariyat olmoshlarning hamda harakat nomi va otlashgan sifatdoshlarning kelishik shakllari bilan ozgarishi: kitob - kitobning - kitobni - kitobga - kitobda - kitobdan kabi. T. keng manoda otlardagi soz ozgarishini bildiradi. ...

Turma

Turma, qamoqxona - ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni ijro etish muassasasinnnt bir turi. Ozbekiston Respublikasi JIK ga kora, T.ga qamash tariqasidagi ozodlikdan mahrum qilish jazoning muayyan qismi, lekin 5 yildan kop bolmagan muddatg ...

Turmushdagi jarohatlanish

Turmushdagi jarohatlanish - xodimning ish faoliyati bilan bogliq bolmagan tarzdagi jarohatlanishi va mayiblanishi. Turmushdagi jarohatlanish tufayli mehnat qobiliyati butunlay yoqolgan yoki jiddiy ravishda pasaygan shaxslarga Tibbiy mehnat eksper ...

Turneps

Turneps, xashaki sholgom - karamdoshlar oilasiga mansub ikki yillik osimlik, yemxashak ekini. Yevrosiyoda yovvoyi turidan kelib chiqqan. Yer sharining barcha dehqonchilik mintaqalarida faqat ekma holida tarqalgan. Ekilgan yili ildiz bogizi barg b ...

Turnir

Turnir - 1) orta asrlarda Garbiy Yevropada ritsarlarning harbiy musobaqasi. Uning maqsadi ritsarlarning jangovarlik qobiliyatini namoyish qilish bolgan. Kop mamlakatlarda 16-asrda toxtatilgan; 2) 2 tadan ortiq sportchi ishtirok etadigan shaxsiy y ...

Turon (atama)

Turon - turli hil manbalarda turli maqsadlarda va manolarda ishlatilgan tarixiy-geografik atama. Ayrimlar Turon manosida Movarounnahr, Turkiston, Markaziy osiyo hududlarini nazarda tutadilar. Orta asrlar adabiyotlarida Eron va T. hududiy chegaral ...

Turon (gazeta, Toshkent)

"TURON" - adabiy-siyosiy gazeta, 1917 yilda Abdulla Avloniy muharrirligi ostida Toshkent shahrida haftasiga 3 marta chop etilgan. Mirmuhsin Shermuhamedov Buxoro ulamolarini tanqid qilib gaz.ning 2-sonida yozgan maqolasidan song, 1917- y. iyulida ...

Turon (gazeta, Yangi Buxoro)

"TURON" - Buxoro jadidlari tomonidan chiqarilgan gazeta. Yangi Buxoro shahrida 1912 y. 14 iyuldan 1913 y. 2 yanvargacha ozbek tilida dastlab haftasiga 2 marta, songra 3 marta nashr qilingan. Jami 49 soni chop etilgan. "Buxoroyi tarif" gaz. bilan ...

Turon (teatr)

"Turon" - teatr truppasi. Jadidlarning 1913 y. Toshkent shahrida ochilgan birinchi teatr truppasi. Truppaning badiiy rahbari - Abdulla Avloniy, manaviy va moddiy homiysi Munavvarkori Abdurashidxonov va boshqa Toshkentning motabar kishilari bolgan ...

Turon kutubxonasi

Turon kutubxonasi - Ozbekiston Respublikasidagi eng yirik kutubxonalardan biri, ilmiy-marifiy muassasa. 1918-yilda Toshkentda mustaqil ommaviy kutubxona sifatida ochilgan. 1919-yilda "Turon" nomi berilgan. Kutubxona joylashgan binoda dastlab 1913 ...

Turon yakka kurashi

"TURON" YAKKA KURASHI - milliy sport turi. Turkiy xalqlar jang qilish sanati namunasi sifatida qadimdan mashhur bolgan. Bu turdagi yakkamayakka kurashish usuli Amir Temur davrida takomiliga yetgan. "T." ya.k.ning zamonaviy qonunqoidalarini xalqar ...

Turontosh

Turontosh - Chayuniyon hukmdori. Uning ismi Samarkanddagi Afrosiyob devoriy rasmlaridagi bitiklarda qayd etilgan. Ilk orta asrlarda Chagoniyon viloyati Toxaristonga boysunar edi. Toxariston esa, oz navbatida, Turk xoqonligi tarkibida edi. Bu payt ...

Turoq

Turoq - boginlarning misralar boyicha takrorlanib kelgan muayyan bolagi. T. sillabotonik sher tizimida urguli va urgusiz boginlarning sher olchovini belgilaydi. Barmoqtizimida sher misralaridagi ritmik bolak hisoblanadi, sherning ritmini, musiqiy ...

Turp

Turp - karamdoshlar oilasiga mansub ikki yillik osimlik. 5 ming yil muqaddam Qadimgi Misr, Yunoniston va Rimda ekilgan. Hozirgi paytda dunyodagi barcha mamlakatlarda ekiladi. Birinchi yili kesikli, tukli barglardan iborat topbarg va ildizmeva hos ...

Turshak

Turshak - danagi bilan oftobda kuritilgan orik. Danagi etidan qiyin ajraladigan, bargakka yaroqsiz, mayda orik navlari T. qilinadi. Hosil yigilgach, tozalanib yuviladi, savat yoki bordonlarga yoyib, kuritiladi. Har 4 - 5 kunda agdarib turiladi. 8 ...

Abdumutal Tursunboyev

Abdumutal Tursunboyev - yogoch oymakori, duradgor. Hunarni usta Toshpolat Ayyubxojayevsgsh organgan, ayniqsa, napgari naqsh usulini puxta egallagan. 19-asr oxirlaridan Toshkentda ochilgan mebel ustaxonalarida ishlagan rus ustalari tasirida mebell ...

Yigitali Tursunnazarov

Yigitali Tursunnazarov - rangtasvir ustasi, Ozbekiston Badiiyot akadimyasi akademik. Toshkent teatr va rassomlik sanati institutini tugatgan. 1973 yildan Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida, 1999 yildan Kamoliddin Bex.zod nomidagi ...

Farhod Tursunov

Farhod Yusupovich Tursunov - memor, prof. ToshPI ni tamomlab, shu yerda oqituvchi, Loyihalash i.t. intida loyihalovchi va loyiha bosh memori, Toshkent sh. ijroiya qomitasi Arxitektura planlashtirish bosh boshqarmasi boshligi orinbosari, Ozbekisto ...

Tushuncha

Tushuncha - narsa va hodisalarning muhim xususiyatlari, aloqalari va munosabatlarini aks ettiruvchi tafakkur shakli. T. bilish mahsulidir, bu bilish oddiydan murakkabga kotarila borib, eski T.larni mukammallashtiradi, aniklashtiradi va yangilarin ...

Tuslanish

Tuslanish - felning shaxsson shakllarida ozgarishi: oqiyapsan, oqiyapti; shart maylining T. shakli: kelsam, kelsang, kelsa, kelsak, kelsangiz, kelsa va boshqa Tuslangan fel shaklida xarakatni bajaruvchi shaxs ifodalanadi. Harakatning bajaruvchisi ...

Tut odimchisi

Tut odimchisi - kapalaklar turkumining odimlovchilar oilasiga mansub hasharot; tut bargining ashadiy zararkunandasi. Kapalagi sargish. Qanotlarini yoyganda 25 mm. Tut odimchisi bir yidda 1 avlod beradi, shundan 9 oyini yer tagida gumbak holda otk ...