ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 265

Usul

Usul - 1) Sharq musiqa nazariyasida musiqiy ritm asoslarining umumiy tushunchasi. Kds. mumtoz musiqada aruz vaznlari bilan musiqiy vaznlarning umumiyligini ifoda etgan. Sherning uzunqisqa boginlar almashinuvi Ularda "t" va "n" unsiz harflar yorda ...

Usul ad-DIN

Usul ad-DIN - islom shariati va dindan olingan etiqodiy hukmlarni bahs qiluvchi ilm. Bu ilm asosiy hisoblanib, boshqa diniy ilmlar unga ergashadi. Bu istiloqni birinchi bolib Abul Hasan alAshariy ishlatgan. U oz kitobini "AlIbona an usul addiyona ...

Usul al-Fiqh

Usul al-Fiqh - islom shariatida asosiy manba hisoblangan Quron, sunna, ijmo va ^iesni organadigan ilm. Shu 4 manba barcha islom maktablari tomonidan etirof qilingan bolsada, songgi 2 manbaning ahamiyati va imkoniyatini turli mazhab namoyandalari ...

Usuli hijoiya

Usuli hijoiya, bogin usuli - xatsavod orgatish usullaridan. Bu usul sozlarning tovush tarkibiga emas, balki bogin lar hosil qilib, ularni yod olishga asoslangan. Usuli hijoiyada sozdagi undosh tovushlarga tegishli unli tovushlar qoshilib, hijo xr ...

Usuli savtiya

Usuli savtiya - xatsavod orgatish usullaridan. Bu usulda sozning eng kichik bolagi, yani nutq tovushlarini izchil idrok etish va nutq tovushlarini yozuv belgilari opkali tiklash asos qilib olinadi. Kop tillarda, jumladan, ozbek tilida savod orgat ...

Usunlar

Usunlar - Markaziy va Orta Osiyodagi kochmanchi qabilalar. U. xitoy manbalariga kura, mil. av. 3-asrda yueyjilar bilan birga Dunxuan bilan Tangritogning sharqi, Qorongu tog ning shim.dagi Chilan togi orasidagi kichik bir davlat aholisi bolgan. Mi ...

Utamaro Kitagava

Utamaro Kitagava -yapon rassomi, rangli ksilografiya ustasi. Ukiyoe maktabining yirik vakili. Edoda ijod qilgan. U. asarlari koloritida rang dan mahorat bilan foydalangan, yapon ksilografiyasida ilk bor ayollarning kokrakkacha bolgan portretlarin ...

Utilitarizm

Utilitarizm - 1) barcha hodisalarini ularning faqat fonda keltirishi, muayyan maqsadga erishish uchun vosita bolib xizmat qilish imkoniyati nuqtai nazaridan baholash prinsipi; 2) etikada - pozitivistik yonalish. I. Ventam asos solgan. Foydani axl ...

Utopiya

Utopiya - ilmiy asoslab berilmagan ideal ijtimoiy tuzum tasviri; ilmiy fantastika janri; ijtimoiy katta ozgarishlarning noreal rejalari aks etgan barcha asarlarning atalishi. "Utopiya" termini Sir Thomas Morening Utopiya asari nomidan olingan. Bu ...

Utorud

Utorud, atorid - Merkuriyning eski nomi. Beruniy, Ulugbek kitoblarida, qad. Sharq shoirlari, jumladan, Navoiy asarlarida bu nomni kup uchratish mumkin.

Utrext

Utrext - Niderlandiyadagi shahar. Utrext provinsiyasining mamuriy markazi. Aholisi 256.2 ming kishi. Transport yullarining yirik chorrahasi. Reyn daryosi deltasidagi port. Mamlakatning qad. savdomoliya, sanoat, madaniy markazi. Mashinasozlik, kim ...

Uttar-Pradesh

Uttar-Pradesh - Hindistonning shimoliy qismidagi shtat. Himolay toglarining janubiy etagida. Maydoni 240.9 ming km². Aholisi 166 mln. kishi, aksari qismi hindu va musulmonlar. Asosiy tili - hindi, aholisining bir qismi urdu tilida sozlashadi. Mam ...

Uturgurlar

Uturgurlar - ilk orta asr turkiy qabilalaridan biri. Sharqiy Yevropaga kochib otgan gunnlarning bir qismi 5-asrning 2-yarmidan utigur yoki uturgur deb atalgan. Bu davrda ular Azov dengizining sharqiy qismida kochib yurishgan. Ularning boshligi - ...

Uvays Qaraniy

Uvays Qaraniy - sufiylikdagi uvaysiya tariqati asoschisi. Muhammad s.a.v davrlarida yashagan bolsa ham u zot bilan uchrashmagan. Rivoyatlarga kora, Muhammad s.a.v Uhud togi etagidagi jangda muborak ikki tishlaridan ajralganlarida bundan xabar top ...

Uvek

Uvek, U k ye k - Oltin Ordanpsh asosiy shaharlaridan biri. 14-asr boshida bu yerda tangalar zarb etilgan. 14-asr oxiriga qadar mavjud bolgan. U. xarobalari 19-asrning oxiri va 20-asrning boshida tadqiq etilgan. Turar joylar, xumdonlar, musulmonla ...

Uvertyura

Uvertyura - opera, balet, oratoriya, drama, kinofilm va boshqalarning muqaddimasidan iborat cholgu pyesa; shuningdek, orkestr uchun yozilgan konsert asari. Tinglovchini opera, balet va h.k.dagi voqealarga tayyorlaydi, undagi joshqin muhitga olib ...

Uvildiriq

Uvildiriq - mollyuskalar, ignaterililar, suyakli balikdar, suvda va quruklikda yashovchilar va boshqalarning suvga tashlaydigan tuxumlari. U. suv tubiga yoki suv kariga tashlanadi. Suv tubiga tashlanadigan U. suvdan ogirroq yoki yopishqoq boladi. ...

Uvologiya

Uvologiya - vino va boshqa mahsulotlar i. ch. da uzum shingillari va gujumining tarkibiy qismlarini hamda uzumni oziq-ovqat sanoati uchun xom ashyo tarzida organadigan kimyotexnologiya fani. U. uzumni yangiligida yoki quritib istemol etish, sakla ...

Uxlatuvchi dorilar

Uxlatuvchi dorilar - uyqu keltiruvchi dorilar; organizmga yuborilganda tabiiy uyquga monand holatni paydo qiladi. Uxlatuvchi dorilarning samarasi markaziy nerv sistemasining turli qismlariga tormozlovchi tasir korsatishiga asoslangan. Uxlatuvchi ...

Uxuanlar

Uxuanlar - qadimda Mongoliyaning sharqida yashagan va xitoy manbalarida dun xu deb atalgan xalqning bir kismi. Mil. av. 3-asrning boshlarida hundar U.ni oziga boysundirib Uxun togi yon bagriga kochirtirganlar. Shundan boshlab ular uxuan deb atala ...

Uy-joy huquqi

Uy-joy huquqi - fuqarolarning turar joy binolariga ega bolish, ulardan foydalanish qoidalari va sh.k.ni tartibga soluvchi huquqiy normalar majmui. Uyjoy kochmas mulk hisoblanadi. Ozbekiston qonunlariga kora, turar joyga bolgan mulk huquqi muddats ...

Uygarak

Uygarak - saklarning mozorqorgoni. Sirdaryoning qad. irmogi Inkardaryo boyida joylashgan. 1961 - 63, 1965 yillarda 80 ta mozorqorgon dan 70 tasi organilgan. Mozorqorgonning bal. 20 m, uz. 2 km dan iborat. U.dagi qabrlarning asosiy qismiga jasadla ...

Uygur xoqonligi

Uygur xoqonligi - uygurlar davlati. Sharqiy Turk xoqonligi hududida Bosmil xoqonligi dan song paydo bolgan. Poytaxti - Qoraqurum. Birinchi xoqoni Qutlug Bilga xoqon davrida Uygur xoqonligiga Oltoydan Manjuriyagacha bolgan hudud qaragan. Xoqon Moy ...

Uyshun

Uyshun, usun, uysun - qadimgi turkiy qabilalardan biri. 3 ta uruqqa bolingan. Mil. av. 3-asrga oid Xitoy manbalarida tilga olingan. Bu vaqtda Uyshunlar Xitoyning shimoli-garbida yashashgan. Umumiy soni 63 ming kishi bolib, chorvachilik bilan shug ...

Uyur

Uyur - orasida bir aygiri bolgan, erkin qochirish uchun tashkil etiladigan 10 - 30 biya todasi. U.lar qochirish mavsumi boshlanishidan oldin shakllantiriladi va Uels tabiati manzarasi. yaylovda boqila boshlanadi, aygirlar tanlanadi. U.lar yaylovd ...

Uyurma harakat

Uyurma harakat - sutoqlik yoki gazning kichik elementlari faqat ilgarilanma harakat qilibgina qolmay biror oniy oq atrofida aylanishidan iborat harakati. Tabiatda uchraydigan va texnikada ishlatiladigan suyuklik va gaz okimining kop qismi Uyurma ...

Uyurma toklar

Uyurma toklar, Fuko toklari - ozgaruvchan magnit maydonida harakatlanayotgan massiv metall otkazgichlarda hosil boladigan yopiq elektr induksion toklarp. Uyurma toklar transformatorlarning ozagida, elektr mashinalarning turli kismlari va boshqala ...

Uyushgan guruh

Uyushgan guruh - jinoyatda ishtirokchilik shakli; Ozbekiston jinoyat huquqi boyicha, 2 yoki undan ortiq shaxsning birgalikda jinoiy faoliyat olib borish uchun oldindan bir guruhga birlashishi. U.g. birga bajaruvchilik korinishida bolishi mumkin. ...

Uzatish nisbati

Uzatish nisbati - mashina mexanizmlari, shu jumladan, aylanma harakatlanuvchi uzatmalarning asosiy korsatkichlaridan biri. Mexanizm aylanuvchi zvenolarining burchak tezliklari yoki aylanish chastotalari nisbati bilan belgilanadi. Odatda, Uzatish ...

Uzatish soni

Uzatish soni - mashina mexanizmlari yoki turli uzatmalarda yetakchi zveno ish qismlari soni bilan yetaklanuvchi zveno ish qismlari soniga nisbati. Mas, tishli uzatmada katta gildirak tishlari sonining kichik gildirak tishlari soniga, chervyakli u ...

Uzatma

Uzatma - aylanma harakatni uzluksiz uzatish uchun moljallangan mexanizm. Turli mashinalarning yuritmalarida U. yordamida tezlik oshiriladi yoki pasaytiriladi; tezlik pogonali yoki pogonasiz tarzda rostlab turiladi; bitta dvigateldan bir necha mex ...

Uzilma

Uzilma - tektonik harakatlar natijasida tof jinslari bloklarining birbiriga nisbatan tik yoki qiya yuzada uzilib siljishi. U.da osma yonidagi tog jinslari uzilib pastga siljiydi, ostki yon bagir jinslari esa tepaga kotariladi. U. kopincha magmani ...

Uzlat

Uzlat - xoli joy; tanholik; hech nimaga boglanmaslik; dunyoning xilmaxil gavgolaridan foriglik. Muhammad ning Hiro togida otkazgan U.dagi hayoti sufiylar uchun ibrat va namuna bolgan. Tasavvufda U. deyilganda shayx, pir, murshid rahnamoligida va ...

Uzluklilik va uzluksizlik

Uzluklilik va uzluksizlik - materiyaning tuzilishi hamda rivojlanishi jarayonini ifodalovchi falsafiy kategoriyalar. Uzluklilik materiyaning fazo va vaqtda tuzilishi va holati, uning elementlari, korinishlari va yashash shakllari, harakati va riv ...

Uzluksiz funksiya

Uzluksiz funksiya - malum shartni qanoatlantiruvchi funksiya; muhim tushunchalardan biri. f funksiya £eL toplamda aniqlangan va xoyeYe shu toplamning limit nuqtasi bolsin. Agar limf = f bolsa, f{x) funksiya x=x0 nuqtada uzluksiz deyiladi. Funksiy ...

Uzluksiz kasr

Uzluksiz kasr - sonlarni tasvirlash usullaridan biri. Opdj., an. - natural sonlar bolsa, ifoda chekli Uzluksiz kasr deyiladi va kabi belgilanadi. Har bir a haqiqiy songa qiymati shu a dan iborat yagona Uzluksiz kasr moye keladi. Agar aratsional s ...

Uzluksiz talim (jurnal)

"UZLUKSIZ TALIM" - ozbek tilida 2 oyda 1 marta chiqadigan ilmiyuslubiy jurnal. Muassislari - OzR Xalq talimi vazirligi, T.N. QoriNiyoziy nomidagi Ozbekiston ped. fanlari i.t. instituti, "Ma’rifat - madadkor" nashriyoti. Jur. 2001 yildan Toshkent ...

Uzluksizlik aksiomasi

Uzluksizlik aksiomasi -togri chiziq ning uzluksiz ligi haqida aksioma. Bu aksioma turlicha korinishda ifodalanadi: haqiqiy sonlar toplamida bajarilgan har qanday kesim bitta haqiqiy sonni aniklaydi ; har qanday ichmaich joylashgan segmentlar ketm ...

Dmitriy Uznadze

Dmitriy Nikolayevich Uznadze - gruzin psixologi va faylasufi. Gruziya FA akad. Leypsig va Xarkov untlarini tugatgan. 1915 y. Gruziyada gruzin tilida oqitiladigan xotinqizlar orta maktabini tashkil qilgan. Tbilisi universitetining asoschilaridan b ...

Uzoq va yaqin tartib

Uzoq va yaqin tartib - suyuklik yoki qattiq jismlar struktura elementlari ning joylashuvidagi ozaro bogliqlik. Moddaning kichik hajmlari ichida qoshni zarra larning nisbatan tartiblangan joylashuvi yaqin tartib ; modda egallagan butun hajmda zarr ...

Uzoqni olchagich

Uzoqni olchagich - bir obyekt bilan ikkinchi obyekt orasidagi masofani olchash uchun moljallangan asbob. Ish tamoyiliga kora, geometrik va fizikaviy turlarga bolinadi. Geometrik Uzoqni olchagichda olchash teng yonli uchburchak ning balandligi ni ...

Mamurjon Uzoqov

Mamurjon Uzoqov - Ozbekiston xalq hofizi. Mamatbuva hofiz, Boltaboy Rajabov, Hamroqul qori singari hofizlar tasirida ashula aytishni boshlagan. Hasan qoridan dutor chalish va yallalarni, J. Sultoiovdan katta ashulaning murakkab yollarini ozlashti ...

Mullajon Uzoqov

Mullajon Karimovich Uzoqov - harbiy arbob, gvardiyachi generalmayor. 1929 yildan armiya safida. Toshkent harbiysiyosiy bilim yurtini tugatgan. Moskva harbiysiyosiy akademiya tinglovchisi. U. Shim. Kavkaz harbiy okrugi 10otliq diviziyasining siyos ...

Uzumchilik

Uzumchilik - 1) bogdorchilikning tok ostirish va uzum yetishtirish bilan shugullanadigan tarmogi. U. aholini yangi uzum, mayiz bn, vinochilik, konserva sanoatlarini xom ashyo bilan taminlaydi. U.ning 4 ta asosiy yonalishi: xoraki uzum yetishtiris ...

Uzun tolqinlar

Uzun tolqinlar - tolkin uzunligi 1 km dan 10–20 km gacha bolgan radiotolqinlar. Radiotolqiilar difraksiyasi va ionosferadan qaytishi natijasida Yerning sferik sirti boylab 1 - 2 ming km gacha bolgan masofalarga tarqalishi mumkin. Uzun tolqinlar Y ...

Uzunlik olchovlari

Uzunlik olchovlari - berilgan olchamdagi uzunlikni olchash uchun xizmat qiladigan vositalar; shtrixli, chekli va shtrixchekli xillarga bolinadi. Shtrixli U.o. ning olchamlari ularga belgilangan ikki shtrix oraliqlari bn, chekli U.o. olchashni che ...

Uzunoyoqlilar

Uzunoyoqlilar -ikki qanotlilar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. Tanasi choziq, qanotlari ensiz uzun, oyoklari nozik va tanasiga nisbatan juda uzun. 2500 ga yakin turi bor. Qurtlari tuproqdagi yoki suvdagi chiriyotgan osimliklar, suvotlar va y ...

Uzunqanotlilar

Uzunqanotlilar - uzunqanotsimonlar turkumiga mansub qushlar kenja turkumi. Oyoqlari kalta, kopchilik turlarining barmoklari daraxt shoxlarini changallab tutib turolmaydi. Tirnoklari bilan qoyalar va binolar bogotiga ilashib oladi. Qanotlari kalta ...

Uzunshor neft-gazkondensat koni

Uzunshor neft-gazkondensat koni - Buxoro viloyati Qorakol tumanidagi kon, Buxoro shahridan 95 km jan.da, 1969 yilda ochilgan. Konning garbiy qismi Turkmanistonning Lebap viloyati Forob tumani hududida. Kondan 80 km shim.sharqda Buxoro - Ural magi ...

Uzuntovonlilar

Uzuntovonlilar -chalamaymunlar oilasi. Bitga urugi, 3 turi: Filippin U.i, garbiy U., sharq U.i bor. Dumi junsiz. Ayrim anatomik belgilariga kura maymunlarga oxshaydi. Boshi katta, 180° gacha burilishi mumkin. Kozlari juda katta, sargish. Orqa oyo ...