ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 276

Xorvatlar

Xorvatlar - xalq, Xorvatiyaning asosiy aholisi. Shuningdek, Serbiya, Bosniya va Gersegovina da yashaydi. Umumiy soni 5.65 mln. kishi. Xorvat-serb tilida sozlashadi. Dindorlari - asosan, katoliklar. Koprok dehqonchilik va bogdorchilik bilan shugul ...

Xost

Xost, Xust, Xasht - orta asrlarda Toxaristonga mansub shaharlardan biri. Andarob sh. yaqinida, Banda daryosi boyida, alKurza vodiysida joylashgan. X. alohida okrug markazi bolib, unga 4 tog daryosi boylab otgan 4 yol tutashgan. Xitoy sayyohi Syua ...

Xotambandi

Xotambandi - yogochga yogoch, suyak, sadaf qadab bezak, naqsh yaratish usuli; shu usulda yaratilgan bezak ham X. deb ataladi. Amaliy bezak sanatida keng qollaniladi. X. usulida bezatilgan badiiy buyumlar respublika muzeylarida saqlanadi.

Xotima

Xotima - badiiy, ilmiy asarlarga yakun sifatida yoziladigan qoshimcha qism. Badiiy asar X.sida yozuvchi asar qahramonlarining keyingi taqdiri haqidagi mulohazalarini qisqa bayon qiladi. Teatrdramatik asarlar da aktyorpersonajlarning namoyish qili ...

Xotinrabot

Xotinrabot - kushonlar davriga oid shahar xarobasi. Surxondaryo viloyati Termiz tumani hududida joylashgan. 16 xonadan iborat xunarmand kulol uyi va ustaxonasi xarobalari qazib ochilgan. Zal yaxshi bezatilgan. Ohaktoshli ustun asoslari, sopol idi ...

Xotira

Xotira - inikos etilgan narsa va hodisalarni yoki otmish tajribalarni esda qoldirish va zarur bolganda tiklashdan iborat psixik jarayon. U nerv sistemasi xususiyatlaridan biri bolib, tashqi olam voqealari va organizm reaksiyalari haqidagi axborot ...

Xotira qurilmasi

Xotira qurilmasi - elektron hisoblash mashinasi, raqamli hisoblash mashinasi va kompyuterlarning axborotlarni qayd kilish, saqlash va operator izlaganda "qaytarib berish" uchun moljallangan qismi. Asosan integral mikrosxemalardan iborat. Xotira q ...

Xotun

Xotun, qatun - xoqon xotini va hukmdor ayolga nisbatan qollanilgan turkiy unvon. Dastlab, hunlar davrida qayd etilgan. Turk xoqonligi davrida xoqondan keyin 2darajada turuvchi unvon. X.lar tora asosida xoqon bilan birgalikda hokimiyatni boshqaris ...

Xoxlov elchiligi

Xoxlov elchiligi - rus podshosi M.F.Romanov Buxoro xoni Imomqulixon huzuriga boyar Ivan Danilovich Xoxlov boshchiligida yuborgan diplomatik missiya. Imomqulixon tomonidan yuborilgan Odambiy rahbarligidagi elchilik ka javoban jonatilgan. I.D.Xoxlo ...

Xoja

Xoja - islom mamlakatlarida turli davrlarda turlicha manoda ishlatilib kelingan faxriy unvon va murojaat shakli. Ijtimoiy tabaqa sifatida sayyidlardan keyingi orinda turgan. Xojalarning kelib chiqishi haqida har xil fikr bor. Bazi malumotlarda xo ...

Xoja ahmad abbos

Xoja ahmad abbos - hind yozuvchisi, kinodramaturg, rejissyor Urdu va ingliz tillarida ijod kilgan. Talabalik yillaridayoq milliy ozodlik harakatida ishtirok qilgan. "Ertangi kun bizniki", "Tort qalb, tort yol" kabi romanlarida, qop sonli hikoyala ...

Xojahayron gazkondensat koni

Xojahayron gazkondensat koni - Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi kon. Muborak t.y. stansiyasidan 15 km shim.garbda. 1959 yilda ochilgan. 1978 yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi chol tekisligidan iborat. Xojaxayron strukturasi Mubor ...

Xojaikon tuz koni

Xojaikon tuz koni - Surxon dare viloyatining Sherobod tumanidagi kon, 1942 yilda ishga tushirilgan. Kon yotiq sinklinal burmada joylashgan, bunda tuz qatlamlari teskari qatlamlangan bolib, oq tuzlar yuqori, qizil tuzlar pastda joylashgan. Kizil t ...

Xojakent GES

Xojakent ges - Chirchiq daryosining yuqori qismida, Chorvoq GES dan quyirokda. Toshkent viloyati Bostonliq tumani Qoronkol qishlogi yaqinida joylashgan. Orta Chirchiq GESlar kaskadi tarkibiga kiradi. Styada umumiy kuvvati 165 MVt bolgan 3 gidroag ...

Xojakent rasmlari

Xojakent rasmlari - Chatqol tog tizmasining garbiy yon bagridagi qoyatoshlarga ishlangan rasmlar. Toshkent viloyati Bostonliq tumani hududa. 1949 - 50 yillarda arxeolog X. Alpisboyev topgan, A. Kabirov, M. Xojanazarov tomonidan organilgan. Bu noy ...

Xojalik faoliyati sohasidagi jinoyatlar

Xojalik faoliyati sohasidagi jinoyatlar - xojalik faoliyatini tashkil etish yoki bevosita i.ch. jarayoni bilan bogliq holda yuzaga kelib shaxsning sogligiga yoki jamiyat manfaatlariga yoxud davlatning iktisodiy tizimiga zarar yetkazuvchi jinoyatl ...

Xojalik nizolari

Xojalik nizolari -iqtisodiyot sohasida va uni boshqarish jarayonida taraflar ortasida kelib chiquvchi kelishmovchiliklar. Yuridik shaxslar, yuridik shaxs tuzmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan va yakka tartibdagi tadbirkor ma ...

Xojalik shartnomasi

Xojalik shartnomasi - tadbirkorlik faoliyati subyektlari ortasida tuziladigan fuqarolikhuquqiy shartnoma. Bunda taraflardan biri shartlashilgan muddatda tadbirkorligi faoliyati sohasida tovarlarni berish ishlarini bajarish yoki xizmatlar korsatis ...

Xojalik yili

Xojalik yili - hisobotlar va rejalar uchun asos qilib olinadigan muayyan davr, vaqt bolagi. Jahon mamlakatlarida Xojalik yilining boshlanishi va oxiri turlicha bolib, kalendar yil boshi va oxiriga togri kelmaydi. Mas, Yaponiya va Buyuk Britaniyad ...

Sultonbek Xojanov

Sultonbek Xojanovich Xojanov - davlat va jamoat arbobi. Toshkentda qozoq tilida nashr etilgan "Birlik tugi" gaz.ning muharriri. Sirdaryo viloyati inqilobiy qomitasi raisi, Turkiston ASSR ichki ishlar, maorif, yer ishlari xalq komissari, Turkiston ...

Xojayli tumani

Xojayli tumani - Qoraqalpogiston Respublikasidagi tuman. 1926 yil 14 yanvarda tashkil etilgan. Amudaryoning chap sohilida joylashgan. Shimolidan Nukus, janubi-sharkdan Qoraozak, shim.garbdan Qanlikol, Shumanay tumanlari, garb va janubidan Turkman ...

Xrapovikli mexanizm

Xrapovikli mexanizm, xrapovik - mashinalar da ilgarilamaaylanma harakatni bir yonalishdagi uzuq aylanma harakatga ozgartirish uchun moljallangan tishli mexanizm. Vazifasi mashinalardagi ish organining teskari tomonga aylanib ketishiga yol qoymasl ...

Xrestomatiya

Xrestomatiya - talimning biror sohasi boyicha muayyan ichki tamoyillar asosida tartib bilan berilgan oquv kitobi. X. ozbek tilida "majmua" deb ham yuritiladi. Ular ilmiy, badiiy, memuar, publitsistik asar yoki ulardan olingan parcha yoxud turli h ...

Xrizantema

Xrizantema - murakkabguldoshlar oilasiga mansub, bir va kop yillik ot usimliklar turkumi; manzarali ekin. Vatani - Yevropa. 200 ga yaqin turi Hindiston va Afrikada tarqalgan. Hind X.si Garbiy Yevropa, Yaponiya, AQSH, Rossiya va boshqa mamlakatlar ...

Xrizoberill

Xrizoberill - murakkab oksidlarning kichik sinfga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi A12. Romb singoniyada kristallanadi. Donador agregatlar hosil qiladi. Yashil, sargish, sariq, jigarrang, kizil, bazan rangsiz buladi. X.ning xrom tarkiblisi zumrad ...

Xrizokolla

Xrizokolla - silikatlar guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Cug212nH2O. Romb singoniyada kristallanadi. Kriptokristall, kurtaksimon, uzum boshidek, tuproqsimon, postloqsimon agregatlar hosil qiladi. Havo rang, havo rangyashil, kok, qongir, ...

Xrizolit

Xrizolit, peridot - mineral, oliviyusht shaffof, oltin tusli, yashil rangli nafis turi. Tarkibidagi rangiga tasir qiluvchi FeO 8 - 15% dan kam emas. X. prizma shaklidagi kristallar hosil qiladi. Murt. Kislotalarda yaxshi eriydi. Oson sayqallanadi ...

Xrom aralashmasi

Xrom aralashmasi - kaliy bixromat K2Sg207 ning suvdagi eritmasi bilan konsentrlangan sulfat kislota H2SO4 ning teng hajmda olingan aralashmasi. Kuchli oksidlovchi. Lab.da oksidlovchi sifatida ishlatiladi. XROM OKSIDLARI xromning kislorod bilan bo ...

Xrom qotishmalari

Xrom qotishmalari - xromga nikel, titan, vanadiy va boshqa elementlar qoshib tayyorlanadigan issiqbardosh materiallar. Zararli suyuq va gazsimon muxitlarga bardoshli, 1200°S gacha trada mustahkamligini yaxshi saklaydi. Asosiy kamchiligi - zarblar ...

Xrom rudalari

Xrom rudalari - toq yashil kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 1990°, zichligi 5.21 g/sm3, suvda erimaydi. Ishqorlar bilan xromitlar hosil qiladi. Boyoklar tayyorlashda, shisha va sopollarni boyashda, katalizator sifatida ishlatiladi. Xrom ...

Xrom rudalari (mineral)

Xrom rudalari, xromitlar - tarkibida texnik jihatdan sanoatda ishlatishga yarokli hamda iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq miqsor va konsentratsiyada xrom bolgan tabiiy mineral hosilalar. Tarkibida xrom bolgan minerallardan faqat xromshpinelidla ...

Xromatida

Xromatida - xromosomaning tuzilma elementi. Hujayra yadrosi interfazasi davrida DNK molekulasining ikki hissa ortishi natijasida hosil boladi. X. mitozning metafazasida ayniqsa yaxshi korinadi. Bu davrda xromosoma 2 ta X.dan iborat. Ular birlamch ...

Xromatin

Xromatin - osimlik va hayvon hujayralari yadrosidagi xromosoma moddasi. Asosiy boyagichlar tasirida kuchli rangga kiradi; hujayralar bolinganda xromosomalarda malum shaklni oladi. "X." terminini 1880 yilda fanga nemis gistologi V.Flemming kiritga ...

Xromatlar

Xromatlar - xromat kislotalarning tuzlari. Ishqoriy muhitda barqaror; kislotali muhitda dixromat larta aylanadi. Kaliy xromat va natriy xromat muxim ahamiyatga ega. Kaliy xromat K,SgO4 - sariq kristall modda. Suyuqlanish trasi 968.3°, zichligi 2. ...

Xromatoforalar

Xromatoforalar - suvotlar sitoplazmasi tarkibida uchraydigan organoid; fotosintezdya ishtirok etuvchi pigmentlarni saqlaydi. X. pigmentlarining tarkibi suvotlar turiga bogliq. Toq kizil bakteriyalar hujayrasidagi pigment saqlovchi membranali pufa ...

Xromatografiya

Xromatografiya - gaz, suyuklik yoki erigan moddalar aralashmasini adsorbsion usulda ajratish va analiz qilish. X. rus botanigi M.S.Svet tomonidan 1903 yilda kashf etilgan. 1931 yilda Kun va uning shogirdlari X. yordamida tuxum sarigidagi ksantofi ...

Xromo.

Xromo. - ozlashma qoshma sozlarning birinchi qismi; ozi qoshilgan sozning rangga yoki kimyoviy element xromt aloqadorligini bildiradi.

Xromoforlar

Xromoforlar - xromogenlar deb ataladigan organik birikmalarga malum bir rang beradigan toyinmagan atomlar guruhlari. Xromogenlarni boyaladigan moddalar uchun tatimli boyagichlarga aylantirish maqsadida ularning molekulalariga auksoxromlar qoshiladi.

Xromoplastlar

Xromoplastlar. va yun. plastos - yasalgan) - pishgan mevalar, gultojibarglar, kuzgi yaproklar, bazi sabzavot ildizlari hujayralari tarkibida uchraydigan sariq, toqsariq, qizil rangli plastidalar. X. rangi karotinoidlar deb ataluvchi pigmentlar ta ...

Xromosfera

Xromosfera - Quyosh atmosferasi qatlamlaridan biri. Bevosita fotosfera ustida joylashgan. Quyosh toliq tutilgan paytda oddiy kozga gardishning atrofini uragan pushti halqa tarzida kurinadi.

Xromosoma kasalliklari

Xromosoma kasalliklari - xromosomalar soni yoki tuzilishining ozgarishi bilan kechadigan irsiy kasalliklar. Xromosomalardagi u yoki bu ozgarishlar mutatsiyalarning bir turi hisoblanadi. Agarda xromosoma mutatsiyalari jinsiy hujayralar yoki urugla ...

Xromosomalar

Xromosomalar - shaklan yadrodan farq qiluvchi, bazi bir boyoqlar yordamida boyaladigan yadroning eng muhim tarkibiy qismidir. Hujayrasidagi genlarni ozida saqlovchi, hujayra va yaxlit organizm uchun xos xususiyatlarni belgilovchi organoidlar. Ozo ...

Xromshpinelidlar

Xromshpinelidlar, xromshpinellar - murakkab oksidlar kichik sinfining shpinelidlar guruhiga mansub minerallari; doimiy tarkibga ega bolmagan qattiq eritmalar sistemasi. Kimyoviy tarkibi 2O4. X. 20 ga yaqin mineral va ularning turlarini oz ichiga ...

Xronika

Xronika - 1) adabiy janr. Voqealarning tarixan izchil bayonini uz ichiga oladi. X.da vaqt tarixiy jarayonning subyekti tarzida aks etadi. X. syujeti vaqtning uzgarishi tasirida uyushtiriladi, asar voqealari va personajlar takdiri vaqtga bogliq ho ...

Xronograf

Xronograf - qisqa vaqt oraliqlarini olchash va biron bir voqeaning sodir bolish vaqtini aniq qayd qilish uchun moljallangan asbob. Qayd qilish anikligi 0.001 s. Qayd qilish usuliga kora, yozma, bosma va foto turlarga bolinadi. Yozma X.da voqeanin ...

Xronometraj

Xronometraj - i.ch.da qolda yoki mashinada bajariladigan muayyan mehnat operatsiyasi uchun sarflangan vaqgni hisoblash. X.dan maqsad - mehnat operatsiyasining davomiyligini organish, tahlil qilish va hisobga olish. Sekundomer yoki boshqa elektron ...

Xuaynan

Xuaynan - Xitoyning sharqiy qismidagi shahar, Xuayxe daryosi boyida, Anxoy provinsiyasida. Aholisi 1.8 mln. kishi. Toshkomir havzasi markazi. Qora metallurgiya, konchilik mashinasozligi, qogoz va ogitlar i.ch., rezina, farmatsevtika korxonalari m ...

Xudbinlik

Xudbinlik - oz manfaatini boshqa kishilar manfaatidan yuqori qoyish. Salbiy axloqiy sifat deb baholanadi. Xudbinlik manfaatparastlik va shaxsiyatparastlikni oz ichiga oladi. Xudbin odam oz manfaati yolida hech kimni, hech bir jamoani, hech qanday ...

Xudoybergan hoji

Xudoybergan hoji - xivalik gishtkor, toshtarosh usta. Madrasalar qurishga ixtisoslashgan. K,alandar Kochum bilan hamkorlikda ishlagan. Koproq minora, guldasta, gumbaz kabi murakkab ishlarni bajargan; Islomxoja madrasasi va minorasi, Krzi kalon, A ...

Xudoybergan muhrkan

Xudoybergan muhrkan - xattot, naqqosh, bastakor. Top quyuvchi usta Muhammad Panohning ogli. Otasidan top quyushni, xattot usta Ermon xalfadan xattotlikni, muhrkan usta Islom xojadan muhrkanlikni organgan. Xudoybergan muhrkan xon saroyida devon la ...