ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 322

Heaviside funksiyasi

Heaviside funksiyasi - qismiy uzluksiz funksiya bolib, argumentning manfiy qiymatlarida nolga, musbat qiymatlarida esa birga teng. Odatda, x = 0 {\displaystyle x=0} nuqtada bu funksiya aniqlanmagan, lekin uning aniqlanish sohasi haqiqiy sonlar oq ...

Vakuumdagi elektromagnit tolqinlar

Zaryadlar harakati ozgarishi bilan ular hosil qilgan elektromagnit maydonlar ham ozgaradi. Maydon ozgarishi shu maydonning galayoni deb ataladi. Biror nuqtada paydo bolgan elektromagnit maydon galayoni vaqt otishi bilan atrof fazoga tarqaladi, ya ...

Statsionar elektromagnit maydonning vektor potensiali

Statsionar elektromagnit maydonning vektor potensiali Zaryadlarning taqsimoti va harakati ozgarishiga qarab, ularning maydoni ham ozgaradi. Zaryadlarning va toklarning taqsimoti ozgarmasa, ularning maydoni ham ozgarmaydi. Vaqt otishi bilan zichli ...

Elektromagnit impuls oqimining zichlik tenzori

Elektromagnit maydon va zaryadlangan zarralar sistemasining umumiy impuls ozgarishi qonuni quyidagicha ifodalanadi: d t G m + G s = ∮ T n d σ ; 1 {\displaystyle {\dfrac {d}{dt}}\left{\textbf {G}}_{m}+{\textbf {G}}_{s}\right=\oint {\textbf {T}}_{n ...

Elliptik silindrning elektr maydoni

Elliptik silindrning elektr maydoni Cheksiz uzun silindr sirti boylab zaryadlar bir jinsli taqsimlangan bolsin. Zaryadlarning sirt zichligi ρ {\displaystyle \rho }. Shu bir jinsli cheksiz uzun silindr sirtidagi elektr maydonini hisoblaymiz. Ellip ...

Star Trek

Star Trek – Gene Roddenberry tomonidan yaratilgan ilmiy fantastik televizion seriallarga asoslangan Amerika media franshizasi. Birinchi serial Star Trek deb nomlangan bolib, hozirda The Original Series deb nomlanuvchi birinchi televizion serial 8 ...

Allyuviy

Allyuviy, shuningdek, allyuvial yotqiziqlar, oqar suvlar bilan oqib kelib toplangan yotqiziqlar. Allyuviy daryolarning ozani, qayir qismi va vodiydagi terrasalarni hosil qiladi. Kopgina kontinental choqindi formatsiyalarning shakllanishida muhim ...

Ilmen

Ilmen - RF Novgorod viloyatidagi kol. Mayd. 982 km 2. Uz. qariyb 45 km, eni 35 km. Chuq. 10 m gacha. Qirgoklari, asosan, botkrklikdan iborat. Kolga 50 tacha irmoq quyiladi. Koldan Volxov daryosi oqib chiqadi. Noyab. da muzlab, aprel da muzdan bos ...

Volga buyi qirlari

Volga buyi qirlari - Volganing ong sohili boylab Nijniy Novgorod sh.dan Volgogradgacha chozilgan qirlar. Volga bilan Don daryolari havzalari orasidagi suvayirgich. V. b. q. Volga ustidan tik kotarilib, Oka-Don pasttekisligiga qiyalanib boradi. En ...

Gotland

Gotland - Boltiq dengizining orta qismidagi yirik orol. Skandinaviya ya.o.dan 84 km kenglikdagi bogoz orqali ajralib turadi. Mayd. 2960 km 2. Aholisi 58 ming kishi. Mamuriy jihatdan Shvesiyaga qarashli. Ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan plato. K ...

Dislokatsiyalar

Dislokatsiyalar - 1) kristallarda - kristall panjara nuqsonlari; bunda chiziqlar boylab yoki ularga yaqin joylarda atom qatlamlarining togri joylashishi buzilgan boladi. Tugallan-magan va burama D. eng oddiy D. Kristall ichidagi bir qatlam tugall ...

Geologik haritalar

Geologik haritalar - Yer posti yuqori qismining muayyan uchastkasi geologik tuzilishini tasvirlovchi haritalar. Geologik syomka va geologik tadqiqotlardan yigilgan malumotlar asosida tuziladi. G. x. qidiruv, razvedka ishlarida asosiy hujjat hisob ...

Kol

Kol - Xorazm davlatidagi Shiboniylar sulolasidan bo’lgan ettinchi o’zbek hukmdori, u 1541-1547 yillarda hukmronlik qilgan.

Kamfora

Kamfora, kamfara, C 10 H 16 O, - oziga xos hidli, rangsiz kristall, suyuqlanish temperaturasi 179°. K. tabiatda keng tarqalgan, kopgina efir moylari tarkibiga kiradi. K. - nitrat va atsetat sellyuloza plastifikatori, tutunsiz porox flegmatizatori ...

Battoniy Abu Abdulloh Muhammad ibn Jobir

Battoniy Abu Abdulloh Muhammad ibn Jobir - 929) - falakiyotshunos va riyoziyotchi. Raqqa va Bagdodda ijod qilgan. Yevropada Albategnius nomi bilan mashhur. "Sinuslar jadvali tuzishning mavhum usullari bayoni", "As-Sabiy ziji" kabi asarlari malum. ...

Katta tosiq rifi

Katta tosiq rifi - Avstraliyaning shim sharqiy sohili boylab joylashgan qator marjon riflari va marjon orollar. Materik sayozligining chegarasi boylab Yangi Gvineyaning jan. qirgogidan Sandi-Keyp burnigacha 2300 km ga chozilgan. Rifning kengligi ...

Yonuvchi slanetsiar

Yonuvchi slanetsiar - qagtiq kaustobiolitlar guruhiga mansub foydali qazilma. Tarkibi organik va mineral qismlardan iborat. Quruq haydalganda kop miqdorda kimyo mahsulotlari manbai hisoblangan slanets moyi, yonuvchi gazlar va smola suvi olinadi. ...

Yer haydash

Yer haydash, shudgor qilish, shudgorlash - yerni ishlashning asosiy usuli; yerni ekishga tayyorlash maqsadida agdargichli pluglar bilan tuproqning suv, oziq, havo hamda issiqlik rejimlarini yaxshilash. Tuproq mexanik, fizik-kimyoviy, meteorologik ...

Valua

Valua - fransuz qirollari sulolasi. Asosiy vakillari: Karl V, Lyudovik XI, Fransisk I, Genrix II, Genrix Sh. VALUNLAR - 1) kattaligi turli tasniflarga kora 10, 25 yoki 50 sm dan katta bolgan tog jinsi bolaklari. Kopincha V. kattaligining yuqori c ...

Kareliya boyni

Kareliya boyni - Boltik, dengizining Fin qoltigi bilan Ladoga koli orasidagi boyin. Yer yuzasi gneys, granit, muzlik, kol-muzlik yotqiziklaridan tarkib topgan. Ortacha balandligi qariyb 50 m. Muzlik natijasida hosil bolgan kol kop. Igna bargli or ...

Kebnekayse

Kebnekayse - Shim. Skandinaviya toglaridagi choqqi, Shvetsiya hududining eng baland joyi. Gabbro, kvarsli siyenitlardan tuzilgan. Bir nechta alohida ajralgan muzliklar bor. Muzlik va baland toglarni organuvchi ilmiy stansiya ishlab turibdi.

Iliamna

Iliamna - Alyaskadagi eng yirik kol. Mayd. 2100 km 2, uz. 125 km, kengligi 30 km. Aleut tizmasining shim. tar-mogida, muzlik-tektonik qarakatlar natijasida yuzaga kelgan soylikda joylashgan. Shim. va garbiy qirgoqlari past, jan. va sharqi tik. Be ...

Karibu

Karibu - Kanada qoyali toglaridagi tog massivi. Uz. 300 km, ortacha bal. 3000 m. Eng bal. joyi - 3581 m. Tokembriy kristall jinslaridan, qisman miotsen bazalt va andezitlaridan tuzilgan. Muzlik vodiylari bilan kuchli parchalangan. Muzliklar bor. ...

Akkumulyatsiya

Akkumulyatsiya - Yer yuzasida govak mine-ral jinslarning tuplanishidagi barcha jarayonlarning umumiy nomi. A.ning ikkita asosiy tipi mavjud - vulkanik va chokindi. Keyingisi suv havzalarining tubida yoki qurukdikda sodir bolishi mumkin. A.ni kelt ...

Gondvana

Gondvana - paleozoyning kop qismi va mezozoyning boshlarida Jan. yarim sharda mavjud bolgan ulkan superkontinent. G. hozirgi Jan. Amerikaning va Afrikaning kop qismini, Madagaskar orol, Arabiston yarim orol, Hindiston, Avstraliya sharqidagi tog t ...

Kilimanjaro

Kilimanjaro - Sharqiy Afrikadagi vulkan togi, Tanzaniya hududida. Bal. 5895 m. Ozaro qoshilib ketgan 3 ta songan vulkan dan iborat. K., asosan, traxibazalt va fonolitlardan tuzilgan. Jan. va jan garbiy yon bagirlariga yiliga 1000–3000 mm yogin yo ...

Geologik qidirish

Geologik qidirish - foydali qazilma konlarini ochish va istiqbolini aniqlash uchun bajariladigan geologik, geokimyoviy va geofizik tadqiqotlar. G. q. geologik syomka bilan birga otkaziladi. Shuningdek, avval bajarilgan geologik syomka materiallar ...

Yerning meteorologik suniy yoldoshlari

Yerning meteorologik suniy yoldoshlari - bulut qatlamining atmosferada taqsimlanishini kuzatish, Yer sirti va atmosferaning issiklik nurlanishini va Quyoshning qaytgan radiatsiyasini olchash uchun moljallangan apparatlar. Ob-havoni oldindan aytis ...

Oahu

Oahu, Hawaiida joylashgan orol. Ushbu orol Hawaiida joylashgan uchinchi eng yirik orol hisoblanadi. Orolning boshqa nomi "The Gathering Place". Orolning maydoni 596.7 kvadrat mil bolib, ushbu orol maydonining kattaligi boyicha Amerika Qoshma Shta ...

Kefaliniya

Kefaliniya - Gretsiyaning garbiy soqillari yaqinidagi orol, Ioni o.larining eng yirigi. Mayd. 752 km 2. Ohaktoshli plato va massivlardan iborat, eng baland joyi 1628 m. Orta dengiz boyiga xos butalar osadi, ormonlar uchraydi. Enos milliy parki ta ...

Imandra

Imandra - Kola ya. o. ning jan.garbiy qismidagi kol. RF Murmansk viloyatida. Mayd. 876 km 2, chuq. 67 m gacha. Kol tektonik chokish natijasida paydo bolgan. Unda orol kop. Kolga 20 ga yaqin daryo quyilib, Niva daryosi oqib chiqadi. Baliqovlanadi. ...

Jorchi

Jorchi, kal jurchi - qarchigaylar oilasiga mansub yirtqich kush. Boyi 60 - 70 sm, vazni 2.5 kg cha. Jan. Yevropa, Afrika, Hindiston va Osiyoning garbiy qismida yashaydi. Ozbekistonda tog etaklari va Qarshi cholida uchraydi. Tuxum qoyish davrida t ...

Dengiz navigatsiya haritalari

Dengiz navigatsiya haritalari - dengiz haritalarining asosiy tipi, kema yurgizish va suzish xavfsizligini taminlash uchun ishlatiladi. D. n. x.da qirgoq shakli va xu-susiyati, dengiz tubi relyefi, grunti, suv osti va suv usti qoyalari, oqimlar, d ...

Ibtidoiy sanat

Ibtidoiy sanat - ibtidoiy jamoa tuzumi davri sanati. Ilk namunalari hozirgi tipdagi odam paydo bolgan songgi paleolit davri ga mansub. I. s. ibtidoiy jamoa kishisiga dunyoni ozgartirishda orttirgan tajribalarini avloddan avlodga uzatuvchi kuch, d ...

Jorge Luis Borges

Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo Argentinalik mashhur yozuvchi, shoir, va tanqidchi. Ozining ruhiy va falsafiy romanlari bilan mashhur va Lotin Amerikasining eng taniqli yozuvchilaridan biri.

Geoid

Geoid - okean suvlari tinch va muvozanatda turgan paytda yuzasini quruqlik tagidan fikran davom ettirishdan hosil bolgan Yer shakli. G. sirti Yer yuzasining har bir nuqtasida shovun chiziqqa perpendikulyar boladi. G. ustidagi quruqlik massasining ...

Dengiz iqlimi

Dengiz iqlimi - okeanlar, katta dengizlar va quruqlik qismlari iqlimi, okeanlar va dengizlar ustida shakllangan havo massalari tasirida buladi. D. y.da sutkalik va yillik havo t-rasining tebranishi katta bulmaydi, qishi ancha iliq va yozi salqin, ...

Gidrofizika

Gidrofizika -geofizika bolimi. Suvning fizik xossalari va gidrosferavya yuz beradigan fizik jarayonlarni organadi. Bundan tashqari, suvning molekulyar tuzilishi, suv, qor va muzning fizik-mexanik xossalari, radiatsion, elektr, radioaktivlik va ak ...

Dvigatel-generator

Dvigatel-generator - birbiriga mexanik tarzda boglangan va biri dvigatel, ikkinchisi generator sifatida ishlaydigan elektr mashinalardan iborat agregat. D g. ozgaruvchan tokni ozgarmas tokka aylantirish yoki fazalar sonini, tok chastotasini, kuch ...

Daryolar gidrologiyasi

Daryolar gidrologiyasi - quruqlik gidrologiyasining bolimi. Daryolar, ularning ozani va havzalaridagi suv oqimi va oqiziklarning gidrologik rejimini organadi. D. g. daryo ozanining holatini, tabiiy omillar - Yer sirti holati va iqlimi hamda inson ...

Golotsen

Golotsen - Vyurm muzligidan keyin, bundan 10 - 16 ming yil oldin boshlanib hozirgacha davom etayotgan davr. Yerning geologik tarixidagi antropogen davrning hozirgacha tugallanmagan oxirgi qismi va shunga mos yotqiziqlar. G. boshlanishi Yevropa ma ...

Gipergen minerallar

Gipergen minerallar – giper genez zonasida, yani Yer postining eng yuqori qismida past temperatura va bosimda hosil bolgan minerallar. Eng kop tarqalgan Gipergen minerallarga silikat jinslarining nurashidan xrsil bolgan gilli minerallar kiradi. G ...

Ikonoskop

Ikonoskop - tasvirni uzatuvchi dast-labki televizion trubkalardan biri. Ishi optik tasvirlarni televizion signallarga aylantirish uchun elektr zaryadlarni toplashga asoslangan. I.ni 1931 y.da rossiyalik S. I. Katayev va amerikalik V. K. Zvorikin ...

Gidrogeologik haritalar

Gidrogeologik haritalar - yer osti suvlarining tarqalishi va kimyoviy tarkibini aks ettiruvchi haritalar. G. x.da suvli gorizontlarning sifati, suv berishi, bosimli suv sistemasining qad. zamini, geologik strukturalarning ozaro munosabati, relyef ...

Grafekon

Grafekon - 2 elektron projektor li elektrovakuum xotira trubkasi. Projektorlarning biri axborotni yozib olishga, ikkinchisi axborotni oqishga imkon beradi. Elektron projektorlar dielektrikli nishonning ikki qarama-qarshi tomoniga joylashtirilgan, ...

Dengiz yotqiziqlari

Dengiz yotqiziqlari - Yerdagi xoz. va kad. dengizlar tubida hosil bolgan chokindi va vulkanogen-chokindi yotqiziqlar. D. yo. termini fizik-kimyoviy va biologik jarayonlar natijasida chokindi hosil boladigan zonada tarkib topib tog jinsiga aylanis ...

Dubrovnik respublikasi

Dubrovnik respublikasi - orta asrlarda muhim rol oynagan aristokratik shahar respublikasi. Adriatika dengiz sohilida joylashgan. Dubrovnik sh. ni, Dalmatsiyaning sohil boyi qismini, Mlet, Lastovo o.lari va b.ni oz ichiga olgan. D. r. Vizantiya, V ...