ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 351

Kemtik

Kemtik - tugma nuqson; yumshoq tanglayda kop uchraydi. Embrional rivojlanish davri da tanglay osiklarining ozaro yoki yumshoq tanglayning muskulli tuzilmasi bilan jipslashmay qolishidan yuzaga keladi; "bori tanglay" deb shunga aytiladi. Lab kemti ...

Distillangan suv

Distillangan suv - haydash yoli bilan tarkibidagi erigan mineral tuzlar, organik moddalar va b. qoshimchalardan tozalangan suv. Tibbiyotda ishlatiladigan D. yeda nitrat, nitrit va sulfat kislotalar, xlor, kalsiy ionlari, karbonat angidrid va b. q ...

Davlat urugchilik nazorati davlat tomonidan

Davlat urugchilik nazorati davlat tomonidan q.x. ekinlarining uruglik va nav sifatlarini, shuningdek, urugchilik xojaliklari, seleksiya styalari, tayyorlov tashkilotlarida yuqori sifatli uruglik yetishtirish ishlarini nazorat qilish tizimi. D.u.n ...

Voltommetr

Voltommetr - tok zanjiridagi kuchlanish va qarshilikni olchaydigan elektr asbobi; voltmetr va ommetr-dan iborat. V.lar ozgarmas tok zanjirida qollaniladi. Togrilagich V.lar universal asbob bolib, ozgaruvchan va ozgarmas tok zanjiridagi kuchlanish ...

Dinamometr

Dinamometr - kuch yoki burovchi momentni ulchaydigan asbob. D. kuch zvenosi va hisoblash qurilmasidan iborat. Vazifasiga kora, namuna va ish D.lari boladi. Namuna D. lab. sharoitida mashina, mexanizm va materiallarga tasir etuvchi kuchlarni olcha ...

Vegetatsion usul

Vegetatsion usul - osimliklar agrokimyosi va fiziologiyasiga oid i. t. ishlarida qollaniladigan lab. usullaridan biri; vegetatsion idishlarga otqazilgan osimliklarni vegetatsion uy, issiqxona, oranjeriya, fitotron va b.da ostirish. V. u. yordamid ...

Dublyaj

Dublyaj, kinofilmlar dublyaji - filmni bir tildan ikkinchi tilga tarjima qilib yaratilgan yangi fonogramma. Dialoglar tarjimasi mazmun jihatdan togri, film qahramonlarining sozlashuviga - ogiz harakatiga mos bolishi shart. Tarjimon yoki yangi mat ...

Vazelin

VAZELIN - mineral moy bilan qattiq uglevodorodlar aralashmasi; hidsiz, muloyim, oq yoki sariq modda, tami yoq. 37 - 50° da suyuqlanadi; suvda erimaydi. Qollash maqsadiga muvofiq turli tarkibda tayyorlanadi. V. kosmetika va tibbiyotda surtma tayyo ...

Andijon agrofirmasi

"Andijon agrofirmasi" Aksiyadorlik Jamiyati - kon-serva sanoati korxonasi. Andijon sh.da joylashgan. "Ozmevasabzavotuzumsanoatxolding" kompaniyasi tarkibiga kiradi. Meva konservalari va sharbatlari, tomat qaylasi, jem, qiyomlar, turli xildagi tuz ...

Yirtqichlik

Yirtqichlik - hayvonlar ning oziqni topish va oziqlanish usullaridan biri, bir hayvonning boshqasini ushlab oldirishi va yeb qoyishi. Y. deyarli barcha hayvonlar tipida, shuningdek, zamburuglar va hasharotxor osimliklar orasida uchraydi. Evolyusi ...

Geterodin

Geterodin - kichik quvvatli elektron lampa; yarimotkazgichli yuqori chastota generatori. G. kop lampali supergeterodin radiopriyomniklar va radioolchash asboblarda yuqori chastota signallarini ozgartirish uchun ishlatiladi. Radiopriyomniklar qabu ...

Gaz kompressorli stansiya

Gaz kompressorli stansiya - tabiiy gazni qazib olish, uzatish va saqpashda gazning bosimini kotarib beradigan qurilma. Vazifasiga qarab, magistral gaz quvurlaridagi bosh stansiya, magistral gaz quvurlaridagi stansiya, yer osti gaz omborlaridagi o ...

Genetik yuk

Genetik yuk - populyatsiya irsiy ozgaruvchanligining bir xili; tabiiy tanlanish jarayonida nisbatan yaxshi moslashmasdan qirilib ketayotgan individlarning vujudga kelishini taminlaydi. G. yu. mutatsion, segregatsiyey va oraliq xillarga ajratiladi ...

Distansiya

Distansiya - 1) biror narsa orasidagi masofa, oraliq; 2) saflangan harbiy xizmatchilar, qurollar, bolinmalar, kemalar va shunga oxshashlar oraligidagi masofa; 3) t. y. xojaligi turli tarmoqdarining mamuriy birligi. Yol, signalizatsiya va aloqa D. ...

Gongxor qongizlar

Gongxor qongizlar - hayoti gong bilan bogliq bolgan qongizlarning ekologik guruqi; Aphodinae, Geotrupinae, Scarabaeinae, Coprinae va b. kenja oilalarga mansub bir qancha turlarni oz ichiga oladi. Kopchilik turlarining qurtlari gong bilan oziklana ...

Virtual zarralar

Virtual zarralar - qisqa vaqt D davomida mavjud boluvchi oraliq holatdagi zarralar. Ular xuddi real zarralar kabi kvant sonlarspin, elektr hamda barion zaryadlar va b. ega bolsa ham, ushbu zarralar uchun energiyasi Ye, impulsi r va massasi t oras ...

Vibroizolyatsiya

Vibroizolyatsiya - odamlar va inshoot, mashina, asboblarni titrash ning zararli tasiridan himoya qilish. Bunda titrash manbai bilan himoya qilinayotgan obekt orasiga titrashlar energiyasini yutadigan, yani titrashlarni yumshatadigan moslama yoki ...

Jamoa xojaligi

Jamoa xojaligi - mulkiy pay va jamoaviy mehnat asosida ixtiyoriy uyushgan kishilarning shirkat tashkiloti; xojalik yuritish shakli. J. x.ning bir qancha turlari bor va ular turli mamlakatlarda turlicha nomlanadi. Shorolar hukumatining dastlabki t ...

Tikuv

Tikuv qol mehnatining bir turi bolib, igna va ip yordamida matoda bahya va choklar yaratishdan iborat. Tosh davrida paydo bolgan bu mashgulot eng qadimgi texnologiyalardan biridir. Ip yigirish va toqima gazlama ixtiro etilishiga qadar tikuv jaray ...

Dusen

Dusen - past boyli olma daraxtining bir turi, qalamcha va parhish bilan kopaytiriladi. Bal. 5–6 m ga boradi. Nim pakana payvandtag sifatida kop ishlatiladi. Barcha navlariga mos keladi. D.ning EM-II, EM-III, EM-IV, EM-V payvandtag tiplari keng ta ...

Katapulta

Katapulta - 1)harbiy ishda - buralgan tolalar ning qayishqoqlik kuchi tasirida harakatga keltiriladigan uloqtirish mashinasi. Yunoniston va Rimda 5-asr oxirigacha, asosan, qorgonlarni qamal qilishda, jang maydonlarida qollanilgan. K. tosh, golala ...

Glomerulonefrit

Glomerulonefrit - buyrak kalavachalarining infeksion-allergik yalliglanishi. Yuqumli kasallikdan song rivojlanadi. Kasallik patogenezida immun birikmalar yetakchi rol oynaydi. G.da bemorning qon bosimi kotariladi, siydikda qon yoki oqsil paydo bo ...

Gomoyosmotik hayvonlar

Gomoyosmotik hayvonlar - tana suyukligi hamda qon bosimini tashqi muhitning osmotik bosimiga bogliq bolmagan holda doimiy ushlab turish xususiyatiga ega bolgan suv hayvonlari. Osmotik bosim ayirish sistemasi yordamida tanadan ortiqcha suv va tuzl ...

Gradiyent

Gradiyent - 1) fizik kattalik ning fazoda yoki biror oq yonalishida masofa boyicha ozgarish olchovi. Mas, bosim G.i bosimning masofa boyicha ozgarish tezligini ifodalaydi, potensial energiya G.i tasir etuvchi kuchga, elektr potensial G.i elektr m ...

Gipertenziya

Gipertenziya - aslida qon tomirlari, organizm kovak azolari, boshliqlari va toqimalarda gidrostatik bosimning ortishini anglatuvchi umumiy tushuncha. Gipertenziya termini koproq kalla ichki bosimi va kon tomirlari bosimi oshganda qollaniladi. Gip ...

Ishemiya

Ishemiya, mahalliy kamqonlik, mahalliy anemiya - orga-nizmning biror qismi, azo yoki toqimaning qonga yolchimasligi. I.ning angiospastik, obturatsion va kompress i on turlari bor. I.da mikrodirkulyasiya jarayoni buziladi. Mayda tomirlar puchayib ...

Jiraf (hayvon)

Jiraf, jirafa - jirafalar oilasining bir turi. Tanasi kalta, boyni juda uzun, bal. 5.5 m gacha, vazni 1000 kg gacha. Erkagi urgochisiga nisbatan yirik. Boshqa sut emizuvchilarga qaraganda qon bosimi yuqori. J. tez harakatlanganida boyin venasidag ...

Gemoglobinn

Gemoglobinn - odam, umurtkali va bazi umurtqasiz hayvonlar qonida boladigan nafas pigmenti, murakkab oqsil. Qonga qizil tus beradi, nafas azolaridan toqimalarga kislorod va toqimalardan nafas azolariga karbonat angidrid olib otadi. Oqsilli qism - ...

Depressiya (tibbiyot)

Depressiya - oziga ishonmaslik ruhidagi gamginlik, tushkunlik kayfiyati, umidsizlik, tasavvurlarning bir "qolip"ga tushib qolishi, xohish-istakning kamayishi, harakatlarning chegaralanishi. Kopgina ruhiy kasalliklarda kuzatiladi. Surunkali ota to ...

Kaxeksiya

Kaxeksiya - ochlik, toyib yoki yolchitib ovqat yemaslik, moddalar almashinuvining jiddiy buzilishi oqibatida haddan tashqari ozib ketish, chop-ustixon bolib qolish. Alimentar distrofiya, surunkali zaharlanishlar, holdan toydiradigan kasalliklar, ...

Vahima

Vahima - his-tuygu va kayfiyatning buzilish turlaridan biri; V.da odamni asossiz qorquv bosadi, kishi nimadandir xavotirlanib, hadiksiraydi, bezovta boladi, kongli gashlanib, oromi yoqoladi, ruhan azob chekadi. Unga kelajakda falokat bolishi muqa ...

Yoruglik otkazgich

Yoruglik otkazgich - yoruglik energiyasini malum masofaga yonaltirib uzatuvchi qurilma. Metall bilan qoplangan, yaxshi silliqlangan, ichki sirti yoruglik nurini juda yaxshi kaytara oladigan silindr yoki konus shaklidagi naylardan iborat; ular, as ...

Vestibulyar apparat

Vestibulyar apparat - umurtqali hayvonlar va odam ichki qulogining bir qismi; bosh bilan tananing fazodagi vaziyati ozgarishini va gavdaning qay tomonga harakatlanayotganligini sezadigan azo. V.a. vestibulyar analizatorining periferik reseptorlar ...

Joyak

Joyak - tuproqning mexanik tarkibi, ekin turi va ekish usuliga kora kuzda yoki baxrrda yer yetilganda olinadigan ekish arigi; ikki pushta ortasidagi ariq. Koproq kartoshka va poliz ekinlari J. olib ekiladi. J.ning "ilon izi", "dandana", togri xil ...

Govmijja

Govmijja, govmichcha - qovoq chetidagi yog bezlari va kiprik tuk piyozchasi ning otkir yiringli yalliglanishi. Tashqi G.da yiringli shish qovoq chetiga, ichki G.da esa shilliq parda tomonga qaragan boladi. Bezchalarga yiring paydo qiluvchi mikroo ...

Yelin

Yelin - urgochi hayvonlarning sut bezlari. Chochqalarda yakka-yakka, boshqa chorva mollarida tashqi tomondan umumlashgan, ammo ichki tomondan pardalar bilan ajralgan. Sigirlarda tort, qoy va echkilarda ikki pallali va shuncha sorgichli boladi. Ha ...

Zahar bezlari

Zahar bezlari - hayvonlarda zahar ishlab chiqaruvchi maxsus bezlar. 3. b. kopincha jarohat yetkazuvchi organ bilan boglangan. Kiprikli chuvalchanglar 3. b. kop hujayrali, noksimon. Nemertinlarda zaharli moddani hartumning orqa qismidagi epiteliy ...

Areola

Odam areola si – sut bezlari va kokrak atrofidagi pigmentli hudud. Areola, umuman olganda, tanadagi kichik dumaloq maydon, atrofdagi toqimalardan farqli olaroq toqima ilmi yoki terining yalliglangan maydoni kabi boshqa mayda dumaloq joylar hisobl ...

Viverrasimonlar

Viverrasimonlar - yirtqich sut emizuvchilar oilasi. Gavdasining uz. 85 sm gacha, ogirligi 8– 12 kg bolgan hayvonlar. Oyoqlari kalta, kopincha 5 panjali, dumi uzun, bitta turining dumi tutuvchi tipda. Bazi V. anal teshigi oldida muskus ishlab chiq ...

Giperplaziya

Giperplaziya - toqima va azolar tuzilish elementlari ning zor berib kopayishi natijasida ular sonining ortishi. G. odam, hayvon va osimliklarda ham kuzatiladi. G. asosan hujayraning yangidan qosil bolishidir, ammo hujayra ichidagi nozik tuzilmala ...

Gosht-suyak uni

Gosht-suyak uni - oqsil mineralli ozuqa. Goshti yeyishga yaroqsiz deb topilgan hayvonlar goshtini gosht kombinatlarida maxsus kamerada yuqori qarorat va havo bosimida quritib tayyorlanadigan ozuqa. 1 kg G s.u.da, 1.04 ozuqa birligi, 900 g quruq m ...

Diafiz

Diafiz - naysimon suyaklarning orta - tana qismi. Bu suyaklarning ikki tomondagi uchi apofiz vau bilan D. oraligi metafiz deb ataladi.

Gumma

Gumma, sifiloma - biriktiruvchi toqimadan rivojlangan tugunsimon tuzilma - gudda, domboq, zaxmning uchinchi davrida paydo boladi. Infeksion granulyomap xos. Suyak, jigar, bosh miya, shuningdek, turli azo va toqimalarda kuzatiladi.

Inyeksiya

Inyeksiya - dori vab. eritmalarni organizm toqimalari, tomirlari va boshliqlariga kiritish. Dori va b. eritmalar teri ichiga, teri ostiga, muskul orasiga, venaga, plevra va bogim boshligiga, orqa miya kanaliga, arteriya ichiga, suyak ichiga yubor ...

Inkrustatsiya

Inkrustatsiya - bezash usuli; buyum, binolar ni badiiy bezashda keng qollaniladi. Yogoch, tosh, sadaf, suyak, koshin va b. bolaklaridan qadab, yopishtirib naqsh, yozuv, tasvir hosil qilinadi. Bezatilayotgan sirtga undan boshqa material dan yoki a ...

Kengkol qabristoni

Kengkol qabristoni - mil. 2 -4-asrlarga oid 100 ga yaqin mozorqorgonlar guruhi. Qirgizistondagi Talas daryosining yuqori oqimida, Kengkol daryosining Talas daryosiga quyilish joyida. 1938 y. A.N. Bernshtam topgan va uni gunnlarga mansub deb hisob ...

Yem

Yem - 1) mollarga beriladigan toyimli ozuqa. Chorvachilikda suli, arpa, makkajoxori, oq joxori, bugdoy, qora bugdoy, soya, vika, noxat donlari va b. Ye. ornida ishlatiladi. Ye. boladigan donlar tarkibida 75% gacha uglevodlar, 12% protein, 2 - 5% ...

Dermatomikozlar

Dermatomikozlar - terining zamburugli kasalliklari; parazit zamburuglar qozgatadi. D. 4 xil boladi: 1) keratomikozlar - zamburuglar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boladi; unda yalliglanish, ogriq, qichishish alomatlari k ...

Yem-xashak

Yem-xashak - q. x. hayvonlarini boqishda ishlatiladigan, tarkibida ozlashtiriladigan ozuqa moddalari bolgan, asosan, osimlik, hayvonot, mikrobiologik va kimyoviy mahsulotlardan iborat ozuqalar. Olinadigan manbai, i. ch. texnologiyasi, tayyorlash ...