ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 359

Dozimetrik asboblar

Dozimetrik asboblar - ionlovchi nurlanish dozalarini yoki doza bilan bogliq kattaliklarni olchashda ishlatiladigan asboblar. Bir turdagi nurlanishlar yoki aralash nurlanishlar miqdorini olchaydigan xillarga bolinadi. Radiatsiya xavfi darajasini b ...

Yoruglik etalonlari

Yoruglik etalonlari - yoruglik birliklari: ravshanlik, yoruglik kuchi, yoruglik oqimi, yoritilganlikni aniq olchash uchun qabul qilinadigan namunalar. Asosiy etalon, etalonnusxa va ish etalonlari bor. Platinaning qotish temperaturasi 2042.1 K da ...

Kvant elektronika

Kvant elektronika - fizikaning majburiy nurlanish hodisasiga asoslanib, elektromagnit tebranishlarnk va tolqinlarni generatsiyalash va kuchaytirish usullarini, shuningdek, kvant generator va kvant kuchaytirgich xossalarini hamda ularning qollanis ...

Dozimetriya

Dozimetriya - amaliy yadro fizikasi sohasi; ionlovchi nurlarning jonli va jonsiz tabiat obyektlariga tasirini ifodalaydigan fizik miqdorlarni organish, xususan nurlanish dozasini aniqlash, shu miqdorlarni olchash usullari va asboblarini yaratish ...

Hibat ul-haqoyiq

"Hibat ul-haqoyiq" - Ahmad Yugnakiy tomonidan yozilgan asar. Oziga xos axloq kitobi bolgan bu asarga Quroni karim va Hadisi sharif manolari singdirilgan. U islom dini axloqini tashviq qilish, komil insonni tarbiyalab yetishtirish maqsadi bilan yo ...

Vegetarianlik

Vegetarianlik - ovqatlanish tarzi; goshtni cheklab, asosan meva va sabzavotlarni tanovul qilish. Shu zaylda ovqatlanuvchilar vegetarianlar deyiladi. V. juda qadimdan malum. Gosht mahsulotlari istemol qilishni chegaralash darajasiga kora vegetaria ...

Gulkaram

Gulkaram - karamdoshlar oilasiga mansub bir yillik osimlik, sabzavot ekini. 15 - 20 barg chiqargandan keyin ozagining yuqori qismida oqish boshcha hosil qiladi. Boshcha juda kop qisqa seret gulpoyalardan iborat bolib, uning shaqli G.ning naviga v ...

Genetik axborot

Genetik axborot - oqsil molekulasining tuzilishi haqidagi axborotning DNK da nukleotidlarning birin-ketin kelish tartibi shaklida kimyoviy tilda yozilishi. G. a.niig realizatsiya qilinishi replikatsiya va transkripsiya holida amalga oshadi. Repli ...

Dezoksiribonukleaza

Dezoksiribonukleaza - dezoksiribonuklein kislotalar ning gidrolitik parchalanishi - depolimerlanishini tezlatadigan ferment; gidrolazlar sinfiga mansub. D. meda osti bezida, tirik organizmning deyarli barcha hujayralarida va mikroorganizmlarda bo ...

Insulin

Insulin - hayvon va odamning oqsil tabiatli gormoni. Meda osti bezining Langergans orolchalarida ishlab chiqariladi. Kanadalik olimlardan F. Banting bilan Ch. Best birinchi bolib ajratib olishgan. Mol. m. 6000. Insulin moleku-lasi disulfid boglar ...

Impulsiv mayllar

Impulsiv mayllar – eshushni va shaxsning hamma xattiharakatlarini oziga boysundiradigan, yengib bolmaydigan va hech bir asossiz, maqsadsiz intilishlar; vaqt-vaqti bilan tosatdan paydo boladi. I.m. roy berganda kishi har qanday soglom fikrlar, tas ...

Gormonoterapiya

Gormonoterapiya - gormonlar va suniy gormonal preparatlar bilan davolash usuli. G. asosan odam organizmida endokrin azolaridan birortasining kasallik tufayli faoliyati susayganda yoki toxtaganda tegishli gormonlar ornini toldirish maqsadida yoki ...

Vibratsiya

Vibratsiya, titrash - elastik jismlarning mexanik tebranishi, titrashi. Foydali va zararli xillari bor. Vibrator, vibratsiya mashinasi yordamida ataylab hosil qilinadigan foydali V. texnologik operatsiyalarda, mashina va qurilmalar da foydalanila ...

Doping

Doping - organizmning ruhiy va jismoniy faoliyatini qisqa muddat kuchaytiradigan moddalar. Sport oyinlari natijalarini yaxshilash maqsadida qollanilgan. Sportchilar orasida D.dan zaharlanish va olim holatlari kuzatilganligi uchun 1967 y.dan Xalqa ...

Zoman

Zoman - metilftorfosfonat kislotaning pinakolil efiri, nervni falajlaydigan zaharlovchi modda. Rang-siz, kamfora hidli suyuklik. Suyuqlanish temperaturasi - 80°, qaynash temperaturasi 190° ; zichligi 1013 kg/m3, 20°da uchuvchanligi 3 mg/l. Suvda ...

Dammam

Dammam - Saudiya Arabistonidagi shahar. Sharqiy viloyatning mamuriy markazi. Aholisi 600 ming kishidan ziyod. Fors qoltigidagi port. Mamlakatga keltiriladigan yukning 70%i shu port orqali otadi. Arriyod - Dammam t. y.ning oxirgi st-yasi. Kimyo, p ...

Ioniya faylasuflari

Ioniya faylasuflari - mil. av. 6 - 4-asr larda Ioniyada yashagan yunon faylasuflari. Ular - Fales, Anaksimandr, Anaksimen, efeslik Geraklit, apolloniyalik Diogen. Asosiy goyalaridan biri mavjudotning birligi, barcha narsalar muayyan ibtido dan pa ...

Jabariylar

Jabariylar - 7-asr oxiri - 8-asr boshida islom ilohiyotida paydo bolgan oqimlardan biri. J. inson takdirini xudo mutlaq oldindan belgilab qoygan, hech qanday iroda va faoliyat erkinligi yoq, bular faqat xudoda mavjud, inson esa ana shu faoliyatni ...

Jaydari zot

Jaydari zot - biror mamlakat yoki olkada qadimdan boqib kelinayotgan, shu joyning sharoitiga yaxshi moslashgan mahalliy mol zotlari. Maye, mahalliy zebusimon qoramol zoti Ozbekistonning issiq va quruq iklim sharoitiga yaxshi moslashgan, qon paraz ...

Vassallik

Vassallik - orta ayerlarda Garbiy Yevropada feodallar bir toi-fasi - vassallarning boshqasi - senorlardan shaxsiy qaramlik munosabatlari tizimi. V., odatda, senordan feod olib, evaziga muayyan majburiyatlarni: oz xojasini qoriqlashi va uning modd ...

Inkorni inkor qonuni

Inkorni inkor qonuni - dialektikannnt asosiy qonunlaridan biri. Tabiat, jamiyat va tafakkur taraqqiyoti jarayonining yonalishini, shaklini va natijasini ifodalaydi. Birinchi bolib Gegel rivojlanish qonuni sifatida tariflab bergan. Inkor har qanda ...

Ginandromorfizm

Ginandromorfizm - bitta organizmda har xil jinsga xos xromosomalar toplamiga ega bolgan hujayralar, toqimalar va organlar bolishi. Old-orqa, lateral va mozaik G. mavjud. Old-orqa G.da tananing old qismi bir jinsga, orqa qismi boshqa jinsga xos hu ...

Bavurchi

Bavurchi, bovurchi - orta asrlarda turkiy xalqlar saroy mansablaridan biri. 14-asrdan boshlab turkiy manbalarda qayd etila boshlagan. Oshpaz, bakovul manosida ham qollanilgan. Hukmdor oshxonasida xizmat qilgan B.ning bakovuldan bir pogona past ma ...

Voqeanavis

Voqeanavis - 1) musulmon Sharki mamlakatlarida saroy mansabi. V. lar hukmdor topshirigiga binoan mamlakatda bolib otgan barcha voqealarni kunma kun yozib borishgan. Shuningdek, elchilar huzurida ham V. mansabi bolgan, u safar kundaliklarini va el ...

Depo

Depo - hara-katlanuvchi tarkib tamirlanadigan korxona. Maxsus va aralash D.lar boladi. Maxsus D.lar qarakatlanuvchi tarkibning biror xilini tamirlash uchun ixtisoslashtiriladi. Aralash D.larda elektrovozlar, teshyuvozlar, motor-vagonli poyezdlar ...

Ishtvan I Avliyo

ISHTVAN I Avliyo - knyaz, Vengriya qirolligining 1-qiroli. Arpadlar sulolasidan. Mamlakatni qabilaviy bolinishini tugatib, mamuriyhududiy okruglar - qirollik komitatlari ni joriy etgan. 997 y. da Vengriya qirolligida xristianlikni joriy qilgan. 1 ...

Jilovdor

Jilovdor - otmishda hukmdor otini qabul qilib oluvchi shaxc. J. hukmdor otini jilovlash bilan birga, uning otga minishi va tushishiga komaklashgan. J. hokim otxonasiga yaqin xonada istiqomat qilgan va bu xona jilovxona deb atalgan. Hukmdor qarorg ...

Jaypur

Jaypur - Hindistonning shim.garbidagi shahar, Aravali toglari etagida. Rojastqon shtatining mamuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 1.5 mln.dan ziyod kishi. J.ga 1728 y.da asos solingan. 18-asrda ravnaq topgan rojput madaniyatining markazi ...

Gnu (hayvon)

Gnu - kuvushoxlilar oilasi urugi. Tanasining uz. 170 - 240 sm, yagrinidan bal. 90 - 145 sm. Shoxlari yaxshi rivojlangan. Tanasining oldingi qismida yunglari uzun, yeli bor. 2 turi Jan. va Jan Sharqiy Afrikada ot va butali dashtlarda tarqalgan. Ki ...

Yonoq

Yonoq - yuzning bir qismi. Koz kosasining past, yuqori jag suyagidan ust tomoni; tayanchi - yonoq suyagi. Yuz suyaklari ichida eng qattigi, yuqori jag suyagini chakka, peshona suyaklariga hamda ponasimon suyakka birlashtiradi va kallaning yuz qis ...