ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 365

Issiqlik harakati

Issiqlik harakati - moddani tashkil etgan zarralar ning tartibsiz harakati. Termodinamik muvozanatli holatdagi zarralarning barcha yonalishlaridagi teng ehtimolli tartibsiz harakati xaotik harakat deyiladi. Real gaz molekulalari bir toqnashishdan ...

Issiqlikdan kengayish

Issiqlikdan kengayish - jismlarni isitganda ularning chizikli olchovi ozgarishi. Turli jismlar is-siqlikdan turlicha kengayadi: qattiq jismlarda molekula va atom lar orasidagi ozaro tasir juda kuchli boladi, shuning uchun issiqlikdan qattiq jisml ...

Genokopiya

Genokopiya - har xil genlarning allellari tomonidan nazorat qilinadigan fenotipning bir xildagi ozgarishi. G. kelib chiqishining sababi belgilarning kop genlar tomonidan boshqarilishidir. Hujayrada molekula biosintezi kop bosqichda amalga oshishi ...

Gazlar kinetik nazariyasi

Gazlar kinetik nazariyasi -gazlarning asosiy fizik xossalari, ayniqsa, siyraklashtirilgan gaz xossalari haqidagi nazariya; unga kora gazlar uzluksiz issiqpik harakatida bolgan, bir-biriga tasir qilmaydigan zarralar toplamidan iborat. Yetarlicha s ...

Dipol

Dipol 1) elektr D. - bir-biridan masofada joylashgan miqdor jihatdan ozaro teng va turli ishorali ikki nuqtaviy zaryad +q va - q dan tashkil topgan sistema. Tashqi elektrostatik maydon tasiri bolmagan holda, molekula tarkibidagi musbat va manfiy ...

Ossilyatorning radiatsion sonishi

Atom va molekulalar nurlanishida ular tarkibidagi elektronlar muhim rol oynaydi. Tebranuvchi dipol, yani ossilyator sifatida muvozanat markazi atrofida tebranuvchi elektron qabul qilinadi. Eng oddiy ossilyator garmonik ossilyatordir. Misol uchun ...

Zarra-antizarra jufti

Zarra-antizarra jufti - zarralar bilan antizarralarning bir vaqtda birgalikda hosil bolishi. Bu jarayon energiya, impuls va b. kattaliklarning sakdanish qonunlariga boysunadi. Z.a. j. xreil bolishi yadro bilan toqnashuvchi zarra energiyasiga va j ...

Giperonlar

Giperonlar - massasi neytron massasidan katta bolgan beqaror ogir barionlar. G. yashash vaqti 10 s, yani yadro vakti dan ancha katta. Lyambda, sigma. ksi va omega G.i mavjud. G.ning yuqori qismidagi ishoraning mutlaq qiymati elektron zaryadiga te ...

Izobarlar

Izobarlar - bir xil sondagi nuklonlar A dan, lekin soni har xil bolgan protonlar Zea neytronlar N dan tashkil topgan turli kimyoviy elementlarning atomlari tarkibidagi yadrolar. Neytron massasi proton massasidan 1.3 MeV ga katta. Shuning uchun I. ...

Gorizont (suniy yoldosh)

Gorizont - aloqa Yer suniy yoldoshlari nomi, kechasiyu-kunduzi uzoq, telegraf-telefon radioaloqalarini va "Orbita", "Moskva" sistemalari st-yalari boyicha televideniye dasturlarini uzatish, shuningdek, "Intersputnik" yoldoshlar xalqaro aloqa tizi ...

Giromagnithodisa

Giromagnithodisa, magnitomexanik hodisa - jism va moddalarning magnit xossali zarralari magnit va mexanik momentlarining ozaro bogliqligi natijasida sodir boladigan hodisa. Harakat miqdori momenti ega bolgan qar qanday zarra magnit momentita ega ...

Vilson kamerasi

Vilson kamerasi - zaryadlangan atom zarralari ning harakat trayektoriyasini kuzatish, impulsi va zaryadi ishorasini aniqlash uchun moljallangan asbob. Ishi ota toyingan bugning kondensatsiyalanishiga, boshqacha aytganda tez zaryadlangan zarralarn ...

Diffuzion kamera

Diffuzion kamera - zaryadli zarralar ning harakat trayektoriyasini kuzatishga imkon beradigan asbob. Amerikalik fizik L. Langsdorf yasagan. Usti va yonlari shisha, tubi metalloplastinkadan iborat silindr shaklidagi germetik idish. D. k. Vilson ka ...

Giromagnit nisbat

Giromagnit nisbat - elementar zarralar magnit momentining ularning impuls momenti ga nisbati. Har qanday elementar zarra noldan farqli impuls momenti spiniga ega, demak G. n. anik, qiymatli boladi. Atomlar sistemasining har xil holati uchun G. n. ...

Kompleks I

Kompleks I, NADH degidrogenazasi yoki NADH-ubixinon-oksireduktazasi - mitoxondriyaning elektron transport zanjirining birinchi multioqsil kompleksi. NADH degidrogenazasi mitoxondriyaning ichki membranasida joylashgan boladi. Prokariotlarda I koml ...

Kompleks IV

Kompleks IV, Sitoxrom-c-oksidazasi, Sitoxrom-c-kislorod-oksireduktazasi yoki Sitoxrom aa 3 - mitoxondriyaning elektron transport zanjirining oxirgi multioqsil kompleksi, sitoxrom c ni oksidlaydi, elektronlarni kislorodga tashish natijasida suv ho ...

Gipertovush

Gipertovush - chastota yu si 10’1013 Gs gacha bolgan elastik tolqinlar spektrining yuqori chastotali qismi. G. boylama tolqin bolib, fizik tabiatiga kora ultratovush dan farq qilmaydi, lekin G. chastotasi nisbatan katta bolgani uchun u muhitdagi ...

Defektoskopiya

Defektoskopiya - material va mahsulotlarning nuqsonlari bor-yoqligini aniqlash uchun bajariladigan tekshirish usullari va vositalari majmui. D.ning mavjud usullari asosida materiallarga turli xil nurlar, tolqin va tebranishlar maydoni va b. tasir ...

Yil fasllari

Yil fasllari - bahor, yoz, kuz, qish. Yil fasllarining almashinishi Yer aylanish oqining orbita tekisligiga nisbatan ogishganligi sabab boladi. Yer Quyosh tevaragida aylanganda Yer oqining yonalishi ozgarmaydi. Shu sababli Yer Quyosh atrofida ayl ...

24/7

24/7 - sutkada 24 soat, haftada 7 sutka ishlash rejimini anglatadi. Yani har doim ishlaydigan korxona, xizmat turi yoki dokonlar haqida ishlatilishi mumkin.

Giperion

Giperion - Saturnning yettinchi tabiiy yoldoshi. Amerika astronomi F. Bond 1848 y.da kashf etgan. Diametri 350 km; oddiy kozga korinmaydi. Saturndan uzokligi 1.48 mln.km, siderik aylanish davri 2 sutka 6 soat 39 min.

Yerning sutkalik aylanishi

Yerning sutkalik aylanishi -dunyoning Shim. qutbidan Karaganda, Yerning oz oqi atrofida garbdan sharqqa tomon yoki soat strelkasiga teskari aylanishi. Ye. s. a. natijasida kun bilan tun almashinadi; sutkaning uzunligi ham shunga bogliq. Yer bir m ...

Kamalak-tv

"KAMALAK-TV" - Ozbekiston Respublikasida aholi va tashkilotlarga telekommunikatsiya xizmati korsatuvchi Ozbekiston - Amerika qoshma korxonasi. Ozbekiston Respublikasi tomonidan Respublika radioaloqa va televideniye i.ch. birlashmasi va AQSH tomon ...

Viskoza tolalar

Viskoza tolalar - tabiiy sellyulozani kimyoviy usulda qayta ishlab olinadigan suniy tolalar. Yogoch sellyulozasi, arzon ximikatlar V. t. uchun xom ashyo hisoblanadi. V. t. olish uchun sellyuloza 18% li ishqor eritmasiga solinadi. Ishqorlangan sel ...

Geliografik koordinatalar

Geliografik koordinatalar - quyosh sirtidagi obyektlar ornini belgilaydigan miqdorlar - geliografik kenglik va geliografik uzunlik. - quyosh sirtidagi aniqpanishi lozim bolgan nuqtaga xayolan otkazilgan perpendikulyar bilan Quyosh ekvatori tekisl ...

Guvasht

Guvasht, gavasht - On ikki maqom tizimidagi olti ovozaning biri. G.lar maqomlarning mashhur turlaridan bolib, otmish musiqa risolalari mualliflarining yozishicha, ikki maqom tovush qatorining turli qismlaridan hosil etilgan.

Difraksiya

Difraksiya - tolqinlarning harakat yonalishida uchragan tosiqlarni aylanib otishi. D. har qanday tolqin harakatiga tegishli; tolqin uzunligi tosiq olchamiga teng yoki undan katta bolsa, D. hodisasi roy beradi. Tovush, yoruglik nuri, rentgen nurla ...

Kashish

Kashish - Yaqin va Orta Sharq xalqlari musiqa sanatida keng qollaniluvchi musiqa bezaklaridan. Asosan, torli tirnama sozlarda malum tovush balandligini bir oz tebratib berish uchun torni barmoq vositasida "ezib" va "boshatib" chalish yoli bilan a ...

З (kirill)

Z - ozbek-kirill alifbosining toqqizinchi harfi. Til oldi, sirgaluvchi, jarangli undosh tovush. Sozning boshi, ortasi, oxirida kela oladi. Soz oxirida jarangsizlanib "s" tovushiga tomon bir oz ozgaradi, bu hol imloda aks etmaydi. Tub ozbekcha soz ...

Keramzit

Keramzit -yengil eruvchan loysimon jinsni pishirib olinadigan govak material. Shagal, chaqiq tosh yoki qum korinishida tayyorlanadi. Yengil betonning toldirgichi, filtrlovchi material, issiqlik va tovush izolyasiyalari sifatida ishlatiladi. Hajmi ...

Videokuchaytirgich

Videokuchaytirgich - videoimpulslarni kuchaytirib beruvchi elektron qurilma. Asosan, mikrosxemam asosida quriladi. V. televizion priyomniklarda detektordan keyin, televizion uzaytgichlarda esa modulyatordan oddin ulanadi. V. videosignallarning to ...

Tamtam

Tamtam - urma cholgu, gong turi. Qadimdan jan.sharqiy Osiyoda diniy marosimlarda qollanilgan. 18-asr oxiridan simfonik orkestr tarkibiga kirgan. Turli metallar krrishmasidan bolgalab kop qatlamli, qalin barkash shaklida yasaladi. Kigizli toqmoq b ...

Idiofonlar

Idiofonlar - bevosita ozi sado beruvchi materiallardan yasaladigan musiqa cholgulari. I., odatda, tabiatan muayyan sadoli materiallar ning ozidan iborat boladi; bazan ulardan cholguning sado manbai yasaladi. Sadolantirish usuliga kora, I. quyidag ...

Vibrafon

Vibrafon - urma cholgu asbob, metallofon turi. Tovushlari muayyan balandlikka ega. 20-asr boshida ixtiro qilingan. Fortepiano klavishlariga oxshash ikki qator joylashgan turli uzunlikdagi metall plastinkalardan iborat. Uchi yumshoq choplar bilan ...

Yoruglik yili

Yoruglik yili uzunlik birligi bolib, yoruglikning vakuumda bir Yer yili davomida bosib otadigan yoliga tengdir. 1 yoruglik yili taxminan 9 460 730 472 580.800 km ga teng. Yoruglik yili - yulduzlararo masofalarni olchash birligi; yoruglik nurining ...

Suniy yoldoshli global navigatsion tizim

Suniy yoldoshli global navigatsion tizim bir necha suniy yoldoshlar tizimi bolib Yer shari boyicha geografik joylashuv nuqtasini avtonomik tarzda aniqlab berish vazifasini bajaradi. Maxsus elektron qabul qilivchi vositalar yordamida joyning geogr ...

Dekart koordinatalar tizimi

Dekart koordinatalar tizimi - tekislik yoki fazodagi togri chiziq koordinatalar tizimi. Rene Dekart kiritgan. Bir nuqta dan otadigan ikki O x {\displaystyle O_{x}} va O y {\displaystyle O_{y}} oq yoki uch O x, O y {\displaystyle O_{x},O_{y}} va O ...

Verner

Verner - 1)asbobsozlikda - ulchash asboblarida asosiy shkala bolinmalari boyicha uzunlik va burchaklarni aniqroq hisoblash uchun moljallangan qoshimcha shkala. V. yordamida asosiy shkala bolinmalari qiymatlarining ulushlari aniqlanadi. Ishi kuzat ...

Ziro

Ziro - qad. uzunlik olchov birligi; kopgina sharq mamlakatlarida qollanilgan. Forsiylarning gaziga, turkiylarning qarisita togri keladi; ortacha qiymati 54.04 sm. Ishlatilish joyiga qarab har xil qiymatga ega bolgan. Eronda 3. = 1 gaz bolsa, Turk ...

Vaqt paradoksi

Vaqt paradoksi - harakatlanayotgan jism yoki tizimdagi soatning tinch turgan tizimdagi soatdan "orqada qolib" yurishi. V. p. nisbiylik nazariyasidan kelib chiqadigan xulosalardan biri. Nisbiylik nazariyasiga binoan, har qanday harakatdagi jism yo ...