ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 375

Gidravlik transport

Gidravlik transport - materiallarni suv oqimi yordamida tashiydigan transport turi. Bosimsiz va bosimlixillari bor. Bosimsiz G. t.da gidravlik aralashma qiya nov va quvurlar boylab siljib, bosimi atmosfera bosimiga teng bolgan erkmn sirtga ega bo ...

Impulsli lampa

Impulsli lampa - intensivligi juda yukrri bolgan qisqa vaqtli yoruglik impulsi hosil qiladigan gaz-razryadli yoruglik man-bai. Ishi, mas, inert gazda konden-satlangan uchkun razryadida paydo boladigan yoki metall folga kislorodda yonganda hosil b ...

Juzdon

Juzdon, juzgir - qogoz solish uchun ishlatiladigan jild, gilof. Badiiy hunarmandlikda teridan ishlanib, kopincha bosma naqsh yoki iroqi kashta bilan bezatilgan. 19 - 20-asr boshlarida Turkistonda keng tarqalgan.

Ingliz-kanadaliklar

Ingliz-kanadaliklar - Kanadadagi xalq. Umumiy soni 11.67 mln. kishi. Ingliz tilining kanada lahjasida sozlashadilar. Dindorlari - asosan, protestantlar, bir qismi - katoliklar.

Gomogen sistema

Gomogen sistema - bir fazadan iborat bolgan fizik-kimyoviy sistema. Bunday sistemaning har bir nuqtasida bosim r, temperatura T va konsentratsiya S bir xil boladi. Mac, muz, suv, suv bugi, gazlar aralashmasi, suyuqyoki qattiq jism eritmalari Gomo ...

Impuls reaktor

Impuls reaktor - impuls rejimida ishlaydigan yadro reaktori. I.r.da qisqa muddatli quvvat impulslari va shunga muvofiq neytronlar va gamma-nurlar oqimi generatsiyalanadi. Impulslar davomiyligi - bir necha mks dan bir necha s gacha. I. r. qisqa va ...

Kartoshka ekkich

Kartoshka ekkich - unib chiqqan va unmagan uruglik kartoshka donalarini oddiy usulda qatorlab ekishga, ayni vaqtda joyaklarni ochishga moljallangan mashina. Bunker, ekish apparatlari, kartoshkani tuproqqa komuvchi va joyak ochuvchi ish organlari, ...

Gidravlik akkumulyator

Gidravlik akkumulyator - bosim ostida bolgan ish suyuqpigi energiyasini toplash uchun xizmat qiladigan qurilma. Yuklatish kuchi keskin ozgaradigan qurilmalarda suyuqlik va gazlar bosimini hamda sarfini baravarlash uchun ishlatiladi. G. a.ning yuk ...

De.(dez)

De. - old qoshimcha; ozi qoshilib kelgan sozga: 1) yoqotish, bekor qilish ; 2) pasayish, pastga qarab harakatlanish, tanazzul manosi ifodasini beradi.

Gidravlik rostlagich

Gidravlik rostlagich - tezlik ni, bosim, temperatura, suyuqliklar sathi va boshqalarni rostlab turadigan qurilma. Unda tashqi manbadan keltiriladigan suyuqlik ning bosim energiyasi rostlovchi organga tasir qiladi. Gidravlik rostlagich faqat integ ...

Degelmintizatsiya

Degelmintizatsiya - gelmintlarni barcha rivojlanish fazalarida yoqotishga qaratilgan davolash-profilaktika tadbirlari majmui. Gelmintlar yuqqan osimliklar va hayvonlar, chorvachilik binolari va asbob-anjomlari, dalalarga ogit sifatida solinadigan ...

Jazoni yengillashtiruvchi holatlar

Jazoni yengillashtiruvchi holatlar - sodir etilgan jinoyatning va jinoyat sodir etgan shaxsning ijtimoiy xavflilik darajasini kamaytiruvchi hamda yengilroq jazo tayinlash uchun asos boladigan holatlar. Ozbekiston JK da J.ye.h.ning royxati berilga ...

Dispetcherlik punkti

Dispetcherlik punkti - dispetcherlik aloqa tizimining markazi. Dispetcherlik shchitlari, axborotlarni aks ettiradigan tablo lar, telefon, radio va televizion aloqa vositalari, kompyuterlar va b. jihozlar, shuningdek, dispetcherning ish stoli D. p ...

Glitseridlar

Glitseridlar, atsilglitserinlar - glitserin bilan organik yoki mineral kislotalarning murakkab efirlari. Molekuladagi kislota qoldigiga qarab mono-, di- va triglitseridlarga bolinadi. G.da izomerlar mavjud bolib, bu ular tarkibiga kiruvchi qoldiq ...

Gidrotexnik zulfin

Gidrotexnik zulfin -gidrotexnik inshootlar ning suv otkazuvchi teshiklarini tola yoki qisman berkitadigan qurilma. Asosiy qismi qozgaluvchan qurilma, tayanch qismlar va zichlagichlardan iborat. Zulfinlar statsionar boladi yoki harakatlanuvchi mex ...

Karboksigemoglobin

Karboksigemoglobin, NSO -is gazi ning gemoglobin ga birikishidan hosil boladigan birikma. Kislorodning toqimalarga normal yetib kelishiga tosqinlik qiladi, natijada kishi is gazidan zaharlanadi.

Kasseta

Kasseta - detallar, materiallar, foto va kinoplyonkalar va b. eng qulay sharoitlarda saqlanadigan, ishlanadigan, suriladigan, ozaro almashtiriladigan kichik, ixcham qurilma. Fotografik K. eng kop tarqalgan bolib, yoruglik sezgir materiallar saqla ...

Gaz hisoblagich

Gaz hisoblagich - vaqt birligi ichida otadigan gaz hajmini olchaydigan asbob; tabiiy va zaharli bolmagan boshqa gazlarga moljallangan. Ishlash tarziga kora diafragmali, turbinali rotorli va b. xillari bor. Diafragmali G. h.da olchash qurilmasi ga ...

Diplopiya

Diplopiya - bir narsaning ustma-ust yoki yonma-yon turgan ikki narsadek bolib korinishi. Kozni harakatlantiruvchi muskullarning qisman yoki toliq falajlanishidan kelib chiqadi. Koz kosasida shish paydo bolib, koz soqqasi bortib chiqishidan ham D. ...

Gallon

Gallon - ingliz olchov tizimida hajm birligi. Buyuk Britaniyada 1G=4.54609 dm3, AQShda suyuqdik uchun 1G=3.78543 dm3, quruq jismlar uchun 1G=4.405 dm3. G. ning ulush birliklari - pinta va unsiya.

Geodezik belgilar

Geodezik belgilar - joylarda geodezik punktlarni belgilash va mahkamlash uchun quriladigan yer usti inshootlari hamda yer osti qurilmalari. Olchash ishlarida asbob G. b.ga qarab vizirlanadi. Teodolit G. b. ustiga yerdan malum darajada baland qili ...

Geomagnit kenglik

Geomagnit kenglik - Yer magnit maydoni egilish burchagi 1 ning bir xil qiymatga ega bolgan nuqtalarini birlashtiruvchi chiziqlar - izoklin chiziqlar yoki magnit qutbi bilan kuzatilgan nuqta orasidagi burchak.

Gibrid hisoblash mashinasi

Gibrid hisoblash mashinasi - raqamli va analog hisoblash mashinalari asosida tashkil topgan qurilma. G. h. m.da axborot analog va raqamli korinishda ifodalanadi. AEHM va REHM lar hisoblash va boshqaruvga oid arifmetik va mantiqiy amallarni bajara ...

Gipoidli uzatma

Gipoidli uzatma - vintli tishli uzatma; ayqash oqli konussimon tishli gildirakdan iborat. Gildiraklarning tishlari qiyshiq va egri chiziqli bolishi mumkin. Shovqinsiz ishlashi, katta zoriqishlarga chidamliligi bilan boshqa uzatmalardan farq qilad ...

Gomologik xromosomalar

Gomologik xromosomalar -bir xil genlarga ega bolgan, morfologik jihatdan oxshash, meyoz profazasida konyugatsiyalanadigan xromosomalar. Diploid holatda har bir juft xromosama 2 tadan G.x.ga ega. Meyozda G.x. har qaysi jinsiy hujayraga bittadan ta ...

Greyfer

Greyfer - bir relsli osma aravacha va kotarish kranlarining yukni qamrab oluvchi moslamasi. Ikki va kop changalli xillari bor. Malum burchakkacha ochilib-yopiladigan ikki changalli G. kop qollaniladi. G. 0.5 dan 15 m2 gacha material sigadigan qil ...

Daltonidlar va bertollidlar

Daltonidlar va BERTOLLIDlar - ozgarmas tarkibli kimyoviy birikmalar bilan ozgaruvchan tarkibli kimyoviy birikmalar ni ifodalash uchun 1912 - 14 y.larda N.S. Kurnakov kiritgan terminlar. "Daltonidlar" termini J. Dalton xotirasi uchun, "bertollidla ...

Zaxiradagi harbiylar

Zaxiradagi harbiylar -harbiy hisobda turuvchi, haqiqiy xizmatni otab bolgan yoki turli sabablar bilan undan ozod qilingan, ammo jismoniy jihatdan harbiy xizmatni bajara oluvchi va urush davrida qoshinlar safiga chaqiriluvchi kishilar.

Vintokril

Vintokril, vint-qanotli uchish apparati - vertolyotga oxshab tikka kotarila va qona oladigan, samolyotga oxshab ucha oladigan uchish apparati. Unda kotarish kuchini bir yoki ikkita vint va qanotdan iborat kotarish tizimi vujudga keltiradi. Kotari ...

Gaz taqsimlash stansiyasi

Gaz taqsimlash stansiyasi -gaz bosimini foydalanish uchun xavfsiz darajagacha pasaytirish va istemolchilarga tarqatish uchun moljallangan inshoot. Unda gaz qabul qilinadi, aralashmalardan tozalanadi, bosimi pasaytiriladi, istemolchilarga berilayo ...

Gidroizolyatsiya materiallari

Gidroizolyatsiya materiallari - qurilish konstruksiyalari va inshootlarini, binoni, suv va kimyoviy agressiv suyuqliklar ning zararli tasirlaridan himoya qilinadigan materiallar. Vazifasiga kura, G.m.ning filtralanishga qarshi, korroziyaga qarshi ...

Gravitatsion transport

Gravitatsion transport - yuklarni faqat oz ogirlik kuchi hisobiga tashish uchun moljallangan qurilmalar majmui. Materiallar va donali yuklarga moljallangan. Vintli, rolikli va tekis novsimon xillari boladi. G.t.ning eng oddiysi yerga nisbatan mal ...

Gaz taqsimlash

Gaz taqsimlash - ichki yonuv dvigateli kiritish va chiqarish organlarining davriy harakati natijasida yuz beradigan jarayon. U dvigatel silindrining yangi zaryad bilan tolishini va ish bajarib bolgan gazning silindrdan chiqib ketishini taminlaydi ...

Drenaj oqimi

Drenaj oqimi - muayyan vaqt davomida melioratsiyalanadigan maydondan kollektor-drenaj tarmogi orqali chiqarib yuboriladigan suv hajmi ; l/s, m3/s, m3/ga bilan ifodalanadi. D. o. miqdori gruntning suv otkazish imkoniyati, maydonni drenajlash daraj ...

Karrali integral

Karrali integral - tekislikning malum sohasida, 3 olchovli yoki p olchovli fazoda berilgan funksiyalardan olingan integral. K. i., odatda, 2 karrali, 3 karrali va h. k. integrallar deb yuritiladi. Ushbu f funksiya tekislikning biror D sohasida be ...

Vibratsiya mashinasi

Vibratsiya mashinasi, titrama mashina - ish organi tebranma harakatlanadigan mashina. Tebranishlar chastotasi Gs ning bir necha ulushidan 10 kGs gacha, amplitudasi 1 m dan mkm ulushlarigacha bolgan V. m. bor. Yuritmasining turiga kora mexanik, el ...

Gidrotexnika betoni

Gidrotexnika betoni -suvga chidamli ogir beton; doimo yoki vaqtvaqti bilan suvda yoki suvli muhitda boladigan inshootlarni qurishda ishlatiladi. G. b. suv otkazmasligi, siqilish va kengayishga chidamliligi bilan boshqa tur betonlardan ajralib tur ...

Zaryadlash qurilmasi

Zaryadlash qurilmasi 1) elektrotexnikada - akkumulyatorlar va kondensatorlar batareyasini zaryadlash uchun ozgarmas tok beruvchi agregat; zaryadlash generatori yoki togrilagichli transformator, taqsimlash qurilmasidan iborat. Akkumulyator 3. q. d ...

Yelimli birikma

Yelimli birikma - mashina detallari, qurilish konstruksiyalari, mebellar, yengil sanoat buyumlari va b.ning yelim yordamida tayyorlanadigan ajralmas birikmalari. Ye. b. turli xil materiallarni mahkamlashga imkon beradi. Polat, alyuminiy, jez, tek ...

Vikasol

Vikasol, K, vitamini - qondagi protrombinni kopaytirib, krnning ivish xossasini oshiradigan - qon toxtatadigan sintetik preparat. Ukraina olimi Palladii tomonidan sintez qilingan. Qon ketganda, shuningdek bemorlarni operatsiyaga tayyorlashda ishl ...

Geokimyoviy provinsiya

Geokimyoviy provinsiya - Yer postining tog jinslarida muayyan kimyoviy elementlarning kop yoki kam miqdorda uchraydigan alohida qismi. Magmatik tog jinslarida ayrim element klarkdan kop uchrasa u holda tog jinslari shu elementga boy hisoblanadi. ...

Gidroftalm

Gidroftalm - bolalardagi tugma glaukomatsa koz ichi bosimining ortishi sababli koz soqqasining chozilishi va kattalashuvi. Koz muguz pardasining diametri kattalashadi, chozilgan sklera kokimtir rangda boladi. Koruv nervi atrofiyasi rivojlanishi s ...

Gaz syomkasi

Gaz syomkasi - 1) gazeimon uglevodorodlarni aniqlashga asoslangan neft va gaz konlarini qidirib to-pish metodi. Neft va gaz uyumlaridan ajralib chiqqan gazeimon uglevodorodlarni ularni qoplab turgan qoplam orqali yer yuzasigacha bolgan migratsiya ...