ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 411

Antranil kislota

Antranil kislota -o-aminobenzoy kislota, rangsiz kri-stall. Mol. m. 137.14. Suyuqlanish temperaturasi 145°. Issiq xloroform, etanol va piri-dinda yaxshi eriydi. Haydalganda kar-boksil guruhini yoqotib anilinga ayla-nadi. Eritmalari shirin bolib, ...

Asos (kimyo)

Kimyoda asos vodorod ionlari ni qabul qila oladigan, yoki keng aytganda, elektron juftlarini bera oladigan moddadir. Eruvchan asosga, agar u gidroksid ionlariga ega bolsa va ularni qoyib yuborsa, ishqor deyiladi. Bronsted-Lowry nazariyasi asoslar ...

Atom energiyasi

Atom energiyasi – atomlarning markazida joylashgan atom yadro-sida sodir boladigan jarayonlar na-768tijasida ajralib chiqadigan energiya. Erkin protonning massasi t = 1.0076 massa atom birligi ga, erkin neytronning massasi tpq 1.0089 m. a. b.ga t ...

Atsetanilid

Atsetanilid - Antifebrin, Sirka kislota anilidi, C 6 H 5 NHCOCH 3 - rangsiz kristall. Mol. m. 135.16. Zichligi 1026 kg/m3. Suyuqlanish temperaturasi 114.2 ye, qaynash temperaturasi 303.8 ye. Qaynoq suvda yaxshi erib, sovuq suvda erimaydi, organik ...

Atsetilen etin

Atsetilen etin - C 2 H 2 - uch bogli toyinmagan uglevodorodlarning eng oddiy vakili. Mol. m. 26.04. Rangsiz gaz. Suyuqlanish temperaturasi - 81°. Qaynash temperaturasi - 83.8 ye. Toza Atsetilen hidsiz. Atsetilen yuqori bosim ostida qizdirilsa por ...

Atseton

Atseton, dimetilketon, CH 3 COCH 3 - organik birikma, eng oddiy keton. Mol. m. 58.079. Uchuvchan oziga xos hidli, rangsiz suyuqlik, suvga yaxshi aralashadi, tez og olib ketadi; zichligi 792 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi - 94°, qaynash temperat ...

Atseton tanalar

Atseton tanalar - Keton tanalar - Roksimoy kislota, Atsetosirka kislota va atsetondan iborat moddalar guruhi. Ular ozaro yaqin munosabatda boladi. Yog kislotalarning normal almashinuvi natijasida roksimoy kislota, uning oksidlanishidan atsetosirk ...

Atsidofilin

Atsidofilin - Atsidofilinli qatiq - Qatiqning bir turi. Atsidofilin pasterizatsiya qilingan yoki qaynatilgan sutga atsidofil organizmlar qoshib ivitiladi. Bazan sut kislotasi, streptokoklar va kefir zamburugi, vanilin kabi xushboy moddalar qoshil ...

Barbitur kislota

Barbitur kislota, malonil-mochevina, C4O3H4N2 - organik birikma. Mol. m. 128.10; rangsiz kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 248°. Sovuq suvda va etanolda yomon eriydi. Issiq suvda va efirda yaxshi eriydi. Barbitur kislota mochevinaga natri ...

Bariy

Bariy, Ba - Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element, tartib nomeri 56, atom massasi 137.34, kumush rang-oq metall. 7 ta barqaror izotop aralashmasidan iborat, ular orasida |38Va koproq. Bariyni shved kimyogari Bariy Sh ...

Benzoy kislota

Benzoy kislota, S6N5SOON - aromatik kislotalarning dastlabki vakili. Matom massasi 122.05; oqtusli kristall modda. Zichligi 1316 kg/m3. Suyuqlanish temperaturasi 122.4°, qaynash temperaturasi 249.2°. Suvda yomon, etanol, efir va ben zol da yaxshi ...

Bodom kislota

Bodom kislota, oksifenilsirka kislota, fenilglikol kislota, S6N5SNSOON - tarkibida bitta asimmetrik atomi bolgan aromatik kislota. Mol. m. 152.14, Bodom kislota ning ikki optik izomeri bor: qutblanish tekisligini chapga buruvchi L va qutblanish t ...

Borat kislota

Borat kislota, ortoborat kislota, HjBOj - kuchsiz anorganik kislota, rangeiz yaproqchalar shaklidagi oq kristall. Zichligi 1460 kg/m3. Suvda oddiy trada kam, qizitilganda yaxshiroq eriydi. Spirt va boshqa organik moddalarda ham eriydi. 107.5’ da ...

Chumoli kislota

Chumoli kislota - bir asosli oddiy karbon kislota, HCOOH; otkir hidli rangsiz suyuqlik; suyuqlanish temperaturasi 8.4°, qaynash temperaturasi 100.7°, zichligi 1.2126 g/sm3. Suv, spirt va efir bilan yaxshi aralashadi. Alifatik uglevodorodlarda eri ...

DDT

Ushbu maqola kimyoviy modda haqidadir. Musiqa guruhi uchun DDT guruh sahifasiga qarang. DDT - insektitsid, oqish yoki malla rang kimyoviy modda. Suyuqlanish harorati - 74.5 - 93°C. Suvda yomon, spirt, benzol va boshqa erituvchilarda yaxshi eriydi ...

Dezoksiribonuklein kislota

Dezoksiribonuklein kislota - nuklein kislotalarining bir turi. Tarkibida dezoksiriboza, azot asoslaridan adenin, guanin, sitozin va timin hamda fosfat kislota boladi. Barcha tirik organ izmlar hujayrasida uchraydi va kopchilik viruslar tarkibiga ...

Erituvchilar

Erituvchilar - turli moddalarni ozida erita oladigan kimyoviy birikmalar yoki ularning aralashmalari. Suv, spirt, kislota, ishqor, efirlar, benzol, toluol, ksilol yoki ularning aralashmalari E.ga misol bola oladi. E. xossalari ga kora sinflanadi. ...

Eruvchan shisha

Eruvchan shisha - natriy yoki kaliy silikatlardan iborat rangsiz, shishasimon modda. Eruvchan shisha olish uchun kvars qumi bilan soda, natriy sulfat yoki potash aralashmasini maxsus pechda suyuqlantiriladi. Shisha massasi soviganda hosil boladig ...

Etilenglikol

Etilenglikol, 1.2 etandiol, HOCH 2 -CH 2 OH - 2 atomli oddiy spirt; rangsiz, hidsiz, shirin tamli qovushqoq gigroskopik suyuqlik. Suyuqlanish temperaturasi - 12.7°, qaynash temperaturasi 197,° 6°, zichligi 1108.8 kg/m3. Suv, spirt, atseton, glits ...

Fosfat kislotalar

Fosfat kislotalar - fosfat angidrid ning suvli hosilalari. Bir molekula fosfat angidrid bilan bir necha molekula suv birikishiga karab 3 xil fosfat kislota olinishi mumkin: R2O5+N2O^2NRO, ; R,O5+2N2O^N4R2O7 ; R,O5+ZN2O"2N3RO4. Bularning ichida en ...

Ftalat kislotalar

Ftalat kislotalar, benzol dikarbon kislotalar, C 6 H 4 2 - aromatik qatorning 2 asosli karbon kislotalari. 3 ta izomer holida mavjud: or/ioftalat yoki togridantogri ftalat kislota ; metaftalat yoki izoftalat kislota ; napaftppat yoki tereftalat k ...

Gadoliniy

Gadoliniy, Gd - Mendeleyev davriy sistemasi III rypyhining lantanoidlar turkumiga mansub kimyoviy element; tartib rakami 64, atom massasi 157.25. Yettita barqaror izotopi malum: Gd152, Gd154, Gd155, Gd1S6, Gd1”, Gd158 va Gd160, Gadoliniyning bir ...

Gafniy

Gafniy, Hf - Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element; tartib raqami 72, atom massasi 178.49. Massasi Hf74, Hf176, Hf", Hf78, Hf" va Hf180 ga teng izotoplar aralashmasidan tashkil topgan. Suniy izotoplaridan eng muhimla ...

Galakturon kislota

Galakturon kislota - bir asosli organik kislota; galaktozadat 6-uglerod atomining oksidlanishidan hosil boladi, osimliklardagi pektin moddalari tarkibiga kiradi; saponinlarda, bazi mikroblarning oziga xos polisaharidlarida, xantal va zigir urugla ...

Galliy

Galliy, Ga - Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element; tartib raqami 31; atom massasi 69.72; barqaror izotoplari: Ga" va Ga71. Suniy radioaktiv izotoplaridan Ga72 radioaktiv indikator sifatida qollaniladi. Galliyni 187 ...

Germaniy

Germaniy, Ge - Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhi kimyoviy elementi. Tartib nomeri 32; atom massasi 72.59. Barqaror izotoplari beshta: 7"Ge, 72Ge, 73Ge, 74Ge va 76Ge. Germaniyning juda kop suniy radioaktiv izotoplari olingan. Germaniy mavj ...

Gidrokortizon

Gidrokortizon, kortizol -odam, maymun va itlarning buyrak usti bezi postloq qavatida xolesteshidan hosil boladigan steroid gormon. Organizmdan asosan siydik bilan ajraladi. Glyukokortikoid tasirga ega - jigarda glyukoza hosil bolishini va uning q ...

Giperbazitlar

Giperbazitlar - Yer postining chuqur Femida magmaning sekin-asta sovib qotishidan hosil boladigan ota asosli intruziv jinslarning umumiy nomi. G. tarkibidagi minerallarga karab: olivinit, dunit, piroksenli olivinit, peridotit, piroksenitga bolina ...

Gippurat kislota

Gippurat kislota, benzoilgli-kokoll, benzoil-glitsin, C6H5CONH2CH2COOH - organik modda; odam va qayvonlar organizmida moddalar almashinuvining oxirgi mahsulotlaridan biri. Jigar va buyraklarda benzoy kislota bilan glitsindan hosil boladi. Siydik ...

Glikol kislota

Glikol kislota, NOSN2SOON -kuydirilgan qand hidi keladigan rangsiz kristallar. Molar. m. 76.05. Suyuqlanish tempeturasi 79 - 80°. Suv, spirt, efirda yaxshi eriydi. Gora uzum, lavlagi, shakarqamishda boladi. Nitrid kislotani aminosirka kislota bil ...

Glutamin kislota

Glutamin kislota, glyutamin kislota, COOH-CH2CH2-CH2-COOH - kristallar. Mol.m. 147.13, suyukdanish temperaturasi 202°. Suvda yaxshi eriydi. Oqsil va qator muhim quyi molekulyar birikmalar tarkibiga kiradi. Tabiiy shakli - D. izomer G.k. jonivorla ...

Glyukuron kislota

Glyukuron kislota, SNO4 SOON - uron kislotalardan biri. Hayvon va osimlik organizmlarida glyukozaning birlamchi spirt guruhi oksidlanishidan hosil boladigan optik faol kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 167 - 172°. Suvda, ishqor va karbona ...

Grafen

Grafen - kristall panjarasi "asalari uyasi" shaklidagi geksagonal tuzilishga ega uglerod atomlaridan tashkil topgan bir atom qalinligidagi ikki olchamli materialdir. Qalam uchun ishlatiladigan grafit ham aslida grafenning kop qatlamlaridan tashki ...

Gramm-molekula

Gramm-molekula - moddaning mol. m. ga son jihatdan teng qilib olingan grammlar hisobidagi miqdori. Mas, nitrat kislota HNO, ning bir gramm-molekulasi 63 g, chunki uning mol.m. 63 ga teng yoki suvning gramm-molekulasi 18 g, chunki uning mol. m. 18 ...

Gumin kislotalar

Gumin kislotalar - tabiiy mahsulotlar dan ishqorlarning suvdagi eritmasi yordamida ajratib olinadigan organik moddalar; tabiatda osimlik qoldiqlaridan yoki toshkomir va b. organik mahsulotlarning oksidlanishi natijasida hosil boladi. Torf xiliga, ...

Haqiqat aralashmasi

"Haqiqat aralashmasi" - biror kishidan u yashirayotgan malumotni olish maqsadida foydalaniladigan kimyoviy moddalar aralashmasidan iborat dori nomi. Kopincha maxsus xizmatlar tomonidan xavfli jinoyatchi sifatida gumonlanayotganlarni soroq qilishd ...

Indiy

Indiy, In - Mendeleyev davriy sistemasining III guruxiga mansub kimyoviy element, tartib raqami 49, atom massasi 114.82. Kumushsimon-oq rangli, yaltiroq, yumshoq metall. Ik-kita - ||31p va ||51p izotopi bor. 1|51p kuchsiz radioaktiv Atom radiusi ...

Iridiy

IRIDIY, Ir - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element, platina metallari turkumiga kiradi. Tartib rakami 77, atom massasi 192.22. Tabiiy Iridiy ikkita barkaror izotopdan tashkil topgan: "Chg va |931g. Iridiyning atom ...

Itterbiy

Itterbiy, Yb - mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element, lantanoidlarga kiradi. Tartib rakami 70, atom massasi 173.04. Tabiiy Itterbiy 7 ta barqaror izotopdan tashkil topgan. 168Yb, 17°Yb, 171Yb, 172Yb, mYb, 174Yb va 17 ...

Ittriy

Ittriy, Y - Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 39, atom massasi 88.9059. Tabiiy Ittriy ning bitta barkaror izotopi 39Y malum. Yer postida massa jihatidan 2.0-10~3%, dengiz suvida 3-10~4 mg/l Ittriy ...

Izopren

Izopren, CH 2 =C-CH=CH 2 - toyinmagan uglevodorod, rangsiz suyuqlik. Molar massasi 68.11, qaynash temperaturasi 34.07°, suyuqlanish temperaturasi - 146°, spirt va efirda eriydi. Oz-ozidan alangalanadi. Izopren toyinmagan uglevodorodlarga xos reak ...

Kadmiy

Kadmiy, Cd - Mendeleyev davriy sistemasining 2 guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 48, atom massasi 112.40. 8 ta barqaror izotopdan iborat: 106Cd, l, n0Cd,mCd, ll2Cd,mCd, ll4Cd va n6Cd. Atom radiusi 0.146 nm, ion radiusi Cd2+ 0.092 nm ...

Kahrabo kislota 2

KAHRABO KISLOTA 2 -ikki asosli organik kislota. Rangsiz kristall modda. Mol. m. 118, suyuqlanish temperaturasi 183°, qaynash temperaturasi 235°. Suvda, etil va metil spirtda yaxshi, efirda yomon eriydi. Qongir komir va turli smolalar mas, kahrabo ...

Kaliforniy

Kaliforniy, Cf -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub suniy radioaktiv kimyoviy element. AQSH Kaliforniy unti va shtati nomiga qoyilgan. Tartib rakami 98; aktinoidlarga kiradi, Kaliforniyni 1950 y.da amerikalik olimlar Kaliforniy To ...

Kaliy

Kaliy, Kaliy - Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub kimyoviy element. Ishqoriy metall, tartib raqami 19, atom massasi 39.0983. Ikkita barqaror izotop - 3"K, 4|K, shuningdek, radioaktiv izotop 40Kdan iborat. Ingliz fizigi va kimyogari ...

Kalsiy

Kalsiy, Ca - Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element. Ishqoriy-yer metallariga kiradi; tartib raqami 20, at m. 40.08. Tabiiy Kalsiy oltita barqaror izotopdan tuzilgan: 40Ca, 44Ca, 42Ca, 48Ca, 43Ca va 46Ca. Oksidlanish ...

Karbamin kislota

Karbamin kislota, H2NCOOH - karbonat kislotaning amidi. Mol.m. 61.04. Erkin xrlda uchramaydi. Hosilalaridan K. k. efirlari, amidi, gidrazidi, tuzlari va galogen angidridlari malum. Mas, ammoniy karbamat - gigroskopik kristall modda. Suvda, etanol ...

Karbon kislotalar

Karbon kislotalar – tarkibida karboksil guruh saqlovchi organik birikmalar. Karboksil guruh bilan boglangan radikalga qarab K.k. alifatik, alitsiklik, aromatik va geterotsiklik bolishi mumkin. Karboksil guruhning soniga qarab bir, ikki va kop aso ...

Kataliz

Kataliz katalizator, deb ataluvchi modda vositasida kimyoviy reaksiya tezligining ozgarishidir. Reaksiyada ishtirok etayotgan reagentlardan farqli olaroq, katalizator reaksiyaga kirishmaydi. Reaksiyani tezlatuvchi katalizatorlar musbat katalizato ...

Kimyoviy birikma

Kimyoviy birikma kimyoviy reaksiya orqali soddaroq moddalarga ajraluvchi ikki yoki undan ortiq kimyoviy unsurdan iborat sof kimyoviy moddadir. Kimyoviy birikmalar kimyoviy boglar orqali fazoda ushlab turiladigan ozgarmas nisbatdagi atomlardan ibo ...