ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 412

Kislota-ishqor muvozanati

Kislota-ishqor muvozanati, k i sl ota - ishqor balansi, kislota-ishqor holati - organizm ichki muhitidagi vodorod korsatkichi ning nisbiy doimiyligini vujudga keltiruvchi fizik-kimyoviy va fiziologik jarayonlar yigindisi. Moddalar almashinuvida h ...

Kobalt

Kobalt, Co - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 27, atom massasi 58.9332. Kobalt metalini ilk bor 1735 yilda shved kimyogari Yu. Brand rudalardan ajratib olgan. Uzoq, vaqtgacha Kobaltni rudadan aj ...

Kreatinfosfat kislota

Kreatinfosfat kislota, fosfo kreatin, fosfagen - fosforli organik modda; kreatinttt fosforlanishidan hosil boladigan mahsulot. Yangi muskul preparatlarida bolishi aniqlangan Mol. m. 211.12. Umurtqali hayvonlar va odamning muskul, nerv va boshqa b ...

Kremniy

Kremniy, Si - Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element, tartib raqami 14, atom massasi 28.0855. Uchta barqaror izotopi bor: 28Si, MSi va 30Si. Kremniy kisloroddan song tabiatda eng kop tarqalgan element. Yer postining m ...

Kremniy vodorodlar

Kremniy vodorodlar, silanlar - kremniyning vodorodli birikmalari. Umumiy formulasi SinH2n+2Mac, SiH4, Si2H6, Si3H8, Si4H10 va h.k. Si - Si boglanish S - S boglanishga nisbatan juda kuchsiz bolganligi sababli kremniy atomlari uglerod atomlari sing ...

Kripton

Kripton, Kg - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element; tartib raqami 36, atom massasi 83.80. Havodan ajratib olingan Kripton 6 ta izotopdan tuzilgan; 78Kg, 80Kg, 82Kg, 83Kg, 84Kg va 86Kg. Uran minerallaridan ajratib ...

Leysit

Leysit {leyko) - jins hosil qiluvchi mineral, kimyoviy tarkibi K"AlSi,OJ. Analsimga izostrukturali. Diamorfizm xususiyatiga ega bolib, oddiy temperaturada tetragonal, 605° dan yuqorida kub singoniyada kristallanadi. Kristallarining tomonlari togr ...

Limon kislota

Limon kislota, 2-gidroksi-1.2.3 - propantrikarbon kislota 2 SSOON - uch asosli organik kislota; tiniq kristallardan iborat rangeiz, hidsiz modda. Mol.m. 192.12, zichligi 1.665 kg/m3, suyuqlanish t-rsi 153.5°. Suv va spirtda yaxshi, kopchilik orga ...

Linol kislota

Linol kislota - ikki qosh bogli bir asosli karbon kislota, CH 3 - 2 7 COOH. Molar massasi 280.5. Suyuqlanish temperaturasi - 5°, qaynash temperaturasi 149°, zichligi 903 kg/m 3. Linol kislota normal hayot faoliyat uchun zarur, almashtirib bolmayd ...

Magniy

Magniy, Mg - Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub kimyoviy element; ishkoriy - yer metallarga kiradi. Tartib rakami 12, atom massasi 24.305. Tabiiy Magniy 3 ta barqaror izotopdan iborat. 24Mg, 25Mg, 26Mg. Uchta suniy radioaktiv izot ...

Magniy perxlorat

Magniy perxlorat, Mg -2 rangsiz kristall modda; juda gigroskopik. Zichligi 2.614 g/sm3. Suvda va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Massa jixatidan 43.5 dan 65.3% gacha konsentratsiyali suvli eritmalaridan - 67 dan 136° gacha temperatura orali ...

Malein va fumar kislotalar

Malein va fumar kislotalar, sis- va trans-etilen - 1.2dikarbon kislotalar, formulalari tegishlicha I, P. Mol. m. 116.07; rangsiz kristallar. Malein kislotaning suyuqlanish temperaturasi 140°, zichligi 1590 kg/m3. 130° dan yuqori temperaturada fos ...

Massalar saqlanish qonuni

Moddalar massasining saqlanish qonuni kimyoning birinchi qonunidir. Bu qonunni dastlab 1748-yilda M.V.Lomonosov, keyin 1789-yilda fransuz kimyogari Lavuaze mustaqil ravishda tariflab bergan. Qonunning hozirgi tarifi quyidagicha: Kimyoviy reaksiya ...

Mendeleviy

Mendeleviy, Md -davriy sistemaning III guruhiga mansub suniy radioaktiv kimyoviy element; aktinoidlarta kiradi. Tartib raqami 101. Barqaror izotoplari yoq. Massa soni 247 - 252, 254 - 260 bolgan 13 ta izotopi malum. Oksidlanish darajasi +1, +2, + ...

Metakril kislota

Metakril kislota, SN2=S - SOON - otkir hidli rangsiz suyuqlik. Suyuqlanish temperaturasi 16°, qaynash temperaturasi 163°, zichligi 1015 kg/sm3, suvda va organik erituvchilarda eriydi. Metakril kislota natriy amalgamasi bilan izomoy kislotagacha q ...

Metallar

Metallar - oddiy sharoitda yuqori elektr otkazuvchanligi, issiq otkazuvchanligi, elektr otkazuvchanligi, elektr magnit tolqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oziga xos xususiyatlarga ega bolgan oddiy moddalar. M. qattiq holatda kristall ...

Moy kislota

Moy kislota, SN3 - SN2 - SN2 - SOON - rangeiz suyuklik. Mol. m. 88.11. Suyuqlanish temperaturasi - 5.26°, qaynash temperaturasi 163.5°; zichligi 957.7 kg/m3. Suvda eriydi, organik erituvchilar bilan aralashadi. Suv bilan azeotrop aralashma xreil ...

Neodim

Neodim, Nd - Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 60, atom massasi 144.24. 5 ta barkaror izoto-pi - l42Nd, l43Nd, M5Nd,’46Nd, l48Nd va 2 ta radioaktiv izotopi - 144Nd, 15ONd mavjud. Yer postila massa ...

Nikel

Nikel, Ni - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 28, atom massasi 58.69. Tabiiy Nikel 5 ta barqaror izotop 58Ni, 60Ni, 61Ni, 62Ni va MNi aralashmasidan iborat. Eng uzoq mavjud boluvchi suniy radioak ...

Nikotin kislotasi

Nikotin kislotasi, piridin 3-karbon kislota - suvda oz eriydigan rangsiz kristall. V vitamin guruhiga mansub, suyuqlanish temperaturasi 236 - 237°. Organizmda keng tarqalgan. Sut, baliq, sabzavotlar-mevalar, achitqi, bugdoy kepagi, gosht, ayniqsa ...

Nitrat kislotasi

Nitrat kislota, HNO3 - kuchli bir asosli kislota. Suvsizi beqaror suyuklik. Mol.m. 63.016. Suvsiz Nitrat kislotaning suyuqlanish temperaturasi - 41.59°,kaynash temperaturasi 84°, zichligi 1.513 g/sm3. Nitrat kislota suv bilan istalgan nisbatda ar ...

Nitrobenzol

Nitrobenzol, C6H5NO2 - sargish-yashil moysimon suyuklik, achchiq bo-dom hidi keladi. Mol.m. 123.11. Suyuqlanish temperaturasi 5.85°, qaynash temperaturasi 211°, zichligi 1.2037 g/sm3. Kimyoviy xossalariga kora, aromatik nitrobi-rikmalarning yaqqo ...

Nitroglitserin

Nitroglitserin, glitserin trinitrat, trinitrin, O2NOCH2 - glitserin va nitrat kislotaning murakkab efiri. Mol. m. 227.14; rangsiz yopishqoqsuyuklik, zichligi 1.591 g/sm3, qotish temperaturasi 13.2°. Benzinda, suvda erimay-di, atseton, efir va ben ...

Nitrotsellyuloza

Nitrotsellyuloza, sellyuloza nitrati - sellyuloza va nitrat kislotalarning murakkab efirlari. Umumiy formulasi n. Zichlashmagan, oq yoki sargish tolasimon massa. N. eng tongich polimer material, uni ilk bor fransuz kimyogari A. Brakonno 1882-yild ...

Nuklein kislotalar

Nuklein kislotalar, polinukleotidlar - nukleotidlar qoldigidan hosil bolgan yuqori molekulali organik birikmalar. Nuklein kislotalar tarkibiga qanday uglevod - dezoksiri-boza yoki riboza kirishiga qarab dezoksiribonuklein kislota va ribonuklein k ...

Oksikislotalar

Oksikislotalar, oksikarbon kislotalar - tarkibida ham karboksil, ham gidroksil guruhi bolgan organik birikmalar. Osimliklar olamida kop tarqalgan. Kupchiligining optik izomerlari bor. Tarkibida 1 ta karboksil va 1 ta gidroksil guruhi bulgan oksik ...

Olein kislota

Olein kislota, SN37SN=SN7SOON - bir asosli toyinmagan yog kislota. Mol. m. 282.46, kristall holdagi 2 ta modi-fikatsiyasi bor: a - shaklining suyuqlanish temperaturasi 13.4°, (3- shaklining suyuqlanish temperaturasi esa 16.3°. Qaynash temperatura ...

Olma kislota

Olma kislota, oksikahrabo kislota, NOOS - SN - SN2SOON - rangsiz, ignasimon kristall modda. Mol. m. 134.09. Shved kimyo-gari K. Sheyele 1785 yilda xom olmadan ajratib olgan. Olma kislota juda muhim 2 asosli oksikarbon kislotadir. 2 ta optik faol ...

Organik kimyo

Organik kimyo - uglerodning boshqa elementlar bilan organik birikmalar hosil qilishi va bu birikmalarning ozgarish qonunlarini organadigan fan. Kimyoning bir bolimi. Organik kimyoning asosiy vazifasi - organik birikmalarni sof holda olish va ular ...

Ot kislotalar

Ot kislotalar - steroid monokarbon va xolat kislota mahsuli. Odam va hayvonlarning jigar hujayralarida ishlanib, ot bilan birga on ikki barmoq ichakka quyiladi. Odam oti tarkibida, asosan, xolat kislota, oz miqdorda dezoksixolat, litoxolat va xen ...

Palmitin kislota

Palmitin kislota, geksadekankislota.SN |4SOON - bir asosli toyingan karbon kislota, rangsiz kristallar. Mol. m. 256.43; su-yuklanish temperaturasi 62.9°, qaynash temperaturasi 105°, suvda erimaydi, spirt, benzol, atsetonda 20° da oz, 60°da yaxshi ...

Permanganat kislota

Permanganat kislota, HMnO4 - bir asosli kuchli kislota. Tarkibidagi MpO4 anioni tufayli qizgishbinafsha rangli. Erkin holda olinmagan, fakat suvli eritmadagina mavjud. Permanganat kislota juda kuchli kislota bolib, suvdagi eritmada ionlarga tola ...

Perxlorat kislota

Perxlorat kislota, HClO4 -rangsiz, havoda tutovchi gifoskopik suyuklik. Suvdagi eritmasi kaliy perxlo-ratga sulfat kislota tasir ettirib olinadi. Perxlorat kislota xlorning kislorodli kislotalaridan eng barqarori va malum kislotalar ichida eng ku ...

PH

Kimyoda pH suvli eritmaning kislota yoki asosligi olchovidir. Sof suv neytraldir, uning pHi 25 °C haroratda 7.0 ga yaqin. pHi 7 dan kichik eritmalar kislotali, 7 dan katta eritmalar esa asoslidir. pH olchovlar tibbiyot, biologiya, kimyo, agronomi ...

Pirouzum kislota

Pirouzum kislota, a-ketopropion kislota, CH3COCOOH - otkir hidli rangsiz suyuklik. Suyuqdanish temperaturasi 13.6°, qaynash temperaturasi 165°, zichligi 1.27 g/sm3. Suvda, efirda, spirtda eriydi. Pirouzum kislota vino kislotani, atse-tilxloriddan ...

Plastik materiallar

Plastmassalar, plastik massalar, plastiklar - tabiiy yoki sintetik yuqori molekulali birikmalar asosida olinadigan materiallar. Issiqlik yoki bosim tasirida qoliplanadi va qoliplangan shaklini mustahkam saqlaydi. P.dan yasalgan mahsulotlar yengil ...

Plutoniy

Plutoniy, Pu - suniy yol bilan olingan, aktinoidlar guruhiga mansub radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 94, atom massasi 244.0642. Plutoniyning barqaror izotoplari yoq; uning massa sonlari 232 dan 246 gacha bolgan 15 ta radioaktiv izotopi ...

Polietilen

Polietilen, politen, polieten l - karbozanjirli polimer. Rangsiz, yarim shaffof modda. Suyuqlanish temperaturasi olinish usuliga kora 105 - 130°, zichligi 920– 970&kg/m3. Elastikligi va chozilishga mustahkamligi yuqori. Ishqorlar, xlorid, sul ...

Polipropilen

Polipropilen - propilennmg termoplastik polimeri "; rangsiz kristall modda. Mol. m. 30000 - 500000. Suyuqlanish temperaturasi 172°, zichligi 920–930;kg/m3. Kislotalar, ishqorlar, erituvchilar va anorganik yemiruvchi muhitlarga chidamli. Benzol, o ...

Poloniy

Poloniy, Po - Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 84, atom massasi 208.9824. Poloniy radioaktiv elementlar yemirilishida oraliq mah-sulot sifatida hosil boladi. Uning massa sonlari 194 dan 218 gacha ...

Prometiy

Prometiy, Pm - Mendeleyev davriy sistemasining III guru-higa mansub radioaktiv kimyoviy element, lantanoidlarga kiradi. Tartib raqami 61, eng uzok, mavjud boluvchi izotopining massa soni 145. Suyuqlanish temperaturasi 1080°, zichligi 7.26 g/sm³. ...

Protaktiniy

Protaktiniy, Pa - radioaktiv kimyoviy element. Tar-tib raqami 91, atom massasi 231.0359, aktino-idlarga kiradi. Turgun izotopi yoq. 12 ta radioaktiv izotopi malum, eng uzok, mavjud boluvchi izotopi 23|Ra 1917 yilda shved mineralogi va kimyogari Y ...

Radiy

Radiy, Ra - Mendeleyev davriy sistemasining II guruhiga mansub radiaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 88, atom massasi 226.0254. Radiy massa jihatidan Yer postining 1010% ini tashkil qiladi. Radiy 1898 yilda Radiy va Radiy Kyurilar tomonidan u ...

Radon

Radon, Rn - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy radioaktiv element. Tartib raqami 86. Inert gazlar jumlasiga kiradi. Eng barqaror izotopining massa soni 222. Radiy ning a - yemirilishida 222Rn hosil bolganligi sababli un ...

Rezerfordiy

Rezerfordiy, Rf - Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub suniy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 104. Barqaror izotoplari yoq, massa soni 253 - 262 ga teng bolgan 10 ta izotopi malum. Eng uzoq mavjud boluvchi izotopi 261Rf. O ...

Ribonuklein kislotalar

Ribonuklein kislotalar - yuqori molekulali murakkab birikmalar, nuklein kislotalardan biri, monomerlari nukleotidlardan iborat. Har bir nukleotidi tarkibiga uglevod D - riboza, azotli asoslar, adenin, guanin, sitozin va uratsildan biri hamda fosf ...

Rodanid kislota

Rodanid kislota, HSCN - rangsiz, otkir hidli suyuq modda. Mol. m. 59.09. Rodanid kislota va hosilalarining 2 ta struktura shakli malum. R - N yoki metall ioni bolganda, asosan, I shaklda, organik hosilalari esa ikkala shaklda ham uchraydi. - 90°d ...

Rodiy

Rodiy, Rh - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Platina guruhidagi metallar turkumiga kiradi. Tartib raqami 45, atom massasi 102.905. 1 ta barqaror izotopi bor. Uran yemirilganida Rodiyning massa sonlari 95 dan ...

Rubidiy

Rubidiy, Rb - Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 37, atom massasi 85.4678. Tabiiy izotoplarining massa sonlari 85 va 87. 10 dan ortiq suniy radioaktiv izotoplari olingan. Rubidiy Bunzen va Rubidiy Ki ...

Salitsil kislota

Salitsil kislota, o oksibenzoy kislota, o karboksifenol, C₇H₆O₃ - oddiy aromatik oksikislota, rangsiz kristall modda. Mol. m. 138.12. Suyuqlanish temperaturasi 159°, qaynash temperaturasi 211°, Suvda oz, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Tabi ...