ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 413

Seriy

Seriy, oyeamino COOH - tabiiy aminokislota. Mol.m. 105.10. Suvdaeriydi, spirt va efirda erimaydi. Seriyni nemis kimyogari Seriy Kremer 1865 yilda ipak yelimidan ajragib olgan. 2 optik faol: L va D hamda ratsemik - DL shakdda boladi. LC barcha oqs ...

Seziy

Seziy, Cs - Mendeleyev davriy sistemasining I guruxiga manub kimyoviy element; tartib rakami 55, atom massasi 132.9054. Tabiiy Seziy 1 ta izotop 133Cs dan iborat. Uning 15 dan ortiq suniy radioaktiv izotoplari olingan. Bular ichida eng barqarori ...

Siborgiy

Siborgiy, §§ - Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub suniy radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 106. Barqaror izotoplari yoq, massa soni 259-261, 263, 265, 266 ga teng bolgan 6 ta izotopi malum. Eng uzoq mavjud boluvchi nuklidi ...

Silikat kislotalar

Silikat kislotalar yoki kremniy kislotalar - silikat angidrid ning suvli hosilalari. Umumiy formulasi - n. Xususiy hollari: H 2 SiO 3, H 4 SiO 4, H 6 Si 2 O 7, disilikat hamda polisilikat kislotalar malum. Silikat kislota suv bilan kolloid eritma ...

Sirka

Sirka suv va sirka kislotasidan iborat suyuq moddadir. Sirka kislotasi etanolning Acetobacteraceae tomonidan fermantatsiyalanishidan mahsul boladi. Bugunda asosan oshxonada ishlatiladi, biroq tarixan u zaif kislota sifatida sanoat, tibbiyot va ku ...

Sirka kislota

Sirka kislota, CH3COOH - otkir hidli, rangsiz, nordon, bir asosli karbon kislota. Suvsiz Sirka kislota muzga oxshaganligi uchun "muz" kislota deb qam ataladi. Suyuqlanish temperaturasi 16.75%, qaynash temperaturasi 118.1°, zichligi 1055 kg/m³. Su ...

Skipidar

Skipidar - terpen uglevodorodlaridan iborat murakkab aralashma. Rangsiz, tiniq, uchuvchan, oziga xos hidli suyuklik. Qaynash temperaturasi 153 - 225°, zichligi 850–870 kg/m³. Suvda erimaydi, kopgina organik erituvchilar bilan har qanday nisbatda ...

Stearin kislota

Stearin kislota, oktadekan kislota, SN3 6SOON - alifatik katorning bir asosli toyingan karbon kislotasi. Rangsiz kristall modda. Mol. m. 284.47. Suyuqlanish temperaturasi 69.6°, kaynash temperaturasi 376.1°, zichligi 849 kg/m³. Suvda erimaydi, or ...

Sulfanil kislota

Sulfanil kislota, paminobenzol sulfokislota, H2N - S6N4 - SO3H - rangeiz kristall modda. Mol.m. 173.18; 280 - 300° da parchalanadi. Sulfanil kislota suvdagi eritmadan 0 - 2° da 2 molekula suvli gidrat holida, 21 - 40° da bir molekula suvli gitrat ...

Sulfat kislota

Sulfat kislota - H2SO4 2 asosli kuchli kislota. Oddiy sharoitda hidsiz, rangsiz, ogir moysimon suyuqlik; zichligi 1.83 g/sm³, qotish temperaturasi 10.45°, qaynash temperaturasi 296.2°. Sulfat kislota suvni oziga yutib, kop miqdorda issiklik chiqa ...

Sulfokislotalar

Sulfokislotalar, sulfon kislotalar, R-SO 3 H yoki R-SO 2 OH - tarkibida sulfoguruh bolgan kislotalar: suvda yaxshi eriydi. S. kislotalik darajasiga kora mineral kislotalarga yaqin. S.ning muhim xususiyati oz tarkibidagi sulfoguruhni boshqa funksi ...

Sut kislotali bakteriyalar

Sut kislotali bakteriyalar - sut kislotali bijgishni paydo qiladigan grammusbat tayoqchalar va kokklar. Sut kislotali bakteriyalarb. uglevodlarni sut kislotagacha bijgitadi; spora hosil qilmaydi, sut, sut mahsulotlari, osimliklar, osimlik qoldikl ...

Suv

Suv, vodorod oksid, H2O - vodorod 11.19% va kislorod 88.81%dan iborat eng sodda kimyoviy birikma. Suv rangsiz, hidsiz suyuqlik qalin qatlamda zangori rangli. Mol. m. 18.0160. Yerning geologik tuzilishi tarixi va unda xayotning paydo bolishi, fizi ...

Terpenlar

Terpenlar - tabiatda keng tarqalgan toyinmagan uglevodorodlar, umumiy formulasi l yaq2, 3, 4 va h. k. bolishi mumkin. Barcha T., odatda, izoprenning polimerizatsiyalanishidan X.OSIL bolgan mahsulotlar deb qaraladi. T. molekuladagi izopren bogimla ...

Tiosulfat kislota va tiosulfatlar

Tiosulfat kislota va tiosulfatlar, tiosulfat kislota, H2S2O3 - 2 asosli beqaror kislota; sulfat kislota hosilasi. Sulfat kislotadagi 1 ta kislorod atomi oltingugurt atomiga almashinishi natijasida hosil boladi. Tiosulfat kislota oz tuzlari - tios ...

Trikarbon kislotalar sikli

Trikarbon kislotalar sikli, limon kislota sikli, Krebs sikli - osimlik va hayvonlarda yoglar, oqsil va uglevodorodlarning parchalanishida oraliq moddalar sifatida hosil boluvchi di va trikarbon kislotalarning oksidlanib ozgarish jarayoni. Ingliz ...

Trinitrotoluol

Trinitrotoluol, trotil, tol, S7N5 O6N3 - portlovchi modda; rangsiz, lekin saklanganda sargayadigan kristall. Mol. m. 227.13. Atseton va benzolda yaxshi, suvda oz eriydi; suyuqlanish temperaturasi 80.85°, zichligi 1641 kg/m3. Kimyoviy barqaror, uz ...

Tuzlar

Tuzlar - kimyoviy birikmalar sinfi; oddiy sharoitda ionli tuzilishga ega bolgan kristall moddalar. Ularga metall kationlari va kislota qoldigi anionlaridan tashkil topgan moddalar kiradi. Elektrolitik dissotsiatsiya nazariyasiga muvofiq, tuzlar e ...

Ultraasosli tof jinslari

Ultraasosli tof jinslari, ultrabazitlar, giperbazitlar - asosan, magnezialtemirli silikatlar dan iborat magmatik tog jinslari. Ultraasosli tof jinslarij. tarkibida oz miqdorda ikkilamchi minerallar hamda kremniy oksidi 30 - 44% gacha, Mg esa kup ...

Uron kislotalar

Uron kislotalar - aldozalarning hosilalari. Umumiy formulasi SNO I SOON. Aldozalardan birlamchi gidroksil guruhi orniga karboksil guruhi borligi bilan farq qiladi. Kristall yoki amorf moddalar; uchmaydi, suvda va qutbli erituvchilarda yaxshi eriy ...

Ursol kislota

Ursol kislota, S29N46SOON - triterpenlar sinfiga oid organik kislota, oq kristall modda. Mol. m. 456.37, suyuqlanish temperaturasi 112°. Suvda erimaydi, spirt, xloroform va boshqa qutblangan organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Ursol kislota olm ...

Valerianat kislotalar

Valerianat kislotalar - bir asosli toyingan organik kislotalar, umumiy formulasi S4N9SOON. Mol. m. 102.13; rangeiz, galati hidli suyuqliklar. Uglevodorod radikalining tuzilishiga qarab tortta izomeri bolishi mumkin. Izovalerianat va metiletilsirk ...

Vino kislota

Vino kislota, HOOC-CH-CH-COOH - dioksiqahrabo kislota. Molar massasi 150.09; rangsiz kristal. 3 ta stereoizomer va ratsemat holida mavjud, suyuqlanish temperaturasi 170°; qorongida ishqalansa shulalanadi. Suvda yaxshi, spirtda qiyinroq eriydi. Ko ...

Xlor-sirka kislotalar

Xlor-sirka kislotalar - organik birikmalar, sirka kislotaning 1.2 yoki 3 ta xlor atomi tutgan, mono, diva trixlorsirka kislotalari, SN2S1OON, SNSSSOON, SSSSOON. Mono va triX.k. rangsiz kristall moddalar; suyuqlanish trasi tegishlicha 63° va 59.2° ...

Xlorid kislota

Xlorid kislota, HCl - bir asos li kuchli kislota; vodorod xloridning suvdagi eritmasi. Rangsiz tiniq suyuklik, vodorod xlorid hidi keladi; Xlorid kislotaning maksimal konsentratsiyasi 36% dan oshmaydi; bunday konsentratsiyadagi eritmaning zichlig ...

Alkinlar

Alkinlar - molekulasida uchlamchi bog bolgan atsetilen qatori toyinmagan uglevodorodlari, umumiy formulasi C n H 2n-2. Ularning birinchi vakili atsetilen CH≡CH dir. Atsetilendagi vodorod metil radikallar bilan almashtirilsa, molekulasida uchlamch ...

Dimetilamin

Dimetilamin, 2NH - alifatik qatorning ikkilamchi amini. Qolansa hidli rangsiz gaz; sovitilganda rangsiz suyuqlikka aylanadi; suyuqlanish temperaturasi - 92.2°, qaynash temperaturasi 6.9°. Suvda va organik erituvchilarda eriydi, kislotalar bilan k ...

Dixloretan

Dixloretan, etilenxlorid, SN2S1 - SN2S1 - chuchmal hidli rangsiz suyuklik, undan xloroform hidi keladi. Mol. m. 98.97. Qaynash temperaturasi 83.5°, zichligi 1.253 g/sm3. Suvda eri-maydi, spirt va efirda eriydi. Suv bilan azeotrop aralashma hosil ...

Geliotropin

Geliotropin, piperonal, C 8 H 6 O 3 - xushboy hidli, organik birikma, rangsiz kristallar. Mol. m. 150.13. Suyuqdanish temperaturasi 37°, qaynash temperaturasi 264°; Sovuq suvda oz, spirt, efir, benzol va b. organik erituvchilarda yaxshi eriydi. S ...

Geraniol

Geraniol, S,0N18O - organik birikma, rangsiz yoki och-sariq rangli atir-gul hidli suyuqdik. Mol.m. 154.26. Suyuqlanish temperaturasi - 15°, qaynash temperaturasi 229-230°, zichligi 889 kg/m3. Suvda yomon eriydi, etanolda va propilenglikolda yaxsh ...

Gidroxinon

Gidroxinon, paradioksibenzol, C 6 H 4 2 - organik birikma, ikki atomli fenol, rangsiz kristall modda. Mol. m. 110.11. Suyuqlanish temperaturasi 173.8 - 174.8°, 169°, qaynash temperaturasi 285 - 287°. Zichligi 1.36 g/sm3, 1.325 g/sm3. Issiq suv, s ...

Glitserin

Glitserin - 1, 2, 3-propantriol, HOCH 2 -CH-CH 2 OH - uch atomli oddiy spirt; rangeiz, hidsiz, shinniga oxshash, chuchmal suyuqlik; Mol. m. 92.09, zichligi 1260 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi 17.9°, qaynash temperaturasi 290°, suvga, metil va e ...

Izobutilen

Izobutilen, SN2=S2 -toyinmagan uglevodorod, rangsiz gaz. Qaynash temperaturasi - 6.9°; suyuqlanish temperaturasi - 140.35°; suyuq I.ning zichligi 594 kg/m3. Suvda yomon, spirt va efirda yaxshi eriydi. Olefinlarning barcha xossalarini namoyon qila ...

Izopren kauchuk

Izopren kauchuk, sintetik kauchuk =CH-CH 2 -) n - stereoregulyar kauchuk 95 - 98 % 1.4-sis qismlardan tashkil topgan; molar massasi 500.000 - 1 mln., zichligi 910 - 920 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi - 70°, qaynash temperaturasi - 25°. Uglerodl ...

Tosh tuzi

Tosh tuzi, galit, osh tuzi - 1) galit minerali, kimyoviy tarkibi NaCl. Kub singoniyada kristallanadi. Tabiatda turli kattalikdagi donador kristall agregatlar shaklida uchraydi. Sof holda rangeiz va tiniq, lekin kopincha gil, organik moddalar, tem ...

Vinilidenxlorid

Vinilidenxlorid, 1.1-dixloretilen, CH 2 =CCl 2 - rangsiz suyuqlik; hidi xloroform hidiga oxshab ketadi. Molar massasi 96.94; qaynash harorati 31.7°, zichligi 1212 kg/m 3. Suvda erimaydi, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Havoda oz-ozidan poli ...

Vinilxlorid

Vinilxlorid, CH 2 =CHCl - monoxloretilen, rangsiz gaz. Molar massasi 62.50; qaynash harorati - 13.8°, suyuqlanish harorati - 158.4°, zichligi 983 kg/m 3. Xloroform, dixloretan va efirda yaxshi, suvda yomon eriydi. Vinilxlorid digaloidli hosilalar ...

Vodorod sulfid

Vodorod sulfid, H2S- vodorod bilan oltingugurt birikmasi; rangsiz va zaharli gaz, palagda tuxum hidi keladi; qaynash temperaturasi - 60.38°, suyuqlanish temperaturasi - 8.29°, suvda erib, sulfid kislota hosil qiladi; bu kislotaning tuzlari sulfid ...

Xloroform

Xloroform, trixlormetan, CHCl 3 - otkir hidli, shirin tamli, rangsiz suyuklik. Suyuqlanish temperaturasi - 63.5°, qaynash temperaturasi 61.2°, zichligi 1148 kg/m3. Suvda erimaydi, organik erituvchilar bilan aralashadi. Yoruglikda havo kislorodi t ...

Kucherov reaksiyasi

Kucherov reaksiyasi - kislotali muhitda atsetilen va uning hosilalarini gidratlab, karbonil birikmalar olish reaksiyasi: HC≡CH + H 2 O → CH 2 =CHOH → CH 3 -CHO C 6 H 5 -C≡CH + H 2 O → C 6 H 5 -COH=CH 2 → C 6 H 5 -CO-CH 3 Reaksiyani rus olimi Mixa ...

Kasr

Kasr - matematikada birning bitta yoki bir nechta qismidan iborat son. Kasr ikkita butun sonning nisbati bilan ifodalanadi: n m {\displaystyle {\tfrac {n}{m}}} yoki n/m. Bu yerda m kasrning maxraji, n bolsa surati deyiladi. Maxraj chiziqning osti ...

Kopburchak

Geometriyada kopburchak - uchtadan kam bolmagan chekli sondagi kesmalardan iborat yopiq siniq chiziq. Bunda chiziqning ketma-ket keluvchi har uchta uchi bir togri chiziqda yotmasligi shart. Bir tekislikda yotuvchi kopburchakning tashkil qiluvchi ...

Kvadrat

Bu maqola geometrik shakl haqida. Kvadrat lot. quadratus - tortburchak-li - 1) tomonlari teng bolgan togri burchakli tortburchak. Kvadratning karama-qarshi tomonlari ozaro parallel, diagonallari ozaro teng va perpendikulyar boladi; 2) burchaklari ...

Romb

Romb - barcha tomonlari teng bolgan tortburchak. Burchaklari togri burchaklardan iborat bolgan romb kvadrat deb ataladi. Romb yun. rombos - pirildoq, aylanuvchi - tomonlari ozaro teng bolgan yassi tortburchak rasmga q. R.ning xossalari: 1) diagon ...

Stereometriya

Stereometriya - "olchayman") Yevklid geometriyasining sohasi bolib, unda uch olchamli, shakllar organiladi. Stereometriya Stereometriyaning kopgina masalalarini yechishdan oldin quyidagi keltirilgan togri chiziq va tekisliklarni ta’rif va teorema ...

Yevklid geometriyasi

Yevklid geometriyasi - miloddan avvalgi 3-asrda Yevklid izchil asoslagan geometriya. Parallellik aksiomasiga hamda mutlaq geometriya aksiomalari sistemalari deb ataluvchi besh guruh aksiomalarga asoslangan. Yevklid geometriyasi aksiomalar sistema ...

1 + 2 + 3 + 4 + ⋯

1 + 2 + 3 + 4 + ⋯ - bu ketma-ket natural sonlar yigindisidan iborat sonlar qatori bolib, ketma-ket kelgan n {\displaystyle n} -qismli yigindi uchburchak son bolsa, quyidagi orinlidir: ∑ k = 1 n k = n + 1 2 {\displaystyle \sum _{k=1}^{n}k={\frac { ...

Analitik geometriya

Analitik geometriya – geome-triya bolimi; unda sodda geometrik ob-razlar koordinatalar usuli asosida algebraik vositalar bilan organiladi. Koordinatalar usulining mohiyati quyidagicha: a tekislikda oza-ro per-pendikulyar Ox va Ou togri chiziqlarn ...

Bernoulli sonlari

Bernoulli sonlari B n ratsional sonlar toplami bolib, matematikada kop uchraydi, masalan, trigonometrik, giperbolik va boshqa funksiyalarda hisoblash uchun koeffitsiyentlar sifatida, yoki Yevler-Maklaren formulasida, sonlar nazariyasida Riemann z ...

Botmon

Botmon - ogirlik olchov birligi. Yaqin va Orta Sharqmamlakatlari da, shuningdek Orta Osiyoda kollanib kelingan. Shariatga kora, B. asosan 0.832 kg ni tashkil kilgan, lekin turli mamlakatlar va turli davrlarda uning mezoni har xil bolgan. Orta Osi ...