ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 450

Amyobalar

Amyobalar – soxtaoyoqlilar sinfiga mansub bir hujayrali umurtqasiz hayvonlar tur-kumi. Ba’zi A.ning dia-metri 20 mk cha; yirik A. 700 mk keladi. A. chu-chuk suvlarda, nam tuproq va qumda yashaydi. Dengizlarda ham bor. A.ning qattiq qobigi bolmayd ...

Amyobiaz

Amyobiaz, amyoba dizenteriyasi – yogon ichakning yarali yalliglanishi bilan kechadigan protozoy kasallik, ichburugning bir turi. Dizenteriya amyo-basi qozgatadi. Kasallikda bemorning tinkasi qurib, ishtahasi yoqoladi, qorni ogrib, ichi ketadi, su ...

An goza navlari

An goza navlari – Ozbekiston Fanlar Akademiyasi Osimliklar eksperimental biol.si institutida yaratilgan orta tolali goza na-vlari. "AN" indeksi ruscha "Akademiya nauk" suzlaridan olingan. Bu guruhdan rayonlashtirilgan navlar: AN-402 – yovvoyi Mek ...

Anabaptistlar

Anabaptistlar – 16-asrda Ger-maniya va Shveysariyada paydo bulgan plebeylar harakati taraf-dorlari. A. cherkov erkin bulishi, uning ishlariga davlat aralashmasligi va kishi esini tanigandan keyin choqintirilishi lozim degan talabni olga suradi. A ...

Anabioz

Anabioz – organizmning hayot jarayonlari juda sekinlashgan, ya’ni uning tirikligi sezilmaydigan dara-jaga otgan holati. A.ni birinchi marta 1701 yilda golland biologi A. Levenguk hasharotlarda aniqlagan. A. organizmlar rivojlanishining turli bosq ...

Anabolizm

Anabolizm – hujayralar va toqimalar tarkibiy qismlarining hosil bolishi va yangilanishida tirik organizmlarda kechadigan barcha kimyoviy jarayonlar majmui. A.ning aksi bolgan katabo-lizmda esa birmuncha oddiy moddalardan murakkab moddalar sintezl ...

Anaerob infeksiya

Anaerob infeksiya – jarohatlarning faqat kislo-rodsiz muhitda kopayadigan kasallik qozgatuvchi mikroblar – anaeroblar bilan zararlanishi; kopincha jarohatlarga tuproq tushi-shidan paydo boladi, chunki tuproqda deyarli har doim Anaerob infeksiya q ...

Anaerobioz

Anaerobioz – organizmlarning erkin kislorod bolmagan muhitda hayot kechira olishi. A. tushunchasini 1861 yilda L. Paster ki-ritgan. Hayot faoliyati uchun zarur bolgan energiyani anorganik yoki organik moddalar ni parchalab oladigan anaerob organi ...

Anaeroblar

Anaeroblar, anaerob organizmlar – erkin kislorod bolmaydigan sharoitda yashash va rivojlanish qobiliyatiga ega bolgan organizmlar. A. terminini 1861 yilda yog kislotali bakte-rial bijgishni ixtiro qilgan L. Paster taklif etgan. A. asosan prokario ...

Anafilaksiya

Anafilaksiya – organizmga paren-teral yol orqali yuborilgan antigenga nisbatan sezuvchanlikning ortishi bilan ifodalanadigan allergik reaksiya. Umu-miy yoki mahalliy reaksiya korinishida namoyon boladi. Yaqqol korinib turgan umumiy reaksiya anafi ...

Anakondalar

Anakondalar – bogma ilonlar urugi. Hozirgi ilonlarning eng yirigi – uz. 10 m gacha. Sargish-kulrang tanasi orqa tomondan 2 qator yirik doira shakli-dagi qongir, yon tomonlardan bir necha qator mayda oqish doglar bilan qoplangan. 3 turi tropik. Ja ...

Analgetiklar

Analgetiklar – ogriqni qoldiruvchi yoki kamaytiruvchi dorilar; farmakologik ta’siriga kora narkotik va narkotik-mas A. farq qilinadi. Narkotik A.ga morfin, omnopon va uning sintetik orindoshlari kiradi; ular turli ogriqlar, jumladan shikastlanish ...

Analitik funksiya

Analitik funksiya – mat.ning asosiy tushunchalaridan biri; daraja-li qator yigindisi korinishida yozi-465lishi mumkin bolgan funksiya. Bundan Analitik funksiyaning istalgan tartibdagi hosilasi ham mavjudligi kelib chiqadi. Analitik funksiya sin-f ...

Analitik tarozi

Analitik tarozi – moddalarni aniq tortadigan noziq tarozi; ki-myoviy analizlarda ishlatiladi. Analitik tarozida ogirligi 2 gdan 200 g gacha bolgan mod-dalar 0.04 mg gacha aniqlikda tortiladi. Analitik tarozining toliq analitik, yarim mikroanaliti ...

Analitik tur

Analitik tur – mahalliy ahamiyatga molik geodezik tor. Katta mas-shtabli s’yomka otkazish va muhandislik-geodezik ishlarni ta’minlash maqsadida davlat geodezik torini hosil qiluvchi punktlar asosida triangulyatsiya va tri-lateratsiya usullari yor ...

Analiz va sintez

Analiz va sintez – kishilar dunyoni bilish jarayonida ishlatadigan, ozaro chambarchas boglangan tekshirish usullari. Analiz fikran yoki amalda narsa va hodisani tarkibiy bolaklarga bolish, sintez esa mazkur 462bolaklarni fikran yoki amalda bir bu ...

Analizatorlar

Analizatorlar – yuksak darajadagi hayvonlar va odam nerv tuzilmalarining murak-kab sistemasi. A. tashqi muhit va or-ganizmdagi ta’sirotlarni idrok etib, tahlil qiladi. A. tushunchasini I. P. Pavlov kiritgan. Kela-digan axborot reseptorlar – sezuv ...

Analog hisoblash mashinasi

ANALOG HISOBLASH MASHI-NASI – uzluksiz ozgaruvchi fizik kat-taliklar ning qiymatlari aniqlanadigan matematik masalalarning sonlarini shu miqdorlar bilan taqqoslaydigan hisoblash mashinasi. Analog hisoblash mashinasi m.da natija mashinadagi ozgaru ...

Analog-raqamli hisoblash mashinasi

Analog-raqamli hisoblash mashinasi – analog va raqamli-hisoblash mashinalarining qismlari dan tashkil topgan qurilma. Mashina ozgaruvchilari raqamli va ana-log korinishda ifodalanadi. Analog va raqamli EHMlarning kamchiliklarini bartaraf etish, u ...

Analogiya

Analogiya – 1) predmet va hodisalarda bi-ror xususiyatning oxshashligi. Mantikda A. yordamida ikki predmetning kanday-dir bir xususiyati oxshasa, boshqa xususiyatlari ham oxshashligi haqida xulosa chiqariladi. Chiqarilgan xulosaning togri yoki no ...

Anamnez

Anamnez – bemorning ozidan yoki uni biladi-gan kishilardan shu bemorning hayot sha-roiti va kasallik tarixi haqida sorab toplanadigan ma’lumotlar. A. togri diagnoz qoyishda eng muhim tekshi-ruv usullaridan biri. A.ga bemorning shikoyati, kasallik ...

Anamorfirlash

Anamorfirlash – ob’-yekt tasvirining konfiguratsiyam ni optik yoki boshqa usulda ozgartirish. A. maxsus optik si-stemalar yordamida, shu bilan birga jism yoki tekisliklarni qiyalashtirish yoli bilan amalga oshiriladi. A.da silindrik linzalar, opt ...

Anapa

Anapa – Rossiya Federatsiyasi Krasnodar olkasidagi shahar, Qora dengiz sohilidagi bolalar iqlimiy va shifo-baxsh balchiq bilan davolovchi kurort. Temir yol stansiyasi. Aholisi 56.7 ming kishi. Iqlimi iliq. Yillik ortacha temperatura 11.6°, yozi i ...

Anaplaziya

Anaplaziya – toqima va hujayralarning norma va patologi-yada differensiallanmagan holatga qaytishi, bunda ular oziga xos funksi-yalarini otamay qoyib, cheksiz osadigan bolib qoladi, Hujayralar aynib, osma hosil qilayotganda roy beruvchi ozgarishl ...

Anaplazmoz

Anaplazmoz – qoramol va qoy-echkilarda uchraydigan surunkali kasallik. A.ni hayvon qonida para-zitlik qiladigan Anaplasma marginale, A. ovis mikrobi qozgatadi. A. qonni mikro-skopda tekshirish yoli bilan aniqlanadi. Hayvon kasallikka yoz va kuz b ...

Anarxizm

Anarxizm – rahbar sifatida faqat alohida shaxsning xohish-irodasinigina tan olib, har qanday hokimiyat va davlat tuzumini rad etuvchi jamiyat togrisidagi ta’limot. Antik dunyo zamonidayoq A.ga xos fikr yuritish alomatlari bolgan, qadimgi xristi-a ...

Anarxosindikalizm

Anarxosindikalizm – xalqaro ishchilar harakatining anarxizm ta’sirida bolgan oqimi. Kasaba uyushmalarini mehnatkashlar tashkilotining oliy shakli, binobarin ishlab chiqarish vositalari maz-kur uyushmalar qoliga otishi lozim, deb hisoblagan. A s. ...

Anbar otin Farmonqul qizi

Anbar otin Farmonqul qizi – ozbek sho-irasi. Otasi Uvaysiyning jiyani. Onasi Ashurbibi oddiy kosib qizi. Anbar otin Farmonqul qizi Dilshod otin maktabida tahsil ol-gan. Anbar otin Farmonqul qizi she’rlar ijod qilish bilan birga mahal-lasidagi yos ...

Andalib

Andalib – turkman shoiri. Ozbek va turk-man tilida yozgan. Xiva madra-salarida oqigan. A. mumtoz adabiyotning gazal, ruboiy, murabba, muhammas, musaddas, musabba, muvashshax va boshqa janrlarida ijod qilgan. Navoiy, Fu-zuliy, Jomiy gazallariga mu ...

Andava

Andava – suvoq ishlarida suvalayotgan sathni tekislash, silliqlash, rax chiqarish uchun ishla-tiladigan quruvchilik asbobi. Asosan temirdan uzunligi 30 – 40 sm, eni 8–10 sm, qalinligi 2 mm, uch tomoni ensizroq qilib yasaladi. Yarim yey shaklidagi ...

Andaza

Andaza – namuna, nusxa. Qogoz, karton va hokazodan maxsus tayyorlanadi. Matodan kiyim, charmdan poyabzal bichish kabi ishlarda shakl kochirish uchun ishlatiladi. A.ning turlari kop. Chunonchi: a) libosda old A., orqa A., yeng A., yoqa A., kokrak ...

Hans Christian Andersen

Hans Christian Andersen – Daniya yozuvchisi, mashhur ertaknavis. Etikdoz oilasida tugilgan. "Improvizator" romanida quyi tabaqadan chiqqan xayolparast shoir va jamiyat ziddiyati tasvirlanadi. A.ning "Qorgoshin soldatcha", "Bul-491bul", "Irkit ord ...

Andhra Pradesh

Andhra-pradesh – Hindiston shtati. Hindiston yarim orol sharqida, Bengaliya qoltigi sohilida, 1956 yil telugu xalqi yashaydigan viloyatlardan tashkil qilingan. Maydoni 277 ming km². Aholisi 66.4 mln. kishi. Aholisining asosiy qismi hinduizm dinid ...

Andijon adirlari

Andijon adirlari – Fargona vodiysining janubi-sharqidagi qirlar. Garbda Shahrixonsoy va sharqda Andijonsoy oraligida. Mutlaq balandligi 700– 1000 m va undan ba-land. Nisbiy balandligi 200 – 400 m. Andijon adirlari yuqori neogen va tortlamchi davr ...

Andijon biokimyo zavodi

Andijon biokimyo zavodi – yirik kimyo sanoati korxonasi. Andijon shahrida joylashgan. "Ozkimyosanoat" uyushmasi tarkibiga kiradi. Dondan rektifikatsiyalangan oziq-ovqat spirti ishlab chiqaradi. Respublikadagi oziq-ovqat, tibbiyot, atir-upa va bos ...

Andijon bolalar va yoshlar teatri

Andijon bolalar va yoshlar teatri, Abbos Bakirov nomidagi Andijon davlat bolalar va yoshlar teatri – bolalar va yoshlar teatri. 1990 yil 1 dekabrda "Istiqbol" teatr-studiyasi asosida tashkil bolgan. "Temir xotin" spektakli bilan ochilgan. Teatrni ...

Andijon mashinasozlik instituti

Oliy talim muassasalarining moddiy-texnika bazasini mustaxkamlash va modernizatsiyalash, ularni zamonaviy oquv va ilmiy-laboratoriya jihozlari bilan taminlash, yuqori malakali kadrlar tayyorlash yonalishlari va mutaxassisliklarini maqbullashtiris ...

Andijon neft koni

Andijon neft koni – Fargona vodiysining janubi-sharqidagi konlardan biri. Andijon shahridan 14 km janubida. Birinchi qidiruv ishlari 1932 yildan boshlangan. 1935 yilda boshlangan burgulash natijasida 1937 yil 3-gorizontdan kuniga 35 t neft chiqa ...

Andijon qozgoloni

Andijon qozgoloni -ozbek xalqining mustamlakachilik va milliy zulmga qarshi ozodlik harakati. Dukchi Eshon qozgoloni nomi bilan ham mashhur. Unga Andijon uyezdining Mingtepa qishlogilik Muhammadali 510xalfa Sobir ogli rahbarlik qilgan.Turkistonda ...

Andijon Semurg trikotaj aksiyadorlik birlashmasi

Andijon "Semurg" trikotaj aksiyadorlik birlashmasi – yengil sanoat korxonasi. "Ozbekengilsanoat" davlat uyushmasi tarkibiga kiradi. 1966 yilda Andijon shahrida ishga tushirilgan. 1966–95 yillarda Andijon trikotaj fabrikasi, Andijon trikotaj ishla ...

Andijon viloyat olkashunoslik muzeyi

Andijon viloyat olkashunoslik muzeyi – Andijon shahridagi muzey. Viloyat qishloq xojaligi yutuqlari korgazmasi asosida tashkil etilgan. Muzeyda Fargona vo-diysidagi xalq tarixi, madaniyati, vo-diyning tabiati, tabiiy boyliklari, xalq xojaligi yut ...

Andijonnoma

"Andijonnoma" – Andijon vi-loyati hokimligining ijtimoiy-siyosiy gaz. Andijon shahrida ozbek tilida haftada 2 marta chiqadi. Dastlab "Kizil qoshchi va dehqon" nomi bilan, keyinchalik turli nomlarda nashr qilingan. 1992 yildan hozirgi nomda. Gaz.d ...

Andiz

Andiz – qoqidoshlar oi-lasiga mansub kop yillik otlar tur-kumi. 100 ga yaqin turi bor. A. asosan Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Ozbekistonda 9 turi uchraydi. Boydor A. turlari koproq tarqalgan. Bu turlarning poyalari baland boyli, bir oz q ...

Andreyevlar shirkati

Andreyevlar shirkati –19-asr oxiri – 20-asr boshlarida Ozbekiston iqtisodiyotida hukmron bolgan, ajnabiy va rus kapitalining qudratiga tayangan yirik aksiyadorlik jamiyati. Andreyevlar shirkatini 1912 yil Ozbekistondagi yirik sarmoyadorlar Rus-Os ...

Androgenez

Androgenez – jinsiy kopayish xili. Bunda murtakning rivojla-nishida faqat urug hujayra yadrosi ishtirok etadi. A. ayrim hayvonlar va osimliklar da tuxum hujayra yadrosi uruglanishidan oldin nobud bolganida yoki tuxum hujayraning yadrosiz qismi ur ...

Androgenlar

Androgenlar – erkaklar jin-siy bezi gormonlari ; moyak toqimasida sintezlanadigan erkaklar gormonlari turkumini va bir qator kamroq faoliyatga ega buyrak usti bezi post qavati mahsulotlarini oz ichiga oladi. Bu turkumga kiradigan 30dan ortiq tabi ...

Anemiya (osimlik)

Anemiya – qirqquloqdoshlarta mansub kop yillik sporali osimliklar turkumi. Sporasiz barglari patsimon. Spora-li barglarining yaproklari qisqargan, oqtomiri uzaygan. Sporalari bar-gning faqat eng pastidagi bir juft yaproqchalarida joylashgan. 140d ...

Aneroid

Aneroid, metall barometr – atmosfera bosimini ul-chash uchun ishlatiladigan asbob. Asosiy ish qismi ichidan havosi sorib olingan elastik xususiyatli yassi togarak quticha, ustki va ostki yuzasi tolqinsimon qilib burmalangan. Havo bosimi ozgargand ...

Anevrizma

Anevrizma – tomir devorining chozilishi va bortib chiqishi natijasida qon to-mir yoki yurak boshligining chegaralangan kengayishi. Miokard infarqti, atero-skleroz, zaxm va boshqa kasalliklar, shuning-dek shikastlanish sabab boladi. Haqiqiy va sox ...

Angar

Angar – samolyot va vertolyotlar turadigan, ularga texnik xizmat korsatiladigan va ta’mirla-nadigan inshoot. Vazifasiga kora, A ustaxona, muqim, muvaqqat-muqim va yigma-qismlarga ajratma xillarga bolinadi. Muqim A.lar metall va temir-betondan, mu ...