ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 451

Angishvonagul

Angishvonagul, oymoqgul – sigirquyruqdoshlar oila-siga mansub ikki yillik va kop yillik otlar turkumi. Yevropa va Osiyoda 25 ga yaqin turi bor. Barchasi zaharli. A.ning poyasi tikka, barglari ketma-ket joylashgan, barg cheti arra-simon, ba’zi tur ...

Angkor

Angkor – Kambodja dagi hashamatli saroy, ibodat-xona, suv ombori va kanallardan iborat majmua. 9–13-asrlarda qurilgan. Kambod-ja poytaxtidagi qadimgi shahar harobasini oz ichiga olgan –Yashodharapuri va Angkor Txom, asosi toshdan, yuqorisi yogoch ...

Angler qoramol zoti

Angler qoramol zoti – suti uchun boqiladigan zot. Zot haqidagi ma’lumotlar 16-asrga togri keladi. Suyagi noziq, tanasi choziq, sut-dorlik belgilari yaxshi rivojlangan, tusi qizil. Buqalarining tirik vazni 850–1000 kg, sigirlariniki 500–580 kg. Yi ...

Anglikan cherkovi

Anglikan cherkovi – Angliya-dagi davlat cherkovi. Protestant cherkovlaridan biri. Uning diniy marosim va tashkiliy qoidalari boshqa protestant cherkovlariga qaraganda katolik cherkoviga yaqin turadi. Anglikan cherkovi 16-asrning 30-yillari 478ing ...

Angliya banki

Angliya banki -Buyuk Britaniyaning davlat markaziy emissiya banki. 1694 yilda xususiy aksi-yadorlik banki tarzida tashkil topgan. Dastlab eng yirik bankirlar uylari ka-pitalini markazlashtirdi, keyinchalik mamlakatning asosiy moliyaviy markaziga, ...

Angliya-Amerika urushi

Angliya-Amerika urushi – bir tomondan, Angliyaning AQSH savdosi va iqtisodiyotini barbod qilishga intilishi va ikkinchi tomon-dan, AQShning oz yerlarini kengayti-rish, Kanadani bosib olish yolidagi intilishlari oqibatida vujudga keldi. 1812 yil 1 ...

Angliya-Burlar urushi

Angliya-Burlar urushi – Angliyaning Janubiy Afrikadagi Bur respublikalariga qarshi olib borgan bosqinchilik urushi. Angliyaning Bur respublikasida yashovchi inglizlarga ham saylov xuquqi berish togrisidagi talabiga Transvaal prezidentining rad ja ...

Angliya-Fransiya-Isroilning Misrga qarshi agressiyasi

Angliya-Fransiya-Isroilning Misrga qarshi agressiyasi – Suvaysh kanalini bosib olish maqsadida uyushtirilgan bosqinchilik. 29 oktabrda Isroil qoshinlari Misr hududiga bostirib kirdi; 31 oktabrda ingliz va fransuz kurolli kuchlari Misrni bombardim ...

Angliya-Rossiya bitimlari

Angliya-Rossiya bitimlari -1873 yilbitimi Angliya va Rossiya hukumatlari ortasida 1872 yil oktabr – 1873 yil yanvarda bolgan muzokaralar natijasida Turkiston "bufer" po-yasi – oraliq yerlari haqida tuzilgan. Bu bitim Rossiya va Angliyaning Turki- ...

Angliya-Transiordaniya shartnomalari

Angliya-Transiordaniya shartnomalari -1928 yil 20 fevralda Quddus da Angliya va Transiordaniya ortasida tuzilgan shartnomaga kora, Angliya Transiordaniyada hokimiyatni rasman amirga topshirgan holda, uning tashqi siyosati, moliya va qurolli kuchl ...

Angob

Angob – qizil kesakdan tay-yorlangan boyoq. A. kulolchilikda keng qollaniladi. Sopol idishlar va buyumlar A. surtishdan oldin quritiladi. Notekis joylari maxsus loy bilan tekislanadi, song hol latta bilan silliqlanadi. Ba’zan A. bir necha qavat s ...

Angor echkisi

Angor echkisi – echkining qimmatli serjun zoti. Angor echkisining vatani Turkmanistonning garbi. Turkmanlarning bir qismi 13-asrda bu yerdan Kichik Osiyoga kochib borgan va natijada hozirgi Turkiyaning Angora viloyati Angor echkisi ni urchitish m ...

Angor quyoni

Angor quyoni – quyon zoti; tiviti angor echkisinikiga oxshaganligi sabab-li shu nom bilan atalgan. Angor quyonining juni mayin, ipaksimon, rangi oq, ba’zan havo rang va qora. Angor quyonining kallasi katta, qulogi kalta, yetuk quyonlarning vazni ...

Angren gres

Angren gres, Angren issiqlik elektr stansiyasi – Ozbekiston energe-tika tizimidagi yirik inshoot. Angren shahri yaqinida 1957–63 yillarda qurilgan. Stansiyada har birining quvvati 60.5 MVt bolgan 8 turboagregat bor. Ornatilgan quvvati 484 MVt. As ...

Angren komir koni

Angren komir koni – Toshkent viloyati Ohangaron vodiysidagi qongir kumir koni. Qurama va Chatqol toglari etagida. Geologik kon qidiruv ishlari 1934 yil.dan boshlangan. Dastlabki shaxta 1940 yilda ishga tushirilgan. Komirli havzaning maydoni qariy ...

Angren oltin boyitish fabrikasi

Angren oltin boyitish fabrikasi – oltin rudasini boyituvchi fabrika, "Ozbekolmosoltin" uyushmasi tar-kibiga kiradi, Toshkent viloyati Angren shahridan 6 km uzoqliqda, shaharning garbida joylashgan. 1971–73 yillarda qurilgan. Fabrikada Kochbuloq, ...

Angren qurilish materiallari kombinati

Angren qurilish materiallari kombinati – turli qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxona. "Ozqurilishmateriallari" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibiga kiradi. 1947 yilda 487ishga tushirilgan.Angren qurilish materiallari kombinati m.k. kaoli ...

Angren suratlar galereyasi

Angren suratlar galereyasi, V. I. Ufimsev nomida – rassom V. Ufimsev tashabbusi va uning shaharga sovga qilgan 50 asari asosida tashkil qilingan muassasa. 1964 yil 31 oktabrda ochilgan. V. Ufimsev asarlari uchun maxsus xonalar ajratilgan; keyingi ...

Anhor (qahvaxona)

"Anhor" – qahvaxona-choyxona. Toshkentdagi Anhor sohilida qurilgan, xalq me’morligi an’analarini ozida aks ettirgan bino. Dastlab bino simmetrik reja asosida togri tortburchak shaklda barpo etilgan. Ovqatlanish xonasi 75 orinli, torida choyxona, ...

Anilidlar

Anilidlar, C6H5NHCOR – ani-lin va turli radikalli karbon kislotalarning hosilalari. Bu moddalar ani-linning amin guruhidagi bitta vodorod atomi kislota qoldigi bilan almashinishi natijasida hosil boladi, mas:C6H5NHCOCH3 – atsetani-lid C6H5NHCOC6H ...

Anilin

Anilin umumiy formulasi C 6 H 5 NH 2 bolgan aromatik aminlarning eng oddiysidir. Molyar massasi 93.2. Anilin rangsiz bolib, suvda oz eriydi, oziga xos yomon hidli suyuqlik; suyuqlanish temperaturasi - 6.15°, qaynash temperaturasi 184.4°, 20° da z ...

Animalistika

Animalistika – tasviriy san’atda hayvonlarni tasvirlash. Bu sohada ish-lovchi rassom va haykaltarosh anima-list deb ataladi. Tabiatning ajoyib mahsuli bolgan hayvonot olami – suv-da, quruqlikda yashovchilar, qushlar insonni juda qadimdan qiziqtir ...

Animalizm

Animalizm, zoolatriya – biror hayvonni ilohiylashtirish bilan bogliq bolgan e’tiqod va tasavvurlar majmui. A.ning kelib chiqishi ovchilik e’tiqodlariga, totemizmta borib taqaladi. Qad. odamlar ovchilik bilan tirikchilik qilgan davrlarda oljani qo ...

Animizm

Animizm – jon va ruhlar borligiga ishonish. Ibtidoiy davrda paydo bolgan. Ibtidoiy odamlar tabiat kuchlariga qarshi kurashda ojizlik qilgan, oz hayoti va tanasidagi turli hodisalar ni tushunmagan. Ular jon tana bilan boglangan va u tanadan chiqib ...

Aniq quyish

ANIQ QUYISH – metallurgiyada mexanik ishlov berishni talab qilmaydigan quymalar olish usuli. Qiyin ishlov beriladigan mate-riallar ni quyishda Aniq quyish ishlatiladi. Aniq quyish quyidagi jarayonlarni oz ichiga oladi: buyum namu-nasini tayyorlas ...

Aniqlik

Aniqlik – 1) mashinasozlikda– tayyorlanadigan buyumlar ning oldindan belgilangan parametrlarga, chizmada berilganiga, texnik shartlarga, standartlarga mos kelish darajasi. Har qanday texnologik jarayonda muayyan xatolik boladi, shuning uchun mutl ...

Aniqlik sinflari

Aniqlik sinflari – 1) mashi-nasozlikda – detallarni aniq tayyorlash mezonlari. Davlat standartlari da korsatilgan yol qoyiladigan xatolik lar qiymati bilan belgilanadi. Aniqlik sinflari buyumlarning alohida parametrlari da, yaxlit buyum da belgil ...

Anis aldegid

Anis aldegid, obepin, pSN^O – S6N4 – SNO – yogsimon modda, mol. m. 136.15, suyuqlanish temperaturasi – 0.02°, qaynash temperaturasi 248°, xushboy, efir moylari tarkibida uchraydi. Sanoatda Anis aldegid anetolni nitrat yoki boshqa oksidlovchilar b ...

Anizotrop materiallar

Anizotrop materiallar - xossalari turli yonalishda bir xil bolmaydigan materiallar. Anizotrop materiallarga monokristallar, kristallar, armaturalangan plastiklar, grafit, polat va qotishmalarning za-gotovkalari, tolali materiallar va boshqa kirad ...

Anizotropiya

Anizotropiya – modda fizik xossalarining har xil yonalish va kesimlarda har xil bolishi. A., mas, kristallarning qattiqdik, issiqlik, optik, magnit, elektr va boshqa xossalari uchun xos. Disten, andaluzit, grafit kabi minerallarning qattiqligi bo ...

Anjir shaftoli

Anjir shaftoli, yangi anjir shaftoli – xalq seleksiyasida yaratilgan shaftoli navi. Tupi kuchli osadi, daraxti ortacha kattaliqda, mart oxiri – aprelning boshida gullaydi. Guli ikki jinsli, qizgish, gulining 20 – 25% ni tutadi. Ozidan changlanuvc ...

Anjomasozlik

Anjomasozlik – temirchilikning anjoma yasovchi sohasi. A., asosan, yirik shaharlarda rivojlan-gan. Otmishda anjoma turlarini bir ustaning ozi yoki bir necha maxsus usta yasar edi. A. ishlari ham pichoqchilik, taqachilik kabi bozorda maxsus ishxon ...

Anju

Anju – Fransiyaning shimoli-garbidagi tarixiy viloyat, quyi Luara havzasida. Bosh shahri – Anje. Hozirgi A.ning aksariyat qismi Men va Luara departamentlari tarkibiga kiradi. A. 9-asrdan – graflik. 11-asr ortalaridan A.ga Turen va 1126 yil Men qo ...

Anju sulolasi

Anju sulolasi – orta asrlarda qator Yevropa mamlakatlarida Anju graflaridan boshlan-gan qirollar sulolasi. Angliyada 1154 – 1399 yillarda, Janubiy Italiyada 1268 – 1442 yillarda hukmronlik qilgan; Sitsiliyada – 1268 – 82. Sitsiliya va Janubiy Ita ...

Anka tura

Anka tura – Jeta xonlari Tugluq Temur va Ilyoshojalardan song Jetada yuz bergan parokandalikda taxt talab bolib siyosiy sahnaga chiqqan xonzodalar va amirlardan biri. 1388 yil bahorida Amir Temur Xo-razmda ekanligidan foydalanib, avvalgi bitimlar ...

Ankilostomidlar

Ankilostomidlar – strongilidlar turkumiga mansub togarak chuvalchanglar oilasi. Uz. 21 mm gacha. Orqa tomoniga siljigan keng ogiz boshligida joylashgan kutikula tishlari yordamida xojayinining ichagi devoriga yopishib oladi. Sut emizuvchi hayvonl ...

Ankona

Ankona – Italiyaning sharqiy qismidagi shahar. Ankona provinsiya-sining va Marke viloyatining ma’mu-riy markazi. Aholisi 103.5 ming kishi. Adriatika dengizidagi port va harbiy dengiz bazasi. Mashinasozlik, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat va yeng ...

Annigilyasiya

Annigilyasiya – zarraning antizarra bilan toqnashishi natijasida boshqa zarralarga aylanish jarayoni. A.ning borishi paydo bolgan zarralarning soni va tabiatiga, zarra bilan antizarraning qanday holatda bolishiga, ularning ozaro tasiri qandayligi ...

Anod-mexanik ishlov

Anod-mexanik ishlov – metall buyumga elektrolit muhitida elektr kimyoviy va elektr erozion tarzda ta’sir etib ishlov berish usuli. Rus olimi V. N. Gusev ixtiro qilgan. Ishlanuvchi detal va elektrod asbob elektrolit ichiga botiriladi va zanjirga p ...

Anodlash

Anodlash, elektr-kimyoviy oksid-lash – elektroliz vositasida metall buyumlar sirtida shu metall oksidlaridan iborat parda hosil qilish. A.da elektrolitga botirilgan buyum tok man-baining musbat zaryadlangan elektrodiga ulanadi. Mas, mis ishqor er ...

Anomaliya

Anomaliya – me’yor dan chetga chiqish ; umumiy 533qonuniyatga zid holat: 1) biologiya va tib-biyotda – biror a’zo yoki butun organizm tuzilishi va funksiyasining odatdagidan kora boshqacharoq bolishi, normadan chetga chiqishi. Odam va hayvonlarda ...

Anomozamit

Anomozamit – bennettitlar oilasiga mansub qadimiy osimliklar turkumi. Hozirgi vaqtda faqat barg qoldiqlari uch-raydi. Barglari yirik va patsimon, yaprogining orta qismi segmentlarga bolingan. Hozirgi gacha A.ning 20 dan ortiq turi aniqlangan. Ula ...

Anons

Anons – spektakl haqida oldindan beriladigan e’lon. 17–18-asrlarda koproq fransuz teatriga xos bolib, spektakl boshlanishidan oldin sahnadan turib korsatiladigan tomosha, ishtirok etuvchilar, ijrochilar va boshqa haqida tomosha-binlarga beriladig ...

Anoreksiya

Anoreksiya – ishtahaning yoqolishi, ishtahadan qolish. Bosh miyadagi ovqat markazining tormozlanishidan kelib chiqadi. Tur-li hayajonlarda bosh miyaning haddan tashqari qozgalishi, ruhiy hamda endo-krin xastaliklar, yuqumli kasalliklar, intoksika ...

Anorganik birikmalar nomenklaturasi

Anorganik birikmalar nomenklaturasi – kimyoviy ele-mentlar va ularning birikmalariga nom berish tizimi. Nomenklatura modda tarkibini yozma ravishda va ogzaki nutqda aniq ifodalashi lozim. Anor-ganik birikmalarning kop va turli-tu-manligi ularni n ...

Anortozit

Anortozit – gabbro guruhiga mansub magmatik tog jinsi. Asosli yoki orta asosli plagioklazdan iborat. Tarkibida olivin, piroksen magne-tit boladi. Oq, kulrang, toq kulrang, qoramtir rangli boladi. Alar plagio-klazning tarkibiga qarab, labradoritla ...

Anosmiya

Anosmiya – hid bilmaslik; kopincha burun boshligi toqimalarining otkir va su-runkali yalliglanishi, shuningdek hid bilish nervining zararlanishi, mar-kaziy nerv sistemasi faoliyatining buzilishi va boshqa sabab boladi. Burun yollarining berkilib ...

Ansambl

Ansambl – 1) me’morlikda – bir kenglik mujas-samotiga ega bir-biriga mos binolar, inshootlar majmui; 2) musiqada – a) ma’lum musiqa asarlarining bir necha ijrochilar tomonidan birgalikda ijro etilishi; b) sozanda va ashulachilarning kichikroq tod ...

Ansoriy

Ansoriy – mu-tafakkir, faylasuf va shoir. Tasavvufning yirik namoyandasi. Nasabi ansorlarga taqaladi.21 yoshida ilm olish uchun Tus, Bi-stom, Nishopurga borgan. 1033 yilda piri Haraqoniy, 1049 yilda shayx Abu Sayd Abulxayr bilan tanishgan. Dunyoq ...

Ansorlar

Ansorlar – Muhammad sahobalari bir tabaqasining nomi. 622 yil Makkadan Madinaga kochib borgan musulmonlar ga va Muhammadga yordam bergan hamda Islom dinini qabul qilgan Madinalik Avs va Hazraj qabilalarining a’zolari. Ansorlar muhojirlar bilan bi ...