ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 462

Bahor (fasl)

Bahor, koklam – 1) yil fasli, mavsum. Yerning Shimoliy yarim sharida ba-horgi kecha-kunduz tengligi dan yozgi quyosh turgunligigacha, yani kunduz eng uzun, kechasi eng qisqa bolgan kungacha davom etadi. Shartli ravishda mart, aprel va may oylarin ...

Bahor (osimlik)

Bahor – ertapishar gilos navi. R. R. Shreder nomidagi bogdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida Fransis va Savri Surxon navlarini chatishtirish yoli bilan chiqarilgan. Daraxti kuchli osadi, keng shox- ...

Bahor (shahar)

Bahor – Toharistondagi orta asr shaharlaridan biri. Arab tarixchisi Qu-doma ibn Jafarning malumotiga kora, B. shahri Xulmdan 7 farsax narida, cholda joylashgan. B.da suv faqat bir qudukdagina bolib, unga narvon bilan tushilgan. Samoniy Balx viloy ...

Bahor ansambli

Bahor ansambli – Mukarrama Turgunboyeva nomidagi "Bahor" xalq raqs ansambli – "Ozbekraqs" birlashmasidagi jahonga mashhur ansambl. 1957 yil tashkil etilgan. Ansamblning asoschisi va birinchi badiiy rahbari Mukarrama Turgunboyeva, shuningdek B. Al ...

Bahor katari

Bahor katari – konyunktivitning oziga xos bir turi; bot-bot qoziydi va yillab davom etadi. Bahorda qoziganligi uchun "bahor katari" deb ataladi. Asosan 6 – 20 yoshdagi ogil bolalarda uchraydi. Bunda erta bahorda kuyesh nuri, kokat va gullar hidi ...

Bahorgi teng kunlik

Bahorgi teng kunlik – Quyosh osmon sfsrasining Janubiy yarim sharidan Shimoliy yarim shariga otishida osmon ekvatorini kesish nuqtasi. Quyosh Bahorgi teng kunlik k.da bolganda Yer yuzidagi hamma geografik kenglamalarda sharq nuktasida chiqib, gar ...

Bahori ekinlar

Bahori ekinlar – bahorda ekiladigan va shu yilning ozida hosil beradigan bir yillik ekinlar. Bir vegetatsiya davri bilan kuzgi ekinlardan farqlanadi. Bahori ekinlar ga donli, don-dukkakli, moyli, tola beradigan osimliklar, bir yillik ozuqabop duk ...

Bahoriston tumani

Bahoriston tumani – Qashqadaryo viloyatidagi tuman. 1979 yil 10 aprelda tashkil etilgan. Viloyatning janubiy-garbida joylashgan. Muborak, Kasbi, Usmon Yusupov tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 1.93 ming km². Aholisi 30 mingdan ortiq kishi. Bah ...

Bahouddin ibn Shaddod

Bahouddin ibn Shaddod – arab tarixchisi, faqihi. Bagdodda ay-yubiylar sultoni Salohuddin al-Ayyubiy saroyida avval qoziaskar, keyinchalik Quddusi Sharif hokimi etib tayinlanadi. Sulton Salohuddin vafot etgach, uning ogli sulton Az-Zo-hir Goziy un ...

Bahoullo

Bahoullo – bahoiylik asoschisi. Bobiylik harakatining kozga koringan namoyandalaridan, Bobiyning yaqin safdoshlaridan. Bobiylarning Eron shohiga uyushtirgan suiqasdi mu-vaffaqiyatsizlikka uchragandan keyin B. Iroqqa qochgan, bu yerda ozini Bob is ...

Bahri bayt

Bahri bayt – ijodiy musobaqa. Bunda maxsus qoida bilan navbatma-nav-bat bayt aytib tortishishadi. Bahri baytning 2 turi bor: 1) qatnashuvchilardan biri aytgan baytning oxirgi sozi qaysi harf bilan tugagan bolsa, ikkinchisi birinchi sozni xuddi sh ...

Bahrin

Bahrin – ozbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan birining nomi. B.lar mogullar istilosi davrida Dashti Qipchoqqa kelib ornashgan. Abulgoziy Bahodirxonning "Shajarai turk" asaridagi malumotlarga kora, mogul xoni Bichinkayonning Barin ismli ogli ...

Bahrin (lochin)

Bahrin, tundra lochini, oq yuz lochin – lochinlar kenja turidan biri. Yirtqich qushlar turkumining lochinsi-monlar oilasiga mansub. Sharqiy yarim shardagi tundrada va Shimoliy Muz okeanidagi orollarda uya quradi. Qishlash uchun janubiga uchib ket ...

Bahrom Hamdamiy

Hamdamiy Bahrom – rassom, Ozbekiston rassomlari uyushmasining tashkilotchilaridan. Toshkent rassomlik texnikumida A.Volkovdan talim olgan ; Moskva, Leningradda ijodiy safarda bolib malakasini oshirgan. H. asarlarida kunning dolzarb voqealarini,’ ...

Bajan Mikola

Bajan Mikola – ukrain shoiri va jamoat arbobi. Ukraina Fanlar Akademiyasi akademik, Ozbekiston xalq shoiri, Ukrainada xizmat korsatgan fan arbobi. Ukraina ensiklopediyasi bosh muharriri. "On yettinchi soqchi" ilk sheriy toplami 1926 yilda bosilga ...

Bakalavr

Bakalavr – kop mamlakatlardagi dastlabki ilmiy daraja. Orta asrda Garbiy Yevropa universitetlarida talimning birinchi bosqichini tugallagan talabalarga berilgan. Ozbekistonda "Talim togrisida"gi qonun va "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" ga muv ...

Bakterial ogitlar

Bakterial ogitlar – tarkibida ekinlar uchun foydali tuproq mikroorganizmlari bolgan preparatlar. Bakterial ogitlar tuproqqa solinganda osimlik ildizi zonasida biokimyoviy jarayonlarni kuchaytiradigan va osimlikning ildiz orqali oziqlanishini yaxs ...

Bakterioliz

Bakterioliz – bakteriyalarning antitelolar, bakteriofaglar, lizotsim, antiseptiklar, ximioterapevtik moddalar, autoliz tasirida erishi, immun reaksiyalarning bir turi. B. bakteriya hujayrasi devoridagi peptidoglikon va sitoplazma membranasining y ...

Bakteriologik laboratoriyalar

Bakteriologik laboratoriyalar - mikrobiologik tekshirish olib boriladigan ilmiy-amaliy muassasa. Kasalxonalar huzuridagi diagnostika Bakteriologik laboratoriyalar i kasallikni aniqlash uchun zarur tekshirishlar olib boradi. Sanepidstansiyalar huz ...

Bakteriologiya

Bakteriologiya - bakteriyalar haqidagi fan, mikrobiologiyaning bir bolimi. Bir nechta mustaqil sohalari bor. Umumiy B. bakteriyalarning morfologiyasi, fiziologiyasi va biokimyosini, ularning ozgaruvchanligi va irsiyatini, evolyutsiyasi, tabiatda ...

Bakteriostaz

Bakteriostaz - noqulay fizik va kimyoviy omillar tasir etishi yoki osish uchun qulay sharoit yoqligi tufayli bakteriyalarning osib rivojlanishdan qisman yoki batamom toxtashi. B.da bakteriyalar zaharli moddalar chiqarmay qoyadi, tibbiyotda ximiot ...

Bakteritsid moddalar

Bakteritsid moddalar, b a k t ye r i s i d lar - bakteriyalar va boshqa mikroorganizmlarga tasir korsatib, ularni oldiradigan kimyoviy moddalar. Zamburuglarni oldiradigan moddalar fungitsidlar, amyobalarni oldiradigan moddalar amyobotsidlar deb a ...

Bakteritsid qogoz

Bakteritsid qogoz - kumush nitrat va kumush xlorid eritmasi shimdirilgan govak qogoz; tarkibida 1 – 2 mg kumush tuzi bor. Mikroblarni oldirish xususiyatiga ega. Katgaligi 10-14 sm. Yarachaqalarni davolashda, kuyishning yengilroq shaklida dezinfek ...

Bakteritsidlik

Bakteritsidlik - fizik, kimyoviy va biologik omillarning mikroorganizmlar ni oldira olish xususiyati. Mas, amyobalarni oldira olishi amyobatsidlik, zamburuglarni oldira olishi fungitsidlik deb ataladi va h.k., yani tasir korsatilayotgan mikroorga ...

Bakteriuriya

Bakteriuriya - siydikda bakteriyalar bolishi; buyrak va siydikning yalliglanish kasalliklari, shuningdek ich terlama, brutsellyoz, leptospiroz va boshqa yuqumli kasalliklarda kuzatiladi. Chin va soxta boladi. Chin B.da mikroblar siydik yollarida ...

Bakteriyemiya

Bakteriyemiya - qonda bakteriyalar bolishi. Bakteriyalar odam va hayvonlar qoniga teri va shilliq pardalar shikastlanganda, shuningdek limfa tugunlari, tomirlar sistemasi va boshqa azolar patologik jarayondan ozgarganda kiradi. Kopgina infeksion ...

Mixail Bakunin

Mixail Aleksandrovich Bakunin - inqilobchi, anarxizm nazariyotchilaridan biri. 1848 - 49 yillardagi Yevropa inqilobiy harakatlarining ishtirokchisi. 1849 y. mayida Bakuninni Drezden qozgoloni rahbarlaridan biri sifatida Saksoniya va Avstriya huku ...

Bal raqsi

Bal raqsi - ommaviy kongil ochishga moljallangan raqs kechalari da ikki yoki undan ortiq juftliklar ijro etadigan raqs. Bal raqsi 14-asrda Italiyada yuzaga kelgan. Bal raqsi ning nazariy qonun-qoidalari shu yerda shakllangan, keyinchalik Fransiya ...

Balanchivadzelar

Balanchivadzelar - jahonga tanilgan gruzin sanatkorlar oilasi. Meliton Antonovich - kompozitor, opera xonandasi, jamoat arbobi, musiqa folklorshunosi. Gruziya xalq artisti. Gruziya kompozitorlik sanatining asoschilaridan, birinchi gruzin operasi, ...

Balandlik mintaqalari

Balandlik mintaqalari - toglarda mutlaq balandlikning ortib borishi bilan tabiiy xususiyatlarning qonuniy ozgarishi. Geomorfologik, gidrologik, tuproq hosil bolish jarayonlari, osimlik va hayvonot dunyosi tarkibining ozgarishida kuzatiladi. Balan ...

Balandlik olchagich

Balandlik olchagich, altimetr - uchish apparati ning qancha balandlikda uchayotganini korsatadigan asbob. Barometrli va radio Balandlik olchagichlar yuqoriga kotarilgan sari bosimning pasayib borishiga asoslangan; bu asbob shkalasidagi darajalar ...

Balanoforalar

Balanoforalar - ikki pallali osimliklar tartibi, osimliklar ildizida parazitlik qiladigan etdor otlar. Gullari mayda, bir jinsli yoki poligam, toshulda joylashgan. Urugi endospermli. Mevasi yongoqsimon yoki danaksimon. 2 oplaga bolinadi. Sinomors ...

Balanoglosslar

Balanoglosslar - ichak bilan nafas oluvchilar sinfiga mansub chala xordalilar urugi. Gavdasi chuvalchangsimon, uchta qismdan - hartum, yoqa va tanadan iborat, uz. 2.5 m ga yetadi. Boshlangich xordasi va nevrotseli boladi, lekin tuzilishi haqiqiy ...

Balansomer

Balansomer - yer sirti yoki atmosferadagi istalgan nuqtaning radiatsiya balansini olchaydigan asbob. B.ning kop xillari bor. Lekin termoelektrik B. koproq ishlatiladi. Uning asosiy ish qismi qoraytirilgan ikkita mis plastinkadan iborat. Ulardan b ...

Balantidium

Balantidium - teng kiprikli infuzoriyalar turkumining avlodi. Tanasi oval, loviyasimon, yumaloq shaklda, sirtdan mayda, bir xil uzunlikdagi kipriklar bilan qoplangan. Kipriklari harakatlanish va ozigini haydash vazifasini bajaradi. Tanasining uz. ...

Balanus

Balanus, dengiz yongoqlari - otroq yashovchi moylov-oyoqli qisqichbaqasimonlar urugi. Tanasi kesilgan konusga oxshaydi, bir necha bolak plastinkasimon ohakli chiganoq ichiga joylashgan. Chiganogining uz. 20 sm gacha. Uning ostki qismi dengiz tubi ...

Balaton

Balaton - Vengriyadagi kol. Orta Dunay pasttekisligida, 105 m balandlikda. Maydoni 596 km², uz. 78 km. Ortacha chuq. 3 m. B. kolining orni tektonik harakatlar natijasida vujudga kelgan. Shim garbiy qirgoqlari baland, tik va parchalangan, qirgoqla ...

Balbas qoy zoti

Balbas qoy zoti - goshti, juni va suti uchun boqiladigan qoy zoti. Vatani Turkiya. Bu qoy zoti qoshaloq quyrugi bilan boshqa zotlardan ajralib turadi. Gosht sifati yaxshi. Kochqorlarining tirik vazni 85–90 kg, sovliqlariniki 55 – 60 kg. Qochqorla ...

Balet

Balet - asar mazmuni musiqiy xoreografik obrazlar vositasi bilan ifodalanadigan sahna sanati turi. Ozida sanatning dramaturgiya, musiqa, xoreografiya, tasviriy sanat kabi turlarini uygunlashtiradi, bu sanat turlarining hammasi alohida-alohida mav ...

Baletmeyster

Baletmeyster - balet spektakllari, xoreografik chiqishlar, opera, operetta, dramatik spektakllardagi raqs sahnalarining muallifi va sahnalashtiruvchisi. Orta Osiyo, Qozogiston va Ozarbayjonda milliy musiqali drama spektakllari uchun raqslarni sah ...

Balgam kochiruvchi dorilar

Balgam kochiruvchi dorilar - yotalganda balgam kochishini osonlashtiruvchi dori moddalar. Ular bronxlar shilliq pardasi bezlari faoliyatini oshiradi yoki bronxlarning muskullari qisqarishini va nafas yollaridagi epiteley faoliyatini kuchaytiradi. ...

Baliq (naqsh)

Baliq - ozbek xalq amaliy sanatida keng tarqalgan naqsh. Ustalar qadimdan buyumlarga turli hayvon va jonivorlarni yoki ular tanasi qismlarining shaklini chizish, naqsh berishni rasm qilgan. B. nomi bilan bogliq naqshlar ham shular jumlasidandir. ...

Baliq moyi

Baliq moyi - treska, kambala, olabuga, sulaymonbaliq, paltus baliqlari jigaridan va dengiz sut emizuvchilarining teri osti yog qatlamidan olinadigan moy. Sargish, tiniq suyuqlik bolib, baliq hidi va mazasi bor. Tarkibida kop miqdorda va D vitamin ...

Baliq ovlash

Baliq ovlash - xalq xojaligi sohasi. Baliq okean, qirgoq boyi, kol va daryolarda ovlanadi. Baliq okean da uzoq vaqt suza oladigan, baliqchilik va baliqni qayta ishlashga oid asbob-uskunalar bilan jihozlangan kemalarda tutiladi. Shuningdek, qirgoq ...

Baliq ostirish

Baliq ostirish - hovuz va boshqa suv havzalarida baliqlarga ozuqa berib boqish. Zogora baliq, xonbaliq, otxor baliq, sudak, ilonbaliq va b. baliqlarni boqish tartibi ishlab chiqilgan. Issiqsevar baliqlar boqiladigan hovuzlar otloqi va botqoqli hu ...

Baliq uni

Baliq uni - baliqdan yoki baliqni konservalash chiqitlaridan tayyorlanadigan un. Baliq uni oqsil, kalsiy va fosforga boy bolib, qishloq xojaligi hayvonlariga beriladi. Tarkibida 50 - 55% oqsil, 10 - 20% yog, 30% gacha kalsiy fosfat, 5% gacha osh ...

Baliq-ilonlar

Baliq-ilonlar - oyoqsiz, suvda hamda quruqlikda yashovchilar urugi. Uz. 50 sm ga yaqin. Terisidagi juda kop burmalari ichida mayda suyak tangachalari boladi, kozi teri ostidan korinib turadi. Tanasining rangi qoramtir-qongir yoki zangori, yon tom ...

Baliqchilar

Baliqchilar, chigitchilar, chaykalar - cholduqsimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 45 - 46 turi bor. Bularning ichida eng kattasi Murmansk qirgoqlariga uya soluvchi dengiz baliqchisi, eng kichigi Boltiq va Oxota dengizlari qirgogiga uya solu ...

Baliqchilik

Baliqchilik - xalq xojaligining suv havzalarida baliq zaxirasini kopaytirish va sifatini yaxshilash bilan shugullanuvchi sohasi; baliq ostirish tadbirlari ning biologik asoslarini va asosiy baliq ostirish jarayonlari ning biotexnikasini ishlab ch ...

Baliqchilik asboblari

Baliqchilik asboblari - baliq ovlashda ishlatiladigan asbob-uskunalar. Baliq ovlash usuliga qarab suzib oladigan, ilin-tiradigan, tuzoq va qarmoq tipidagi Baliqchilik asboblari boladi. Suzib oladigan Baliqchilik asboblari bilan baliq suv havzalar ...