ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 463

Baliqqiygir

Baliqqiygir - yirtqich qushlar turkumining baliq-qiygirlar oilasiga mansub. Kattaligi sariq sordek, tanasining uz. 1.5 m ga yaqin, usti toq qongir, qorin tomoni oq, oyogi kulrang, tumshugi qora. Baliqqiygir keng tarqalgan. Ozbekistonga martning o ...

Balj

Balj - Galaktikamizning yadrosi atrofidagi qavariqsimon korinishdagi qobiq. Tarkibi asosan qizil gigantlar, mittilar, Liraning RR yulduzi kabi qari yulduzlardan iborat. Massasi Galaktikamizning oz markaziga nisbatan aylanishi funksiyasi yordamida ...

Ballada

Ballada - 1) 14 - 15-asrlar fransuz adabiyotidan qatiy orin olgan lirik janr ; 2) ingliz xalq poeziyasida liro-epik janr va romantizm poeziyasidagi ayni shunday janr. Romantik B. fantastika, folklor, afsonaviy - tarixiy, maishiy mavzudagi syujetg ...

Ballast

Ballast - 1) lokomotiv, kema va boshqalarning ogirligini suniy ravishda oshirish uchun ishlatiladigan yuk ; 2) havodan yengil uchish apparatlari kotarilishini rostlab turadigan yuk ; 3) temir yol shpallari ostidagi qatlam. Maydalangan tog jinslar ...

Ballistik trayektoriya

Ballistik trayektoriya - aerodinamik kotarish kuchidan xoli bolgan jismning harakat yonalishi. Yer atmosferasi chegarasida harakatlanayotgan ballistik raketalar atmosferaning qalin qatlamiga kichik ataka burchagi bilan kirayotganligi tufayli kota ...

Ballistika

Ballistika - artilleriya snaryadlari, boshqarilmaydigan raketalar, mina, bomba, oq va boshqalarning otilgan mahaldagi harakatini organadigan fan. Ichki, tashqi va eksperimental xillariga bolinadi. Ichki B. oq otilganda porox gazlarining tasiri bi ...

Ballistokardiografiya

Ballistokardiografiya - yurakning gemodinamik faoliyatini tekshirish usuli. Bunda yurak qisqarishi va qonning yirik tomirlar boylab harakati bilan bogliq holda odam tanasida sodir boladigan mexanik harakatlar qayd qilinadi. Buning uchun maxsus as ...

Balneoterapiya

Balneoterapiya - tabiiy va suniy tayyorlangan mineral suvlar bilan davolash. Bemorlarga buyuriladigan mineral suvning fizikkimyoviy xossasi va tarkibi har xil boladi. Undagi gazlar, tuz eritmalari, mikroelementlar va boshqa moddalar odam organizm ...

Balogatga yetish

BALOGATGA YETISH, balogat, rasida bolish, boyiga yetish - organizmning bir qancha anatomik va fiziologik ozgarishlar natijasida biologik jihatdan sekin-asta voyaga yetishi hamda jinsiy jihatdan yetilib, kopayishga, yani naslni davom ettirishga la ...

Balujiston

Balujiston - Pokistonning jan garbidagi viloyat. Balujiston tarixiy viloyatning 1947 y.da Pokiston tarkibiga kirgan sharqiy qismi. Maydoni 347 ming km². Aholisi 4.6 mln. kishi. Mamuriy markazi - Kvetta shahri Shim.da Afgoniston, garbda Eron, shar ...

Balujlar

Balujlar - Pokiston va Eron dagi xalq. Shuningdek Afgoniston, Turkmaniston va arab mamlakatlarida ham yashaydi. Umumiy soni 5.7 mln. kishi. Baluj tilida sozlashadi. B. islom dinining sunniy mazhabiga etiqod qilishadi. B. kochmanchi chorvachilik v ...

Balzam

Balzam, balzamlar - efir moylari va ularda erigan smolalar, xushboy birikmalar, aldegidlar, ketonlar, murakkab efirlar va boshqa moddalardan tarkib topgan tabiiy moddalar. Odatda B. xushboy shiraga uxshash, tami otkir, quyuq suyuqliklardan iborat ...

Balzamlash

Balzamlash, mumiyolash - murda yoki uning ayrim azolari va toqimalarini chiritmaydigan qilib uzoq saqlash usuli. Buning uchun jasadga chirituvchi mikroblarni oldiradigan maxsus antiseptik moddalar shimdiriladi. Odatda tibbiyot oquv yurti talabala ...

Balzamli osimliklar

Balzamli osimliklar - tanasida balzam boladigan osimliklar. Asosan issiq va motadil iqlimli mamlakatlarda, qisman shim. va ortacha kengliklarda tarqalgan. Balzamli osimliklarning miroksilon pereiray, toluifera balzamum va kopaifera kabi turlari j ...

Bambuk

Bambuk - 1) garov - boshoqdoshlar oilasiga mansub osimliklar turkumi, 200 dan ortiq turi malum, aksariyati kop yillik, faqat ayrimlari bir yillik osimlik. Poyasining diametri 30 sm gacha, boyi 40 m gacha boradi. Bazi turlari har yili, boshqalari ...

Bamiya

Bamiya, Gambo - gulxayridoshlar oilasiga mansub bir yillik osimlik. Boyi 2.5 m gacha boradi. Tashqi korinishi va gullashi bilan gozaga oxshaydi. Vatani - Sharqiy Afrika. Navlari sabzavot va tola beradigan guruhlarga bolinadi. Hindiston, Afrika va ...

Ban gu

Ban gu - 92) - Xitoy tarixchisi, "Syan Xan shu" ning asosiy mualliflaridan biri. Xan imperiyasida yirik lavozimlarda ishlagan oqimishli amaldorlar oilasidan. 58 y. otasi Ban Byao tasnif eta boshlagan "Ilk Xan sulolasi tarixi"ning davomini yozishg ...

Banan

Banan - banansimonlar oilasiga mansub kop yillik tropik osimlik. Vatani Afrika va Osiyoning tropik va subtropik zonalari hamda Malayya arxipelagi. Asosan, Lotin Amerikasi mamlakatlarida ostiriladi. Bananning boyi 15 m gacha boradi, bargi yirik. B ...

Bananxorlar

Bananxorlar, turako - kakkusimonlar turkumiga kiradigan qushlar oilasi, 18 tacha turi bor. Ogirligi 250 g dan 1 kg gacha. Turatsin va turakoverdin kabi maxsus pigmentlar patlarining rangiga yarqiragan yashil va kok tus berib turadi. Sahroi Kabird ...

Band

Band - 1) sheriy misralar turkumi. Sharq mumtoz sheriyatida qofiyalanish tartibiga kora ikki misradan on misragacha bolgan B.lar mavjud. Ozbek xalq qoshiqlarining aksariyati murabba shaklidagi B.lardan tuzilgan, namunasi Mahmud Qoshgariyning "Dev ...

Bandaj

Bandaj - qorin devori churralarida, churra darvozasini bekitish, qorin devori haddan tashqari chozilib ketishining oldini olish yoki ichki azolarni maromida tutib turish uchun boglab yuriladigan maxsus kamar, belbog. Davo va profilaktik B.lar - q ...

Bandlik xizmati

Bandlik xizmati, aholini ish bilan taminlash davlat xizmati - mamlakat miqyosida aholini ish bilan taminlash siyosatini amalga oshirish va fuqarolarga tegishli kafolatlarni taminlab berish uchun tashkil etilgan davlat xizmati. Ozbekistonda 1992 y ...

Bandung

Bandung - Indoneziyaning Yava o.dagi shahar. Jakartadan 85 km jan sharqda, dengiz sathidan 600 m balandlikda joylashgan. Garbiy Yava viloyatining mamuriy markazi. Aholisi 2 mln. kishi. Bandung, avtomobil va havo yollari tuguni. B. Indoneziyaning ...

Bandung konferensiyasi

Bandung konferensiyasi - Osiyo va Afrikadagi 29 mamlakatning Bandung shla 1955 y. 18 - 24 aprelda bolib otgan konferensiyasi. Bandung konferensiyasi ga tashabbuskor davlatlar - Hindiston, Birma, Indoneziya, Pokiston va Seylon namoyandalari bilan ...

Bank axborotnomasi

Bank axborotnomasi - Ozbekiston Respublikasi bank xodimlari, ishbilarmonlari va tadbirkorlarining haftalik gazetasi. Muassislari: OzR Markaziy banki, Jahon iktisodiyoti va diplomatiya unti, "Zakovat" jamgarmasi. Toshkentda 1995 y. yanvardan ozbek ...

Bank foiz stavkasi

Bank foiz stavkasi - bank ssudasidan foydalanganlik uchun belgilangan haq miqdori; qarz summasiga nisbatan foiz hisobida undiriladi. Uning miqdori kredit turi, muddati va qarzning vaqtida qaytarilishiga bogliq. Tijorat va davlat banklari Markaziy ...

Bank kafolati

Bank kafolati - kafil banklar ning mijozlari majburiyatlarini oz zimmasiga olishi. Mijozlar qarzlarini oz hisobidan va oz muddatida tolay olmagan hollarda banklar ularning topshirigiga kora va ularning hisobidan majburiyatlarni zimmasiga oladi. Q ...

Bank monopoliyalari

Bank monopoliyalari - konsentratsiyalashuv natijasida biror davlatdagi bank ishlarining bir necha yirik banklar qolida toplanishi. Moliya kapitali bozoridagi taklifda raqobatning bolmasligi bilan tavsiflanadi. Mas, 1962 y. Angliyada bank kapitali ...

Bankiv tovugi

Bankiv tovugi, yovvoyi tovuq - tovuqsimonlar turkumining qirgovulsimonlar oilasiga mansub parranda. Jan. Osiyoda keng tarqalgan. Bu yerlarda hozir ham uchraydi. Tog va tekisliklardagi ormon va butazorlarda yashaydi. Ch. Darvin Bankiv tovugi xilma ...

Bankrotlik

Bankrotlik, s i n i sh - fuqaro, korxona, firma yoki bankning mablagi yetishmasligidan oz majburiyatlari boyicha qarzlarni tolashga qurbi yetmasligi; qarzdorning majburiyatlari mol-mulkidan oshib ketganligi sababli tovar ga haq tolash yuzasidan k ...

Banteng

Banteng, zond hokizi - yovvoyi qoramol. Juft tuyoqlilar turkumining quvushshoxlilar oilasiga mansub. Garbiy Hindiston, Hindixitoy, Yava, Bali, Sumatra orollarida, Malakka yarim orolida tarqalgan. Zebu hamda Osiyo qoramolining ajdodi hisoblanadi. ...

Bantok Grenvill

Bantok Grenvill - ingliz kompozitori, dirijyor. Musiqiy oriyentalizm ning yirik namoyandasi, ilk ijodiy qadamlaridan Sharqqa murojaat qilgan. 1938 y. dunyo boylab qilgan safarida sharq mavzu va kuylarini toplagan va asarlarida ulardan foydalangan ...

Bantu tillari

Bantu tillari - benuekongo tillari guruhi. Bu tillarda 150 mln.dan ortiq kishi sozlashadi. Morfologiyasi, sintaksisi va leksikasida umumiylik bor. Bantu tillari da bazi fleksiya unsurlari bolsada, asosan agglyutinativdir. Tovush tizimida ohang se ...

Banyan

Banyan, banian - fikuslar turkumiga kiradigan ikki tur daraxtning nomi; 1) bengal fikusi - yer bagirlab osadigan bahaybat daraxt. Urugini, odatda, qushlar tarqatadi. Bunda biror boshqa daraxtga tushib qolgan urugdan epifit holda rivojlanadigan os ...

Baqa joxorisi

Baqa joxorisi, torol - krestguldoshlarga mansub kop yillik ot. Poyasi tik usadi, suyet shoxlanadi. Barglari yaxlit, chozinchoq, arra tishli. Gullari oq, shoda topgulga yigilgan. Mevasi qozoqcha. Ildizi oq ildiz. Maydan avg.gacha gullaydi va meval ...

Baqachanoq

Baqachanoq - ikki pal-lalilar sinfiga mansub mollyuskalar urugi. Plastinka jabralilar turkumi sadafdorlar oilasiga kiradi. Chiganogining uz. 20 sm gacha. Chiganogida qulfli tishlar bolmasligi tufayli tishsiz de-yiladi. B. Yevropa, Shim. Afrika, O ...

Baqalar

Baqalar, baqasimonlar - dumsiz, suvda hamda quruqlikda yashovchilar oilasi. Tanasining uz. 3 sm dan 20 sm, bazan 32 sm gacha. Tishlari yuqori jaglarida joy-lashgan. Tanasi ixcham, orqa oyoqlari nisbatan uzun. 46 urugi 555 turi malum. Jan. Amerika ...

Baqaqurilloqlar

Baqaqurilloqlar -dumsiz amfibiyalar turkumining oilasi. 35 uruqqa bolingan, 580 turi bor. Yer yuzining hamma qismida uchraydi, tropik Amerika va Avstraliyada koproq tarqalgan. Ozbekistonda uchramaydi. B., asosan, daraxtlarda yashaydi. Shuning uch ...

Baqiroq maymunlar

Baqiroq maymunlar - gajak dumli maymunlar oilasining urugi. Tanasining uz. 37 - 72 sm gacha. Dumi tanasidan uzun va baquvvat, uchi gajak. Dumining ostki tomoni junsiz yalangoch, juda sezgir. Baqiroq maymunlar dumi yordamida shoxlarga ilashib, dar ...

Baqo va fano

Baqo va fano - orta asr Sharq falsafasidagi tushuncha. Cheksizlik va cheklilik manosida qollanilgan. Islom dinida baqo - Alloh sifatlaridan biri. Baqo - barcha yaxshi sifatlarni ozida mujassam qilish deb ham tushuniladi. Fano - ozidagi barcha yom ...

Baqorilar

Baqorilar - eng qad. hasharotlar turkumi. Perm davridan malum. Qanotlari ikki juft, torsi-mon va shaffof, yoyilganida 10 - 80 mm keladi. Boshi yirik, moylovlari uzun. ogiz organlari kemiruvchi tipda tuzilgan. Kopchilik turlarining yetuklik davrid ...

Bar

Bar - bosimning MKS birliklar tizimidan tashqari birligi. 1 bar = 105 Pa = 0.986923 atm. Meteorologiyada - atmosfera bosimini olchash uchun millibar birligi ishlatiladi. 1 mbar = 100 Pa=1 g Pa.

Baraba pasttekisligi

Baraba pasttekisligi - Garbiy Sibir pasttekisligining jan. qismida. Maydoni 117 ming km² ga yaqin. Yer yuzasi bir oz or-qir tekislik, balandligi 100 – 150 m. Baraba pasttekisligi da qator tepaliklar - "grivalar" uchraydi. Iqlimi keskin kontinenta ...

Barakat

Barakat - Turkmanistonning Bolxon viloyati Barakat tumanidagi shahar. Tuman markazi. Kurendogtizmasiningetagida, Qoraqum kanalining quyilish qismida joylashgan. Ashxoboddan 292 km shim garbda. Ashxobod - Turkmanboshi yonalishidagi temir yol stans ...

Barangar

Barangar, barangor, burongor - qadimgi turk-mogul xalqlarida harbiy-ma’muriy istiloh; 1) Chingiziylar saltanati barpo etilgunga qadar mogullar mamlakati ong qanot - barangar va sol qanot - juvangarga taqsimlangan. Chingizxon asos solgan ulkan sal ...

Barbarossa

Barbarossa, Borborus - Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz floti arboblari - aka-uka Bobo Uruj va Xayruddin ga yevropaliklar tomonidan berilgan nom. B. sozi nemischa bolib, "qizilsoqol" degan ma’noni anglatadi. Germaniya qiroli Fridrix I qizgis ...

Barbizon maktabi

Barbizon maktabi - fransuz realistik manzara janri rivojida muhim orin tutgan rassomlar guruhi; 19-asr 30 - 60- yillarida asosan Fontenblo ormoni yaqinidagi Barbizon qishlogida ijod qilishgan. Barbizon maktabi demokratik harakatlar kuchaygan, mil ...

Barbos gozasi

Barbos gozasi - yovvoyi goza turi. Genomi V3, xromosomalar soni 2p q 26. Birinchi marta Klement va Fillipslar tomonidan ta’riflab berilgan. Vatani Yashil Burun orollari. B. F. - tik osadigan kop yillik buta, boyi 1 - 2 m. Barg plastinkalari kerti ...

Barbyus Anri

BARBYUS Anri - fransuz yozuvchisi, jamoat arbobi. Ilk "Yiglovchi ayollar" she’riy toplami, "Yolboruvchilar", "Dozax" romanlarida ijtimoiy tengsizlik, xalqning nochor hayoti aks etgan. Bularda modernizm ta’siri seziladi. Birinchi jahon urushi unin ...

Barda (ozuqa)

Barda - qand va spirt zavodlari chiqindisi, qishloq xojaligi hayvonlariga ozuqa sifatida yediriladi. B.ning ozuqalik qiymati sharbat va spirt olinadigan mahsulotning turiga bogliq. Mac, lavlagi, kartoshka, javdar, makkajoxori va arpa B.sining tar ...