ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 465

Basketbol

Basketbol har birida beshtadan oyinchi ishtirok etadigan jamoaviy sport turidir. Oyindan bosh maqsad - topni qol bilan oynagan holda 3.05 m balandlikdagi shitga mustahkamlangan savatga tushirib, imkon qadar koproq ochko olish. Har bir jamoada bes ...

Bastakor

Bastakor - ananaviy, mumtoz musiqa asarlari muallifi. Musulmon Sharqida musannif, mullahhin, ohangsoz kabi atamalar bilan tanilgan. Odatda bunday sanatkorlar oz faoliyatida ijrochi lik va ijodchilikni uzviy boglashgan. Abu Nasr Forobiydan boshlab ...

Bastakorlik

Bastakorlik - Yaqin va Orta Sharq mamlakatlarida ananaviy, mumtoz musiqa uslubi zaminida yuzaga kelgan badiiy anana, ijodiy kasb turi, musiqa ijodchiligi. Quyidagi ijod shoxobchalarini oz ichiga oladi: 1) xalq orasida tanilgan muayyan kuy yoki as ...

Batal janri

Batal janri - tasviriy sanatning urush va harbiy hayot mavzularini aks ettirishga bagishlangan janri. Jang korinishlari, harbiy yurishlar, qurolli kuchlarning hayotini tasvirlash Batal janri da asosiy orinda turadi. Aniq jang lavhasini ifodalash, ...

Batareya

Batareya - artilleriya qismlari va harbiy kemalarda 2 - 4 yoki undan koproq toplardan iborat artilleriyaning birinchi ot ochuvchi va taktik bolinmasi. Ikkita ot ochuvchi va bitta boshqarish vzvodidan iborat. Polk tarkibida yoki alohida bolishi mu ...

Batareya (qurilma)

Batareya - bir xil turdagi elektr akkumulyatorlari, kondensatorlari yoki isitish radiatori, isitish asboblari hamda apparatlari va boshqalarning birgalikda ishlashi uchun malum tizim asosida birlashtirilgan qurilma. Jumladan, akkumulyator element ...

Batiskaf

Batiskaf - chuqur suv ostida okeanografik va boshqa tadqiqotlar olib borish uchun moljallangan ozi yurar apparat. Suvdan yengil suyuqlik toldirilgan korpus va polat shar dan iborat. Korpusida ballastli sisternalar va akkumulyatorlar batareyasi bo ...

Batometr

Batometr - suvning kimyoviy va fizikaviy xossalarini tekshirish, undagi organik hamda anorganik koshilmalarini aniqdash maqsadida tabiiy suv havzalaridan muayyan chuqurlikda namuna oladigan asbob. Tez toladigan va sekin toladigan xillari boladi. ...

Batumi

Batumi - Gurjiston Respublikasidagi shahar, Ajariya Respublikasi poytaxti. Qora dengiz sohilidagi yirik port, kurort shahar va sanoat markazi. Boku - Batumi temir yolning oxirgi st-yasi. Jan.da Turkiya bilan chegaradosh. Aholisi 152 839 kishidan ...

Batut

Batut - tortburchak shaklli, atrofi polat prujinalar yoki rezinalar bilan mahkam tortilgan "sim krovat"ga oxshash sakrashga moljallangan anjom. Undan akrobatlar, suvga sakrovchilar, gimnastlar foydalanadi. B.ning uz. 5 m, eni 1.5 m, poddan baland ...

Bavosir

Bavosir, gemorroy - togri ichakning pastki qismi, xususan orqa chiqaruv yoli venalarining tugun-tugun bolib kengayishi. Intoksikatsiya, allergiya, mexanik tasirotlar: venalarning osma, ayollarda homilali bachadon bilan ezilishi, uzoq muddat oyoqd ...

Baxillik

Baxillik - axloq tushunchasi. Biron shaxsning osishini, darajasi, obro-etibori oshishini, yutugi, istedodi va boshqalarni ich-ichidan kora olmaslik. B. shaxsiyatparast, xudbin va kongli qora kishilarga xos xususiyat bolib, odamlar ortasidagi ijti ...

Baxt

Baxt - manaviy-axloqiy tushuncha. Kishi oz faoliyati natijalaridan, hayotda qolga kiritgan yutuqlaridan tola qoniqish, yashash tarzidan mamnunlik, muayyan maqsadga yetganlik, orzu-umidning ushalishi, bearmonlik holati sifatida namoyon boladi. Bax ...

Baxtiyoriilar

Baxtiyoriilar - Eronning asosan jan garbi da yashovchi kochmanchi va yarim kochmanchi qabilalar. Soni I mln. kishi. B. fors tilida sozlashadi. Islom diniga etiqod qilishadi. B.da qabila-urugchilik tartiblari hanuzgacha saqlangan. B. asosan ikki u ...

Baxtsiz hodisa

Baxtsiz hodisa - turli tabiiy ofat, avariya va boshqa kongilsiz hodisalar oqibatida badanga shikast yetish, mayib bolish yoki olish hollari. Ozbekiston Respublikasi qonunlarida korxonalar, qurilish, transport, konlar va bosh joylarda xavfsizlik q ...

Teshaboy Bayandiyev

Teshaboy Bayandiyev - teatrshunos olim. Qoraqalpogistonda xizmat korsatgan san-at arbobi. Sanatshunoslik fanlari dri. Toshkent davlat san-at institutipi tugatgan. 1954 - 59 yillar Qoraqalpogiston davlat filar-moniyasida badiiy rahbar. 1968 - 74 y ...

Baydarka

Baydarka - xipcha yengil qayiq. Eshkaklari ilgaksiz. Rul bilan boshqariladi, rul oyoqda buriladi. Sport B. si - yaxlit yogoch yoki plastmassa qoplamali, turist B.si - yogoch, metall yoki plastmassadan yigma qobirgali qilib yasalib, suv otkazmaydi ...

Baydarka va kanoeda eshkak eshish

Baydarka va kanoeda eshkak eshish - sport turi, poygalar va slalomdan iborat. Baydarka va kanoeda eshkak eshish musobaqalari 19-asrning 60-yillarida Yevropaning kopgina mamlakatlarida eshkakchilar klublari paydo bolgandan song boshlandi va avval ...

Bayer

"Bayer" - Germaniyadagi kimyo kompaniyasi, 1863 y.da tashkil topgan. 1992 y.gacha Germaniyaning "I. G. Farbenindustri" kimyo konserni tarkibiga kirgan. Ogitlar, osimliklarni zararkunandalar va kasalliklardan himoya qilish vositalari, uruglik dori ...

Bayera

Bayera - ginkgodoshlar oilasiga mansub qad. osimliklar turkumi. Bargi dixotom tomirli, yarim togarak yoki keng pona shaklida, asosigacha ayri shoxlanib, bir necha marta bolingan. Bargining ustki va ostki epidermis hujayralari va barg lari har xil ...

Baynalmilalchilik

Baynalmilalchilik - jahondagi turli millat va irqlarga mansub kishilarning xalqaro birdamligi; ularning bir-birlarini tushunishlari va ozaro ishonchining, madaniyatlar, qadriyatlar, bilim va texnologiyalar ozaro singib borishining asosi; millatch ...

Bayot

Bayot - 1) On ikki maqom tizimidagi muayyan shobalar nomi ; 2) Shashmaqomda Navo, Xorazm maqomlarida Navo va Dugoh maqomlari tarkibidagi shobalar. Asosiy pardalar tovush qatori re ioniy - fa ioniyga togri keladi. Shashmaqomning Navo maqomi tarkib ...

Bayram

Bayram - keng nishonlanadigan tantanali kun. Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot davomida kelib chiqishi, mazmuni, ijtimoiy hayotda qaror topishiga kora ananaviy, diniy, milliy va boshqa B.lar vujudga keldi. Avloddan-avlodga meros tariqasida otib kelad ...

Bayram kunlari

Bayram kunlari - muhim voqealarga bagishlangan, anana sifatida nishonlanadigan, ish kuni hisoblanmaydigan kunlar. Ozbekiston Respublikasi hududida quyidagi kunlar bayram kunlari deb belgilangan: 1 yanvar - Yangi yil; 8-mart - Xotin-qizlar kuni; 2 ...

Bayron Jorj Noel Gordon

BAYRON Jorj Noel Gordon - ingliz shoiri, Kembrij untida oqigan. Lordlar palatasi azosi. "Chayld Harold ziyorati" dostonini yaratdi. Sharq dostonlari turkumidagi "Kofir", "Abidoslik kelin", "Qaroqchi", "Lara", "Korinf qamali", "Parizod" kabi dosto ...

Bayt

Bayt - ikki misra sher. 1) Sharq xalqlari sheriyati gazal, qasida, masnaviy va boshqa janrlari B.dan tuziladi. Tarjiband va tarkibbandlarda bandlarni bir-biriga boglovchi B. vosita B. deyiladi. Mas, Navoiyning "Garoyib ussigar" devonida "Ketur so ...

Baza detal

Baza detal, asos detal - 1) mashina va mexanizmlarning uzel va detallarini biriktirishga hamda ularning bir-biriga tik uchta koordinata tekisligida harakatlanishiga imkon beradigan detal. Baza detal mashina yoki mexanizmni yigishda asos hisoblana ...

Bazal membrana

Bazal membrana - kopchilik umurtqasiz va umurtqali hayvonlar hamda odamda qoplovchi va biriktiruvchi toqimalarni chegaralab turadigan hujayralararo tayanch qavat yoki chegara parda. Bazal membrana govak modda va unda joylashgan tolalardan iborat. ...

Bazalioma

Bazalioma - teri osmalarining bir xili, teri karsinomasi; teri bezlari epitelial hujayralaridan paydo boladi. Yuzda, bazan qol-oyoq yoki boshqa joyda vujudga kelib, teridan sal kotarilib turadi; asta-sekin kattalashib yaraga aylanadi, qichishadi ...

Bazda

Bazda - Qashqadaryo viloyatida ilk orta asrlarda mavjud bolgan shahar, Nasafdan song ikkinchi yirik shahar hisoblangan. B. ornida hozir Qamashidan 10 km jan garbda joylashgan Kohna shahar harobasi mavjud. 9 - 10-asr manbalarida Nasaf viloyatidagi ...

Bazidiomitsetlar

Bazidiomitsetlar, bazidiyali zamburuglar - yuksak zamburuglar sinfi, jinsiy jarayonda maxsus jinsiy kopayish organlari - bazidiyalar hosil qilish xususiyatiga ega. Mitseliydagi mevali tanasi har xil shaklda. Mitseliy tosiqlarining oziga xos murak ...

Bazidiyalar

Bazidiyalar - bazidiyali zamburuglarning spora hosil qiladigan organlari; dikariot giflar uchida ikki yadroli hujayralardan hosil boladigan tognogichsimon bitta yoki tortta hujayradan iborat. Rivojlanishiga kora xalta ga oxshab ketadi. B.da jinsi ...

Bazis narx

Bazis narx - 1) rejali iqtisodiyotda doimiy deb qabul qilingan va xalq xojaligi korsatkichlari dagi ozgarishlarni, indekslarni hisoblashda asos qilib olingan narx. Turli yillarda narxlar ozgarib turgani uchun mazkur korsatkichlar dinamikasini nar ...

Bazm

Bazm - toy munosabati bilan katta uy yoki keng hovli sahnida otkaziladigan tomosha, katta mehmondorchilik, ziyofat, kecha. B.lar odatda sozandaxonanda, nogorachi, surnaychikarnaychilar, raqqos va raqqosalar, askiyabozlar ishtirokida otkaziladi. B ...

Bazudin

Bazudin, diazinon - osimliklarni zararkunanda hasharotlardan himoya qilishda ishlatiladigan kimyoviy modda; insektitsid. Osimliklarga osish davrida purkash uchun 60% li emulsiyalanuvchi konsentrat, uruglikni ekishdan oldin upalash uchun 40% li ho ...

Bebokcha

Bebokcha, Beboqcha - maqom yollarida yaratilgan ozbek mumtoz ashulasi. Kuy-ohang va parda tuzilishi boyicha BOzRuk maqomiga mos keladi. Xalq orasida bir necha xillari tarqalgan bolib, ular usul va avjlar kolami bilan farqlanadi. B.ning mukammal k ...

Beda biti

Beda biti, akasiya biti - afididlar oilasiga mansub qanotsiz yoki tortta nafis qanotli mayda hasharot. Tanasi 1.3 - 2.1 mm. Migratsiyalanib tola ozgarish bilan rivojlanuvchi formalari mavjud. Beda biti tuxum holda beda angizi, akatsiya bachkisi, ...

Beda odimchisi

Beda odimchisi - kapalaklar turkumining odimlovchilar oilasiga mansub hasharot. Ka-palagi sargish, qanotlarini yoyganda 25 mm keladi. Kechasi uchadi. Tuxumini beda bargiga qoyadi. Tuxumidan bir haftada lichinka chiqadi. Qurti yashil, ingichka bol ...

Beda oltinqongizi

BEDA OLTINQONGIZI - qattiq qanotlilar tur-kumiga mansub hasharot. Lichinka davrida zarar kelgiradi. Voyaga yetgan Beda oltinqongizi ning uz. 11 - 16.5 mm cha, uzunchoq, yassi tanasi oldidan orqa tomoniga qarab ingichkalashib boradi. Rangi qizgish ...

Bedapoya

Bedapoya - beda bilan band bolgan dala. Sugoriladigan dehqonchilikdagi almash-lab ekish sxemasiga kora, B.da beda 3 yil, lichan uchun 5 yil ostiriladi. Beda dukkakli ekin bolganidan, ildizidagi tuganak bakteriyaGtap tufayli tuproqdagi azot miqdor ...

Bedarak yoqolgan deb topish

BEDARAK YOQOLGAN DEB TOPISH - fuqarolarning huquqiy taqdirini hal qiluvchi yuridik fakt. Agar fuqaroning qayerdaligi haqida uning yashash joyida bir yil davomida malumotlar bolmasa, manfaatdor shaxslarning arizasiga muvofiq, sud bu fuqaroni Bedar ...

Begonalashuv

Begonalashuv - inson faoliyati va uning natijalari mustaqil kuchga aylanib, inson ustidan hukmronlik va unga yovuzlik qiladigan holatga kirishishini ifodalaydigan ijtimoiy jarayon. Mehnat shart-sharoiti, vositalari va mahsuli ustidan ijtimoiy naz ...

Begor

Begor - orta asrlarda Orta Osiyo va Orta Sharqda mavjud bolgan majburiyat. Mehnatkash xalq xon va mahalliy hukmdorlar tarafidan davlat va zamindorlarning turli qurilishlari da tekinga ishlab berishga majbur qilingan. Mac, Abdulla-xon II ning maxs ...

Behzod miniatyura maktabi

Behzod miniatyura maktabi - Sharq miniatyura sanatida Behzod ijodi tasirida yuzaga kelgan oziga xos yonalish. Kamoliddin Behzod asos solgan va uning shogirdlari, izdoshlari tomonidan rivojlantirilgan. Behzod miniatyura maktabi m. Sharq tasviriy s ...

Bek

Bek - 1) qad. turkiy xalqlarda xon xizmatidagi alohida harbiy qism vakillari. Ular katta imtiyozlarga ega bolib, oliy harbiy zodagonlar tabaqasini tashkil qilgan. 2) Mo-varounnahr xonliklarida davlat arbob-larining bolalari va yaqin qarindoshlari ...

Bekinmachoq

Bekinmachoq - bolalar oyini. Kamida 4 - 6 bola ikki todaga bolinadi. Dastlab marra belgilanadi. Bir guruh boshqasiga korinish bermay, biror pana joyga yashirinadi. Poylab turganlar yashiringanlik belgisini eshitgani hamono, bekinganlarni chaqqonl ...

Bekjon Rahmonov

Rahmonov Bekjon, Mulla Bekchon - Yosh xivaliklar partiyasining arbobi, marifatparvar. Xivada madrasa talimini olib, Istanbul dorilfununi da tahsil korgan. Xorazmga qaytgach, jadidchilik harakatida faol qatnashgan. Xivada xonlik tuzumi agdarib tas ...

Bekkaria Chezare

BEKKARIA Chezare -italyan marifatparvar adibi, huquq dri. Sudlarning qonunga asoslanmay turib, aybdorga jazo tayin etilishiga, ayblanuvchilarni qiynoqqa solib, iqror qildirish usuliga qarshi chiqqan. Olim jazosini umrbod qamoq bilan almashtirishn ...

Beklarbegi

Beklarbegi - 1) yuqori mamuriy unvon va lavozim; viloyat, katta shahar hokimlari. B. lavozimi Orta Osiyo mamlakatlari, Kichik Osiyo va Zakavkazye turkiy xalklarida 19 a. oxirigacha saqlangan. B.ning asosiy vazifasi soliqva b. majburiyatlarning oz ...

Bekobod shamoli

Bekobod shamoli - Turkiston olkasidagi kuchli shamollar. Fargona vodiysining garb tomonidagi Fargona yolagi orqali esadi. Vodiydan Sirdaryo viloyati tomon esadigan sharqiy va jan.sharqiy shamol Bekobod shamoli yoki "Xovos shamoli", Fargona vodiys ...