ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 466

Bekovich-Cherkasskiy harbiy yurishi

Bekovich-cherkasskiy harbiy yurishi -Rossiya hukmdori Petr I tomonidan Amudaryoning quyi oqimi sohiliga uyushtirilgan harbiy yurish. Harbiy yurishga Bekovich-Cherkasskiy rahbar boladi. Uning asl ismi Davlat Kizden mirza, choqintirilgach, Aleksand ...

Bektoshiya

Bektoshiya - Turkiya va Albaniyada tarqalgan sufiylik tariqati. Kichik Osiyoda 13-asr oxiri - 14-asr boshida mahalliy turk kochmanchi va otroq aholisi orasida paydo bolgan. Tariqatning nomi yarim afsonaviy Hoji Bektosh Rumiydan boshlanadi. B. tar ...

Bekvordeyshn

Bekvordeyshn - naqs tovarlar narxi muddati kelishilgan tovarlar narxiga, tez fursatda yetkazib beriladigan tovarlar narxlari kechikibroq yetkazib beriladigan tovarlar narxiga nisbatan qimmatroq bolgan holat. Mac, fevralda naqd bugdoy 300, mart oy ...

Belangi

Belangi, bel ogrigi, lyumbago - belning tosatdan qattiq ogrib qolishi. Asosan, ogir yuk kotarish yoki keskin harakat qilish tufayli umurtqa pogonasi muskullariga haddan tashqari zor kelganda roy beradi. Umurtqa pogonasi boylamlarining chozilishi, ...

Belaya veja pushchasi

Belaya veja pushchasi, Belaya Veja ormoni - Bug, Neman va Pripyat daryolari suvayirgichlari hududidagi yirik ormon massivi. Belorussiya bilan Polsha chegaralarida joylashgan. Umumiy maydoni 150 ming ga. B.Belaya veja pushchasi ning sharqiy qismi ...

Belen

Belen, Para - Braziliya shim.dagi shahar, Para shtatining mamuriy markazi. Aholisi 1.1 mln. kishi. Dengiz porti, xalqaro aeroport bor. Oziq-ovqat, yogochsozlik, kemasozlik korxonalari va ustaxonalar bor. B. orqali chetga ormon mahsulotlari va jut ...

Belfast

Belfast - Shimoliy Irlandiya ning yirik shahri. Belfast-Lox qoltigidagi katta port. Temir yol tuguni. Aholisi 304 ming kishi. B. kanal va temir yol orqali ichki rayonlar bilan boglangan. Sanoatining asosiy tarmoqlari: kemasozlik. elektrotexnika, ...

Belflyor

Belflyor - kechpishar olma navi. AQShdan keltirilgan. Ozbekistonda 19-asr ning oxirlaridan keng tarqala boshlagan. Daraxti ortacha osadi, keng shoxshabbali, odatda, shoxlari yerga osilib tushadi. Guli yirik, oq, erta bahorda gullaydi. Mevasi yiri ...

Belglar

Belglar - 1) Sena va Reyn daryolari oraligida yashagan shim.sharqiy gall qabilalari. Rimliklarga dastlab Yuliy Sezar yurishlari munosabati bilan malum bolgan. Qadimda jasur xalq sanalgan ; rimliklarga qattiq qarshilik korsatganlar; miloddan avval ...

Belila

Belila, oq boyoq - barcha turdagi boyoqlar va emallarga koshiladigan, rezina, plastmassa, qogozni boyash uchun moljallangan oq pigmentlarning umumiy nomi. Oltingugurtli, ruxli, surmali, titanli, qorgoshinli B.larboladi.Oltingugurtli B. - pyx sulf ...

Vissarion Belinskiy

Vissarion Grigoryevich Belinskiy, Sveaborg 1848.26.5, Peterburg) - rus munaqkidi, publitsist, faylasuf. Oilasi Penza gubernyasining Chembar shahriga kochib kelgan. Chembar uyezd bilim yurtida, Penza gimnaziyasida oqidi. Moskva universitetining ti ...

Bellinsgauzen Faddey Faddeyevich

Bellinsgauzen Faddey Faddeyevich. 9, Ezel o., hozirgi Saarema o., Estoniya Respublikasi - 1852, 13. 1, Kronshtadt) - rus dengizchi sayyohi va tadqiqotchisi, admirali. 1803 - 06 y.larda dunyo aylana dengiz sayohatida ishtirok etgan. 1819 - 21 y.la ...

Belorussiya Milliy fanlar akademiyasi

Belorussiya milliy fanlar akademiyasi - Belorussiya Respublikasidagi oz-ozini boshqaruvchi oliy ilmiy muassasa. Tabiiy, texnika va ijtimoiy fanlarning asosiy yonalishlari boyicha tadqiqotlar olib boradi va ularni muvofiklashtiradi. 1929 y. Minsk ...

Belostok

Belostok, Byalistok - Polshaning shim.sharqidagi shahar, Belostok voyevodaligining mamuriy markazi. Byala daryosi sohilida. Aholisi 260 ming kishi. Temir yol tuguni. 19-asr 30yillaridan toqimachilik sanoati bilan mashxur, asosan jun gazlama ishla ...

Belugalar

Belugalar - osyotrsimonlar oilasiga mansub baliqdar urugi. Yarimoy shaklidagi keng ogzi, pastki lablari ortasidan kesik borligi va jabralarining tuzilishi bilan boshqa baliklardan farqqiladi. 2 turi: beluga va kaluga bor. Beluga Kaspiy, Qora, Azo ...

Belyankin Dmitriy Stepanovich

Belyankin Dmitriy Stepanovich 8, Vologda guberniyey - 1953.20.6. Moskva) - petrograf, texnik petrografiyaiing asoschisi, akad. Petrograd politexnika iiti prof. 1930 y.dan Petrografiya instituti, songra Geologiya fanlari institutida ishlagan. 1949 ...

Belyanskiy Ivan Filippovich

Belyanskiy Ivan Filippovich - televideniye ixtirochilaridan biri. Ozbekistonda xizmat korsatgan ixtirochi, Orta Osiyo aloqa okrugnning Toshksntdagi tajribasiiov st-yasida ishlagan. B. P. Grabovskiy bilan hamkorlikda harakatdagi tasvirni elektron ...

Belyayev Viktor Mixaylovich

Belyayev Viktor Mixaylovich - rus musikdshunosi, sanatshunoslik fanlari d-ri, prof. 1941 - 43 yillari Ozbekiston XKS huzuridagi Sanat ishlari boshqarmasi, Sanatshunoslik instituti va Toshkent konservatoriyasida ishlagan. Rus va ajnabiy kompozitor ...

Bemorni parvarish qilish

Bemorni parvarish qilish - bemor larga hertomonlama yordam berish va vrach korsatmalarini bekamu kust amalga oshirishni taminlaydigan tadbirlar majmui; davoning muhim tarkibiy qismi. Turli kasalliklarda bemorni parvarish qilishping oziga xos xusu ...

Benefis

Benefis - tushumi tola yoki qisman teatr jamoasi yoki ayrim aktyorga tolanadigan spektakl. Birinchi B. Fransiyada 1735 i. otkazilgan. Ozbekistonda birinchi B. 1924 yilda atoqli aktrisa Masuma Qoriyevaning Halima rolini 100marta ijro etishi munosa ...

Beneveni Florio

BENEVENI Florio podsho -Rossiyasi poytaxti Sankt-Peterburgdagi "Elchilik mahkamasida sharqni organuvchi ekspeditsiya" kotibi. Pyotr I B.ni Buxoroga elchi sifatida yuborgan va oz imzosi bilan maxsus yoriqnoma tuzib bsrgan. Bu yoriqnoma 7 bolimdan ...

Bengal adabiyoti

Bengal adabiyoti - Hindistonning Garbiy Bengaliya shtati va Bangladeshda yashaydigan bengallarning milliy adabiyoti. Bengal adabiyotining yozma ilk namunasi "Chorjapod" xalq sheriyatining yorqin namunasi hisoblanadi. Bengal adabiyotida 10-asrda z ...

Bengaliya

Bengaliya, Bangol - Osiyo jan.dagi tarixiy viloyat. Gang daryosining quyi oqimi havzasi va Gang, Brahmaputra darslari deltasida. Qadimda B.ning turli qismlari Anga, Vanga, Gauda kabi nomlar bilan mashhur bolgan. Bu hudud 10 - 12-asrlardan B. deb ...

Bentonitlar

Bentonitlar, bentonitli gillar - asosan montmorillonit guruhiga mansub minerallardan iborat gillar. Bazan tosheovun ham deyiladi. B. tarkibiga montmorillonitdan tashqari gidroslyuda, kaolinit, paligorskit, seolitlar va boshqa ham kiradi. B. vulka ...

Bentos

Bentos - dengiz va chuchuk suv havzalari tubidagi balchikda va uning ustida yashaydigan organizmlar. B. osimliklar va hayvonlar B.ga ajratiladi. Zoobentos oz navbatida loyqada yashaydigan hayvonlar - infauna ga, loyqa ustida ormalab yuruvchilar - ...

Benzantron boyoqlar

Benzantron boyoqlar - benzantron asosida olinadigan boyoqlar. Benzantron molekulasi tortta kondensatlangan olti azolik halqali birikmadan iborat bolib, uning ozi boyash xossasiga ega emas. Benzantron boyoqlar ikki molekula benzantronni kondensatl ...

Benzidin

Benzidin -, H2NC,H4CrH4NH2 organik birikma, aromatik diamin. Mol. m. 184.23. Rangsiz yaltiroq kristallar. Havoda va yoruglik tasirida qorayadi. Suyuqlanish temperaturasi 128°, qaynash temperaturasi 401.7°. Suvda 0.4%, efirda 2.2%, etanolda 1.0% e ...

Benzil spirt

Benzil spirt -, S6N5SN2ON - oddiy aromatik spirt. Xushboy, rangsiz suyuklik. Mol. m. 108.14, zichligi 1045.5 kg/mg kaynash temperaturasi 205.8°. Spirt, xloroform va boshqa organik erituvchilarda yaxshi, 100 g suvda 4 g eriydi. Benzil spirt tabiat ...

Benzil xlorid

Benzil xlorid, S6NSN2S1 - organik birikma. Mol. m. 126.59. Otkir gidli rangsiz suyuqlik. Zichligi 1100 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi - 39°, qaynash temperaturasi 179°. Suvda erimaydi; spirt, xloroform va boshqa organik erituvchilarda yaxshi er ...

Benzin

Benzin - turlicha tuzilgan uglevodorodlar aralashmasi, 30 - 205° oraligida qaynaydigan rangsiz suyuklik. Muzlash temperaturasi - 60°, alangalanish temperaturasi 0° dan past, zichligi 680–780 kg/m3. Havoda B. butlari konsentratsiyasi 0.074 - 0.123 ...

Benzinli keskich

Benzinli keskich - yonilgi sifatida benzin yoki kerosin ishlatiladigan metall kesish apparata. Suyuq yonilgi idishi, keskich, yonilgi va kislorod uzatish shlanglaridan iborat. Bakda ortiqcha bosim hosil qiluvchi dastaki havo nasosi ornatilgan; un ...

Benzoil peroksid

Benzoil peroksid, S6N5SOOO - SOS6N5 - organik birikma. Mol. m. 242.23; rangeiz kristallar. Zichligi 1334 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi 106 - 108°. Suvda, spirtda yomon, atseton, metiletilketon, benzol va stirolda yaxshi eriydi. Qizdirilganda v ...

Benzoil xlorid

Benzoil xlorid, S6N5SOS1 - organik birikma. Mol. m. 140.52; xavoda tutaydigan otkir hidli rangeiz suyuqlik; qaynash temperaturasi 197.2°, zichligi 20° da 1212 kg/m1; efir, benzol va boshqa organik erituvchilarda eriydi. Suv bilan gidrolizlanganda ...

Benzoy aldegid

Benzoy aldegid, S6N5SNO - organik birikma, aromatik aldegidlarning dastlabki vakili. achchiq bolom gidi keladigan rangsiz moysimon suyuqlik; tabiatda achchiq bodom va shaftoli magzida amigdalin dsb ataluvchi glikozid holida uchraydi. Mol.m. 106.1 ...

Bepushtlik

Bepushtlik, tugmaslik, tugdira olmaslik - voyaga yetgan organizmning nayel qoldirishga ojizligi. Odamda - bir maromda jinsiy hayot kechirib, boyida bolishdan saqlanish vositalari dan foydalanmay, kamida 2 yil birga turib farzand kormaslik "bepush ...

Beqasam

Beqasam, beqasab - yol-yol gulli pishiq mato; tanda ipi ipak, arqogi ipdan toqiladi. Arqoq ipi tanda ipidan yogonroq bolgani uchun mato yuzasida kondalang chiziqlar hosil boladi. Toqish jarayonida arqoq ipi hollanib turiladi. Maxsus ishlov berib ...

Ber qonuni

Ber qonuni - daryolarning oqish qonuniyatini aks ettiradigan qonun. 1857 yilda rus tabiatshunosi K. M. Ber topgan. Daryolar Shim. yarim sharda ong tomonga, Jan. yarim sharda chap tomonga burilishga intilib oqadi. Shu tufayli, daryolar qaysi tomon ...

Berd

Berd, Byord Richard - amerikalik qutb tadqiqodchisi, uchuvchi, admiral. 1926 yilda birinchi marta Shim. qutb ustiga uchib, qonmasdan qaytib kelgan. AQShning Antarktikaga uyushtirgan 4 yirik ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan. 1929 yil noyabrda Jan ...

Berdi baxshi

Berdi baxshi - ozbek xalqdostonchisi. 19-asrning 2-yarmi va 20-asrning 30- yillarida Toshkent viloyati Piskent tumani Evalak qishlogida yashab otgan. Undan birgina "Alpomish" dostoni 1926 yilda yozib olingan. Bu doston mazmuni va syujeti yonalish ...

Berdiyor mashara

Berdiyor mashara - ozbek xalq ananaviy teatr aktyori. Mizrob masharaning shogirdi. Repertuarida 40 ga yaqin ogzaki hajviya, muqallid, hajviy qoshiq va oyinlar bolgan. "Eshoni rais", "Boz dokoni", "Juvozkash", "Ogirlik", "Sartarosh", "Tegirmonchi" ...

Berendeylar

Berendeylar - rus yilnomalarida 11-asrdan 12-asr oxiriga qadar tilga olingan turkiy kochmanchi qabila. B. nomi bazi tarixchilar fikriga kora "boyandurlar" nomining ruscha notogri atalishidir. 11-asrning 2-yarmida B. boshqa turkiy xalklar bilan bi ...

Beriberi

Beriberi, V, avitaminoz, alimentar polinevrit - ovqatda V, vitamin yetishmasligi va uning organizmda ozlashtirilishi buzilishidan paydo boladigan kasallik. 1910 - 30 yillarda Orta Osiyoda, jumladan Ozbekistonda ham qayd qilingan. Bunga nuqul okla ...

Berilliy oksid

Berilliy oksid, VeO -berillnyiing kislorod bilan birikmasi; oq poroshok, zichligi 3025 kg/m3, suyukdanish temperaturasi 2578°, qaynash temperaturasi 4300°. 2100° gacha barqarorava 2100 - 2578° da barqaror Rmodifikaiiyalari mavjud. Tabiiy sharoitd ...

Berilliy qotishmalari

Berilliy qotishmalari -berilliynmsh turli metallar bilan hosil qilgan qotishmalari. Odatda, Berilliy qotishmalari tarkibida boshqa metallar koproq boladi, lekin berilliy ularda bazi muhim xossalar paydo qiladi. Mac, misning 2 - 2.5% Be bilan hosi ...

Berilliylash

Berilliylash - metall yoki qotishmalarning sirtqi qatlamini 1100° gacha trada oksidlanishdan saqlash maqsadida Be bilan qoplash. B. uchun 98 - 99% Be va 2 - 1% NH4C1, yo bolmasa, 75% Be, 23% A12O3 va 2% NH4C1 kukunlari aralashmasi ishlatiladi. Me ...

Bering Vitus Ionassen

Bering Vitus Ionassen - dengizchi sayyoh, kapitankomandor. Asli daniyalik, 1703 yil rus flotiga taklif qilingan. 1724 yilgacha Boltiq va Azov dengizlari flotlarida xizmat qilgan. B.ga 1725 yilda Osiyo bilan Amerika quruqlik orqali tutashganligi y ...

Berk olka

Berk olka - oqar suvlari ichki dengiz yoki okeanga borib quyilmaydigan olka. Iqlimi qurgoqbolganidan Berk olkada suv kam boladi. Ayrim daryolargina kesib utib, okeanga quyiladi. Berk olkada bundam daryolarga odatda kuyi va orta oqimida birorta ha ...

Berkqora qabristoni

Berkqora qabristoni - Qirgiziston Respublikasi Talas vodiysining Berkqora togi oraligida joylashgan chorvador qabilalar qabristoni, 1938 - 39 yillarda A. N. Bernshtam tekshirgan. Berkqora qabristoni ikkita markaziy maqbaraga ega bolib, atrofi tos ...

Berkshir chochqa zoti

BERKSHIR CHOCHQA ZOTI - Angliyaning Berkshir grafligida 18-asr oxirida mahallin chochqa zotini Neapol, portugal, xitoy chochqa zotlari bilan chatishtirish natijasida yetishtirilgan. Gosht va yogi uchun boqiladi. Tana tuzilishining yirikligi va te ...

Berlin devori

Berlin devorining qulatilishi - Ikkinchi jahon urushi oqibatida ikkiga bolinib ketgan Germaniyaning qayta birlashishining boshlanishi. Sotsialistik jamiyat qurish yolini tutgan Germaniya Demokratik Respublikasi ning ijtimoiy turmush darajasi rivo ...