ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 468

Bibliografiyashunoslik

Bibliografiyashunoslik - bibliografiya nazariyasi, tarixi, metodi va uni tashkil etish masalalarini organadigan va ishlab chiqadigan fan sohasi. B. termini dastlab 18-asrda Garbiy Yevropada paydo bolgan, 20-asr ortalariga qadar turlicha talqin et ...

Bicherstou Garriyet

BICHERSTOU Garriyet - amerikalik adiba. Ijodini lavha yozishdan boshlagan. B.S. nomini jahonga taratgan "Tom toganing kulbasi" romani Amerikada ijtimoiyiqtisodiy ziddiyatlar keskinlashuvi, negrlar qulligiga qarshi kurash ifodasi sifatida dunyoga ...

Bichilish

Bichilish - badanning tabiiy burmalaridagi terining ishqalanib qizarishi. Asosan, dumba burmalari, chov, oyoq barmoqlarining orasi, qoltiq osti, ayollarda sut bezlarining osti bichiladi. Kop terlash va kop yog chiqib turishi, oqchil kelishi, siyd ...

Bichish mashinasi

Bichish mashinasi - tikuvchilik korxonalarida gazlama bichish uchun moljallangan qurilma. Kiyimlarni yakka tartibda tikish korxonalari da gazlama bir qavatli qilib bichiladi. Yirik tikuvchilik korxonalarida esa toshama holida bichiladi. Gazlama t ...

Bidiyorshum

Bidiyorshum - ozbek xalq ananaviy teatrining aktyori va ogzaki pyesalar ijodkori. 18-asr oxiridan 19-asrning birinchi yarmigacha Qoqon professional aktyorlar uyushmasi ning korfarmoni. Qad. ozbek xalq teatri va aktyorlik sanati rivojiga katta his ...

Bidun

Bidun - Buxoroni idora qilgan buxorxudotlardan biri. Buxoro arki va shahar atrofidagi devorlarni qayta tiklatgan. Rivoyatlarga kora, B. binokorning nomini temir taxtaga oyib yozdirib, uni saroy darvozasiga qoqib qoyishni buyurgan. Yana osha rivoy ...

Bidat

Bidat - nomaqul yangilik; din aqidalariga xilof yangilik. Dastlab xalifa Usmon dan norozi odamlar, asosan shialar va xorijiylar uni Muhammad sozlari va amallariga zid yangiliklar kiritganlikda, B.da ayblaganlar. Keyinroq islom dunyosida diniygoya ...

Bihar

Bihar - Hindistonning shim.sharqidagi shtat. Nepal bilan chegaradosh. Maydoni 174 ming km². Aholisi 86.3 mln. kishi. Mamuriy markazi - Patna shahri B.ning shim. qismi HindGang tekisligida, jan. esa ChxotaNagpur togligining sharqiy qismida joylash ...

Bijgish

Bilgish, bijgitish, achish, achitish, fermentatsiya - mikroorganizmlar yoki ular ajratadigan fermentlar ishtirokida organik moddalarning parchalanish jarayoni. Bunda bijgiydigan mahsulotning bir qismi oksidlansa, ikkinchi qismi qaytariladi, natij ...

Bilbao

Bilbao - Ispaniya shim.dagi shahar. Basklar mamlakatida, Biskay provinsiyasining mamuriy markazi. Nervon daryosi boyidagi yirik port va temir yol tuguni, xalqaro aeroport bor. Aholisi 369 ming kishi, shahar atrofi bilan birga 950 mingdan ortiq. M ...

Bilga xoqon bitiktoshi

Bilga xoqon bitiktoshi - marmar bitiktosh, turkiy yozuv yodgorligi. Bilga xoqon sharafiga qoyilgan. Ulan Batordan 400 km janubdagi Qorabalgasun shahrining harobalaridan taxminan 40 km shimolda joylashgan. Boyi 3 m 45 sm, eni 1 m 74 sm, kalinligi ...

Bilik

Bilik - 1) qad. turkiy qavmlarda ilm, bilish, hikmatli soz, dono maslahat manosini anglatuvchi soz. Mahmud Koshgariyning "Devonu lugotit turk", Yusuf Xos Hojibning "Kutadgu bilig" asarlarida kop qollanilgan. 2) Chingizxon hayot chogida aytgan va ...

Bilim

Bilim - kishilarning tabiat jamiyat hodisalari haqida hosil qilgan voqelik malumotlar va i; ning inson tafakkurida aks etishi. Kundalik tasavvurimizda nimaning nima ekanligiga ishonsak va bu ishonchimiz biz odatlangan voqea va hodisalarga zid kel ...

Bilirubin

Bilirubin - 1lot. bills ot va ruber - kizil", C33H63O4N4 - ot ning qizilsargish pigmenti; mol. m. 584.68. Qongir kristall modda. Gemoglobinning parchalanishidan vujudgakeladi. Asosan jigarda ishlanib, ot bilan ichakka, qisman qonga otib turadi. B ...

Billur

Billur, xrustal - shishaning alohida turi. Tarkibida bariy oksidi va qorgoshin oksidi koproq boladi. Shishaga qaraganda pishiqrokligi, qalinroqligi, yoruglik nurini yaxshi sindirishi bilan ajralib turadi. B. turlituman tuslarda jilvalanadi, chert ...

Billur saroy

Billur saroy -Londondagi inshoot. Muhandislik sanatining noyob namunasi. Gaydparkda Butunjahon korgazmasi ochilishi munosabati bilan yagona nusxada qurilgan. Saroy 4 oy da Jozef Pekston loyihasi asosida uch nefpi bazilika uslubida yigma temir bol ...

Bilor

Bilor, Bilyar - orta asr shaharlaridan, 12 - 13-asr boshlarida VolgaKama Bulgoriyasinnit poytaxti. Tatariston Respublikasidagi Bilyarsk qishlogi yaqinida harobalari saqlangan. Rus yilnomalarida Buyuk shahar deb qayd qilingan. 1236 yil B.ni mogull ...

Bilyard

Bilyard - gorizontal yuzasiga movut qoplangan togri tortburchak stol, shuningdek shu stolda oynaladigan oyin. Billiard Hindiston va Xitoyda kelib chiqqan. XVI - XVIII asrlarda Yevropa da tarqaldi. Billiard stolining tort burchagi va ikki yonining ...

Bimetallizm

Bimetallizm - qiymat olchovi vazifasini 2 nodir metall - oltin va kumush bajaradigan pul tizimi hamda shu ikki metalldan zarb qilingan tangalarning mamlakatda muomalada yurishi. B. 16 - 19-asrlarda Garbiy Yevropada keng tarqalgan edi. B.ning 2 sh ...

Bimolekulyar reaksiyalar

Bimolekulyar reaksiyalar - kimyoviy reaksiyalarning eng kop uchraydigan xili, ularning oddiy turida ikkita zarracha qatnashadi, maye: NOJ+NOJ> 2NO+J. Ikki molekula ortasida boradigan oddiy reaksiyalar ham, murakkab reaksiyalarning tarkibiy qis ...

Binar metallar

Binar metallar -ikki jinedagi metall yoki krtishmalar ning birikishidan hosil bolgan material. Qimmatbaho va noyob metallarni tejash maqsadida yoki dastlabki metallar xossasiga oxshash xossali materiallar olish uchun ishlatiladi. Ikki metallni bi ...

Binaural effekt

Binaural effekt - tovush qabul qilish azosi orqali odam yoki hayvonlarning tovush chnqqan tomonni aniklay olish qobiliyati. Tovush manbaga yaqin tomondagi quloqqa tezroq eshitiladi, shuning uchun tovush tolqinining bosimi har ikki quloq kanalida ...

Bingozi

BINGOZI - Liviyadagi shahar va port, Orta dengizning Sidra qoltigidagi qoyali burunning jan. chekkasida joylashgan. Aholisi 446 ming kishi. Xalqaro aeroport bor. B.ni miloddan avvalgi 446 yilda yunonlar Yevxosperdes, rimliklar Berenike, orta asrl ...

Bino

Bino - kishilarning yashashi, bilim olishi, ishlashi, hordiq chiqarishi uchun hamda maishiy va ishlab chiqarish maqsadlari, shuningdek hayvon, parrandalarni boqish va buyumlarni saqlash uchun quriladigan inshoot. Turar joy va jamoat binolari bola ...

Bioakustika

Bioakustika -biol.ning hayvonlar tovushini va ularning tovush orkali bir-biri bilan aloqa boglashini organadigan bolimi. B. hayvonlar ekologiyasi va etologiyasi bilan ularning tovush signallari chiqaradigan hamda bunday signallarni qabul qiladiga ...

Biobibliografiya

Biobibliografiya, shaxsiy bibliografiya - bibliografiya turi; bosma asarlar haqidagi malumotlar ularning mualliflari biografiyasi va shu muallifga bagishlangan adabiyotlar togrisidagi malumotlar bilan birgalikda beriladi. B. lugat va korsatkichla ...

Bioelektr potensiallar

Bioelektr potensiallar - tirik organizmlar va ularning ayrim hujayralarida paydo boladigan elektr potensiallar, qozgalish va tormozlanish jarayonlarining eng muhim tarkibiy qismi. Bioelektr potensiallar - "xeyvon elektri" togrisidagi dastlabki ma ...

Bioelektronika

Bioelektronika - bionika fanining maxsus yonalishlaridan biri. Tirik organizmlarning tuzilishi va ish faoliyatini tahlil qilish asosida elektronika masalalarini yechadi. Quyidagi muammolarni organadi: hayvonot dunyosi va inson nerv sistemasini te ...

Bioenergetika

Bioenergetika - molekulyar biologiyaning bir bolimi; organizmlarning hayot faoliyati jarayonlarida energiyaning jamgarilishi va sarf etilish qonuniyatlarini hamda energiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishini, biosferadagi energetika jarayon ...

Biofabrika

Biofabrika, biokombinat - osimliklar zararkunandalari, kasalliklari va begona otlarga qarshi kurashishda foydalaniladigan biopreparatlar va entomofaglar ishlab chiqaruvchi, shuningdek uy hayvonlari kasalliklarini aniklash, oldini olish va davolas ...

Biofiltr

Biofiltr, biologik filtr - oqova suvlarni biologik yol bilan tozapaydigan inshoot. Filtrlovchi materiallar toldirilgan qush tubli doyra va tort burchak shakldagi rezervuardan iborat, tublari orasidagi masofa kamida 0.4 m. Filtrlovchi qatlam balan ...

Biofizika

Biofizika, biologik fizika - biologik sistemalarda kechadigan fizik jarayonlar va ularga tasir kursatadigan har xil fizik omillarni urganadigan fan. Tadqiq etiladigan obyekt tuzilishi darajasiga binoan B.ni molekulyar B., hujayra B.si, murakkab b ...

Biogelmintlar

Biogelmintlar - oraliq xojayin orqali rivojlanadigan parazit chuvalchanglar. Voyaga yetgan davrida definitiv xojayin da parazitlik qiladi. Bu jihatdan ular oraliq xojayinsiz rivojlanadigan geogelmintlardan farq qiladi. Mac, qoramol tasmasimon chu ...

Biogen aminlar

Biogen aminlar, proteinogen aminlar - organizmda hosil boladigan azotli organik birikmalar. Biogen aminlar ning aksarisi - gistamin, serotonin, noradrenalin, adrenalin, tiramin va boshqa biologik faol modda bolib, bosh miya postlogida va uning os ...

Biogen elementlar

Biogen elementlar - organizmlar tarkibida doim boladigan va ularning hayot faoliyatida muhim rol oynaydigan kimyoviy elementlar. Ularga avvalo kislorod, uglerod, vodorod, kalsiy, azot, kaliy, fosfor, magniy, oltingugurt, xlor, natriy, temir kirad ...

Biogen stimulyatorlar

Biogen stimulyatorlar, biologik stimulyatorlar - muayyan sharoitda hayvonlar va osimliklar toqimalarida hosil boladigan va biologik faollik xususiyatiga ega bolgan moddalar. Biogen stimulyatorlar tugrisidagi talimot ilk bor V. P. Filatov tomonida ...

Biogenetik qonun

Biogenetik qonun - organizmlarning individual taraqqiyoti va tarixiy taraqqiyoti ortasidagi munosabatlarni ifodalovchi tushunchalar majmui. Birinchi marta F. Myuller ochgan, E. Gekkel tomonidan tavsiflab berilgan. Biogenetik qonun ga muvofiq tuxu ...

Biogenez

Biogenez - organik birikmalarning tirik organizmlar hosil qilishi. Keng manoda - B. barcha tirik mavjudotlarning faqat tirik materiyadan paydo bolishini takidlaydigan goyaning emperik umumlashmasidan iboratdir. Bu terminni fanga dastlab 19-asr or ...

Biogeografiya

Biogeografiya - tirik organizmlar jamoasi va ular komponentlari ning Yer yuzida tarkalishi qonuniyatlarini organuvchi fan. B. biosfera haqidagi fanlardan bolib, unga zoogeografiya va botanik geografiya kiradi. B.ning asosiy bolimlari 18-asr oxiri ...

Biogeokimyoviy provinsiyalar

Biogeokimyoviy provinsiyalar - organizmlar tarkibidagi kimyoviy element ning miqdoriga kora bir-biridan farqqiladigan oblastlar. Biogeokimyoviy provinsiyalar da ayrim kimyoviy elementning kam yoki ortiq bolishi oqibatida osimliklar va hayvon orga ...

Biogidroakustika

BIOGIDROAKUSTIKA biologik gidroakustika - suvdagi organizmlar chiqaradigan tovushlarni organadigan fan. B. Ikkinchi jahon urushida texnik gidroakustika vositalaridan kop foydalanish munosabati bilan vujudga kelgan. Kopchilik suv hayvonlari tovush ...

Bioindikatorlar

Bioindikatorlar - soni yoki rivojlanish xususiyatlarining ozgarishi orqali yashash muhitida sodir bolayotgan tabiiy jarayonlar, sharoit yoki antropogen ozgarishlardan darak beruvchi tirik organizmlar. Kopchilik organizmlar yashash muhiti omillari ...

Bioiqlim atlasi

Bioiqlim atlasi - ochiq havoda va meteorologik omillar majmui muhitida odamga tasir korsatadigan iqlim korsatkichlarining muayyan hudud doirasida taqsimlanishini aks ettiradigan haritalar toplami. Mintaqaning birinchi Bioiqlim atlasi 1973 yilda V ...

Biokompyuter

Biokompyuter - ota tezkor va katta integratsiya koeffitsiyentiga ega bolgan biomikrosxemalar asosida yaratilgan elektron hisoblash mashinasi. B. yaratish uchun molekulyar elementlar va molekulalar tizimi ni loyihalash, molekulyar elementlardan en ...

Biolaboratoriya

Biolaboratoriya, biologik laboratoriya - qishloq xojaligi ekinlarini zararkunanda hasharotlardan, kasallik, begona otlardan biologik usulda himoya qilishni amalga oshiradigan va nazorat qilib turadigan muassasa. Viloyat ishlab chikarish B.si va x ...

Biologik drenaj

Biologik drenaj, tabiiy drenaj - ortiqcha yer osti suvlariii tabiiy osimlik qoplami - daraxtzorlar, ormon mintaqalari, ekinlar yordamida chiqarib tashlash. Biologik drenaj tuproqsharoitini yaxshilashga, zaxini krchirishga xizmat qiladi, yer osti ...

Biologik himoya usuli

Biologik himoya usuli - - zararkunanda hasharotlarni yoq qilish yoki ularning sonini q. x.ga sezilmaydigan darajagacha kamaytirishda tirik organizmlardan foydalanish. 6u usulning mohiyati q. x. ekinlari chararkunandalari bilan ularning parazitlar ...

Biologik hosil

Biologik hosil, tupdagi hosil - malum bir maydondagi osimlik tuplarida yetilgan hosil, oz vaqtida boshlanadigan yigimterim oldidan dalada yetilgan tayyor mahsulot miqdori. Biologik hosil ekinlar hosilini yigish oldidan xojalik mutaxassislari tomo ...

Biologik mahsuldorlik

Biologik mahsuldorlik - ekosistemalarning oz tarkibiga kiradigan tirik organizmlar qayta hosil bolishining muayyan izchilligini taminlash xususiyati. Malum vaqt davomida hosil qilinadigan mahsulot, yani biomassa Biologik mahsuldorlik birligi hiso ...

Biologik preparatlar

Biologik preparatlar, biopreparatlar - qishloq xojaligida hayvonlarning yuqumli va invazion kasalliklariga diagnoz qoyish, kasalliklarning oldini olish, davolash, mahsuldorligini oshirishda, shuningdek osimliklarni zararkunanda va kasalliklardan ...