ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 469

Biologik ritmlar

Biologik ritmlar - biologik jarayonlar jadalligi va ularga xos xususiyatlarning siklik ozgarishlari. Biologik ritmlar deyarli barcha hayvon va osimliklarda kuzatiladi va organizmlarga muhitning davriy ozgarishlariga moslashishga imkon beradi. Bio ...

Biologik soat

Biologik soat - odam, hayvonlar va parrandalarning vaqtni his qilish qobiliyati. Hujayralarda yuz beradigan fizikkimyoviy va fiziologik jarayonlarning qatiy davriyligi, yani biologik marom ga asoslangan. Organizmdagi davriy ozgarishlar maromi tab ...

Biologiya stansiyalari

Biologiya stansiyalari - osimlik va hayvonlarni tabiiy sharoitda har taraflama organish hamda eksperimental tadqiqotlar otkazish uchun moljallangan i. t. muassasalari. B. yeda amaliy jihatdan ahamiyati katta masalalar ni hal qilish bilan boglik m ...

Biolokatsiya

Biolokatsiya - hayvonlarning korish, eshitish, hid bilish va boshqa sezgi azolari yordamida atrof muhitni yoki begona individlar ni, ular turgan joy yoki ulargacha bolgan masofani aniklash xususiyatlari. B. agar atrofdagi jismlar yoki tovush, hid ...

Biolyuminessensiya

Biolyuminessensiya, funksional xemolyuminessensiya - tirik organizmlarning kucheiz nur hosil qilish xususiyati. B. bakteriyalar, zamburuglar, radiolariyalar, bulutsimonlar, qisqichbaqasimonlar, hasharotlar, baliqlar orasida uchraydi. B. dengiz ha ...

Biometriya

Biometriya - biol. bolimi; biologik obyektlarni matematik statistika usullari bilan organadi. B. asoslari 19-asr oxirida ingliz olimlari F. Galton va K. Pirs asarlarida ifodalab berilgan. B. biologiyannt turli soxalari hamda agronomiya va zootexn ...

Biomexanika

Biomexanika - biofizikaning tirik organizm, organ va toqimalar mexanik xossalari hamda ularda sodir boladigan mexanik hodisalarni organuvchi bolimi. Ilgari B. tushunchasi embriologiyaning rivojlanish mexanikasi, kopincha eksperimental embriologiy ...

Bionavigatsiya

Bionavigatsiya, moljalga olish - hayvonlarning doimiy qishlov va kopayish joyiga mavsumiy kochib yurishi davrida yoki yashaydigan joyni topishida oz harakat yonalishini tanlay olish krbiliyati. B. sezgi organlari hamda irsiy mustahkamlangan reaks ...

Bionika

Bionika - biol. va kibernetikaning yanada mukammal texnik vositalar yoki qurilmalarni yaratish maqsadida organizmlarning tuzilishi va hayot faoliyatini organadigan bir yonalishi. B. 20-asrning 2-yarmida shakllangan. Nerv sistemasida axborotning q ...

Bioorganik kimyo

Bioorganik kimyo - organik kimyo bilan biol.ning bir qancha sohalaridan tarkib topgan fan. 20-asrning 2-yarmida vujudga kelib, molekulyar biologiya, biokimyo va biol.ning boshqa tarmoqlari bilan chambarchas boglangan holda rivojlanmoqsa. Asosan, ...

Bioptika

Bioptika - biol.ning nur hosil bolishi va tarqalishi, uning turli moddalar bilan ozaro tasirini tekshiradigan bolimi. B. organizmlarning yoruglik nurini qabul qilish, undan korish va moljal olishda foydalanish bilan bogliq bolgan hodisalarni orga ...

Biosfera

Biosfera - Yerning tirik organizmlar tarqalgan qobigi. Biosferaning tarkibi va energetikasi undagi tirik organizmlarning faoliyati bilan bogliq. Biosfera "hayot qobigi", togrisidagi dastlabki fikrni Lamark bildirgan. "Biosfera" terminini esa fang ...

Biosfera qoriqxonasi

Biosfera qoriqxonasi - qoriqlanadigan hudud. Biosfera qoriqxonasi muayyan hududdagi eng noyob tabiat yodgorliklarini muhofaza qilish i. t. ishlari, atrof muhitning uzok, muddatli monitoringi va boshqa ishlar bilan birga qoshib olib boriladi. Bios ...

Biosintez

Biosintez - tirik organizmda yoki undan tashqarida biokatalizatorlar tasirida birmuncha oddiy birikmalardan organik moddalar hosil bolishi. B. - osimliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarda sodir boladigan moddalar almashinuvining tarkibiy qismidi ...

Biostratigrafiya

Biostratigrafiya - stratigrafiyaning bolimi, chokindi qatlamlar nisbiy yoshini va turli hududlarda bir xil yoshdagi qatlamlar nisbatini anik,lash maqsadida chokindi qatlamlardagi qazilma organizmlar qoldiqlarining taqsimlanishini organadi. B.ning ...

Biotelemetriya

Biotelemetriya, biologik telemetriya - biologik hodisalarni tadqiq etish va biologik korsatkichlarni masofadan turib olchash va tekshirish usullari majmui. B. tekshirishlarni olis masofadan turib ham yoki organiladigan obyektning harakati paytida ...

Biotexnologiya

Biotexnologiya - q. x., sanoat va tibbiyotning turli sohalarida tirik organizm va biologik jarayonlardan foydalanadigan sanoat usullari majmui. Biol. va texnika imkoniyatlarini birlashtiradigan ilmiy yonalish. "B." terminining vujudga kelishiga S ...

Biotik omillar

Biotik omillar, muhitning biotik omillari - bir yoki har xil turga mansub osimlik, hayvon va mikroorganizmlar hayot faoliyatining organizmlarga tasiri majmui. Ayniqsa biotsenoz organizmlari orasidagi munosabatlar juda yaqindan boladi. Biotik omil ...

Biotik potensial

Biotik potensial - tur populyatsiyalari individlari sonini cheklovchi omillar tasiri bartaraf etilganidan keyin mazkur tur uchun xos bolgan kopayish tezligining shartli korsatkichi. Biotik potensial tugilishning ortacha miqdori yoki mazkur tur in ...

Biotip

Biotip - mahalliy populyatsiya tarkibiga mansub osimlik turining tashqi korinishi bilan farqlanmaydigan, lekin biologik va fiziologik xususiyatlari boshqacha va ozgarmas bolgan guruhi. Chetdan changlanuvchi turlar populyatsiyalarida avlodni alohi ...

Biotsenologiya

Biotsenologiya - ekologiya fanining bir bulimi. Biotsenozlarni tashkil etuvchi organizmlarning tarkibi, ularning uzaro munosabatlarini urganadi. B.ga oid tadqiqotlar dastlab gidrobiologiya sohasida olib borilgan, keyinchalik biol.ning boshqa soha ...

Biotsenoz

Biotsenoz - shartsharoiti bir xildagi muhitga moslashib olgan va bitta joyning uzida birga yashaydigan barcha organizmlar. B.da yashaydigan osimlik hamda hayvonlar doim bir-biriga malum munosabatda boladi. Ularning shu munosabati hayot kechirish ...

Bir aktyor teatri

Bir aktyor teatri - badiiy oqish turi. Ijrochining bir ozi butun bir afsona, rivoyat, doston, hajviya, monolog va boshqalarni hikoya qiladi va gavdalantiradi. Bir aktyor teatri t. kadim zamonlarda shakllangan va asrlar davomida takomillashib borg ...

Bir ekinli dehqonchilik

Bir ekinli dehqonchilik, yakka ziroatchilik - bir xil ekinni bir joyda uzok, muddat uzluksiz ostirish. Bu usul tuproqning fizik va kimyoviy xossalarini yomonlashtiradi, yerda ozuqa moddalarni kamaytiradi, tuproq unumdorligini pasaytiradi. Shuning ...

Bir hujayralilar

Bir hujayralilar - tanasi bitta hujayradan iborat organizmlar. Prokariotlar va eukariotlarga bolinadi. Prokariotlar da yadrosi bolmaydi. Eukariotlar esa mitotik usulda bolinadigan hujayra yadrosiga ega. Bir hujayrali eukariotlar tuzilishi va orga ...

Bir jinsli bolmagan muhitlar optikasi

Bir jinsli bolmagan muhitlar optikasi - optikantt sindirish korsatkichi p bir xil bolmay, koordinataga bogliq ravishda ozgaradigan, optik jihatdan bir jinsli bolmagan muhitlarda elektromagnit tolqinlarning tarqalish qonunlarini organadigan bolimi ...

Bir yuz sakkiz-f

Bir yuz sakkiz-f -orta tolali goza navi. Ozbekiston Paxtachilik i. t. institutining Fargona tajriba st-yasida Kuk va 36M2 navlarini tabiiy duragaylash usuli bilan yaratilgan. Ozbekistan, Ozarbayjon, Tojikiston, Turkmenistan, Qozogistonda r-nlasht ...

Biriktiruvchi toqima

Biriktiruvchi toqima - odam va hayvonlarda mezenximaaan rivojlanadigan toqimalar guruhi. Organizmda trofik, himoya, plastik va mexanik funksiyalarni bajaradi. Xususiy, togay va suyak Biriktiruvchi toqima lari farq qilinadi. Xususiy Biriktiruvchi ...

Birinchi haydov

Birinchi haydov, tinch yerni haydash - qoriq va boz, shuningdek bedapoya va boshqa kop yillik osimliklar osib, chim bosgan yerlarni haydash. Dehqonchilikda ot ekinlarini ekish qollanilgandan keyin paydo bolgan. Birinchi haydov da tuproq qatlamlar ...

Birinchi signal sistemasi

Birinchi signal sistemasi - tashqi va ichki muhit tasirotlari odam hamda hayvonlarning reseptorlarta tasir etganda, bosh miya katta yarim sharlari postlogida hosil boladigan nerv jarayonlari majmui. Birinchi signal sistemasi s. voqelikni sezgi va ...

Birinchi yordam

Birinchi yordam - baxtsiz hodisalar roy berganda, kishi shikastlanganda yoki tosatdan kasal bolib qolganda uning hayotini saklab qolish va yomon asoratlardan omon qolishi uchun korsatiladigan tez va oddiy tadbirlar majmui; tibbiy xodim yetib kelg ...

Birja kursi

Birja kursi - fond birjasida muomalada bolgan qimmatbaho qogoz ning sotilish narxi. Birja kursi ga qimmatbaho qogozga tolanadigan dividend va ssuda foizi tasir korsatadi. Dividend miqdori yuqori bolsa, Birja kursi qimmat, ssuda foizi yuqori bolsa ...

Birjoniy

Birjoniy - Nizomiddin Abdul Ali ibn Muhammad ibn alHusayn - falakiyotshunos va huquqshunos olim. Ulugbek akademiyasi vakillaridan biri. B. mat.dan inoq sonlarga bagishlab "Dostlarga dost sonlarni tushuntirish uchun qollanma" nomli asar, Naysaburi ...

Birlashgan millatlar tashkilotining bolalar jamgarmasi

Birlashgan millatlar tashkilotining bolalar jamgarmasi - BMTning asosiy jamgarmalaridan biri. Uzoq vaqt davom etgan urush natijasida katta qiyinchiliklarga duchor bolgan Yevropa bolalariga gamxorlik korsatish maqsadida 1946-yilda tuzilgan. 1953-y ...

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi

Birlashgan millatlar tashkilotining bosh assambleyasi - BMT asosiy organlaridan biri, barcha a’zolarining umumiy yigilishi. Butun BMTga tegishli vazifalar hamda vakolatlarning muhim qismini bajaradi. BMT barcha asosiy organlari orasida eng vakola ...

Birlashgan millatlar tashkilotining iqtisodiy va ijtimoiy kengashi

Birlashgan millatlar tashkilotining iqtisodiy va ijtimoiy kengashi - BMTning asosiy organlaridan biri. Uning xalqaro va ijtimoiy hamkorlik sohasidagi vazifalarining ijrosi uchun mas’ul tashkilot. BMT Bosh Assambleyasi saylaydigan 55 a’zodan ibora ...

Birlashgan millatlar tashkilotining oziq-ovqat va qishloq xojaligi tashkiloti

Birlashgan millatlar tashkilotining oziq-ovqat va qishloq xojaligi tashkiloti - hukumatlararo jahon tashkiloti, Birlashgan millatlar tashkilotining ixtisoslashgan muassasasi. 1945-yilda tuzilgan. Vazifasi: ovqatlanish, oziq-ovqat, qishloq xojalig ...

Birlashgan millatlar tashkilotining sanoatni rivojlantirish tashkiloti

Birlashgan millatlar tashkilotining sanoatni rivojlantirish tashkiloti - BMTning xalqaro tashkilotlaridan biri. 1966 yilda rivojlanayotgan mamlakatlar sanoatini jadal taraqkiy ettirish va ragbatlantirish hamda BMTning mazkur sohasidagi faoliyatin ...

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi

Birlashgan millatlar tashkilotining xavfsizlik kengashi - BMTning asosiy doimiy ishlovchi siyosiy organi; BMT Ustavi 24moddasiga binoan xalkaro tinchlik va xavfeizlikni saklab turish uchun asosiy javobgarlik BMT Xavfsizlik Kengashi zimmasiga yukl ...

Birlik

Birlik - 1) tabiatan bir jinsli miqdorlarni solishtirib korish uchun qabul qilingan aniq miqdor. Mac, uzunlik olchov birliklari: mm, sm, dm, m, km; ogirlik olchov birliklari: g, kg, s, t; 2) guruh ning har qanday a elementi uchun aye=a tenglik ba ...

Birmingem

Birmingem - Buyuk Britaniyadagi shahar. WestMidlends metropoliten grafligining mamuriy markazi. Aholisi 2.3 mln. kishi. B. birinchi marta 11-asrga oid tarixiy manbalarda tilga olingan. 13-asrda uzining yarmarkalari bilan shuhrat qozongan. 16-asrd ...

Birmingem (shahar)

Birmingem - AQSH jandagi shahar. Alabama shtatida. Appalachi toglarining etagida joylashgan. Aholisi 266 ming kishi. BlekUorrior daryosiga tutashgan kema qatnaydigan kanaldagi port. Birmingem va avtomobil yollarining yirik tuguni. B. AQSH jan. da ...

Birodarlashgan shaharlar

Birodarlashgan shaharlar - turli davlatlarning doimiy dostona aloqalar ornatgan shaharlari. Ular Birodarlashgan shaharlar jahon federatsiyasiga birlashgan. 1963 yildan boshlab har yili aprel oyining oxirgi yakshanba kuni Jahon Birodarlashgan shah ...

Bironsoy rasmlari

Bironsoy rasmlari - Nurota toglari tarmogi dagi Bironsoy darasi qoyatoshlariga ishlangan tasvirlar; daraning ikki tomoni boylab 2.5–3 km masofaga chozilgan. 1967 yilda akad. Ya. Gulomov rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tomonidan topilgan. R ...

Bismark arxipelagi

Bismark arxipelagi - Tinch okeandagi bir tuda orollar. Papua - Yangi Gvineya tarkibida. Ikkita yirik orol, Admiralteystvo slari va bir necha mayda orollardan iborat. Maydoni 50.5 km² ga yaqin. Aholisi 399 ming kishi - melanez va papuaslar. Yirik ...

Bismilloh

Bismilloh, Bismillohir rahmonir rahim - islomda kup tilga olinadigan, har bir niyat, ibodat va amaliy harakat oldidan aytiladigan oyat. Quronning hamma suralari shu kalima bilan boshlanadi. Bu oyat xudo bandalariga rahmli, mexribon, musulmonning ...

Bissinoz

Bissinoz - texnika osimliklarining tolali mahsuloti changining organizmga nafas yollari orqali uzoq vaqg kirib turishi natijasida kelib chikddigan kasallik; pnevmokoniozlarning bir turi. Paxta tozalash zavodlarida past navli paxtani tozalashda, p ...

Bitik

Bitik - 1) tor manoda - yozuv, hujjat. B.lar turli hajmda bolgan. Ular kdd. turk davriga mansub bolib, turkiy tildagi yozma yodgorliklarni va boshqa tillardan qad. turkiy tilga qilingan tarjima asarlarni oz ichiga olgan. Eng katta B. Moyun 80 qat ...

Bitikchi

Bitikchi - orta asrlarda xon va mahalliy hokimlarning barcha yozuv ishlarini olib boruvchi mansabdor. B. sozi shu manoda 10 - 11-asrlardan buyen malum. Chingizxon zamenila yorguchi huzuridagi kotib bolib, xonlarning nasabnomasi va muhim kundalik ...

Bitim

Bitim - 1) huqukda shartnoma, kontrakt, xalkaro shartnoma, konvensiya tushunchalarining sinonimi. 2) Ozbekiston Respublikasining FK boyicha fuqarolar va yuridik shaxslarning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, ozgartirish yoki bekor qilishg ...