ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 479

Byerkneslar

Byerkneslar - ota va ogil norveg geofiziklari: 1) Vilgelm Friman Koren - meteorologiyada frontologik ilmiy maktab asoschisi. Suyuqlik yoki gazda sirkulyatsiyaning tezlashishi togrisidagi teorema, siklonlarning tolqin nazariyasi muallifi. Obhavoni ...

Byombaverk Eygen

BYOMBAVERK Eygen - avstriya iqtisodchisi, siyosiy iktisoddagi avstriya maktabi vakili, Insbruk va Vena untlari prof. Uzok, vaqt Avstriya moliya vaziri lavozimida ishlagan. Avstriya FA prezidenti bolgan. B. ozining "Xojalik nematlarining nazariyas ...

Byorns Aleksandr

Byorns Aleksandr - OstIndiya kompaniyasining siyosiy vakili. Britaniya hukumati va Hindiston generalgubernatorining maxsus topshirigi bilan u Hindistondan Afgoniston, Orta Osiyo va Eronga yuboriladi. B.ning "sayohatidan" asosiy maqsad Afgoniston, ...

Byudjet indeksi

Byudjet indeksi - aholining ayrim toifalari istemol toplami ga kiradigan muayyan istemol tovarlari narxi va xizmatlar tariflaridagi ozgarishlarni tavsiflaydigan indeks. Tovarlar narxi va xizmatlar tarifi osishi bilan boglik bolgan asosiy istemol ...

Byudjet rezervlari

Byudjet rezervlari - davlat tadbirlarini uzluksiz ravishda mablag bilan taminlash va kutilmagan harajatlarni qoplash uchun davlat byudjetida hosil qilinadigan fondlar. Byudjet rezervlari tabiiy ofatlar natijasida davlat mulkiga yetgan zarar ornin ...

Byudjet statistikasi

Byudjet statistikasi - aholining turli ijtimoiy guruhlari turmush darajasini organuvchi statistika sohasi; byudjet tekshiruvlari natijasida olingan statistik malumotlarni ishlab chiqish va tahlil qilish bilan shugullanadi. Oilalarning byudjetlari ...

Byudjet taqchilligi

Byudjet taqchilligi, byudjet kamomadi - byudjetlati harajatlarning daromadlardan ustun bolishi. Kamomad rejali ravishda belgilanishi ham mumkin. Kopincha Byudjet taqchilligi rejalashtirilgan byudjet bilan ijro etilgan byudjetning nomutanosibligi ...

Byudjet tekshiruvlari

Byudjet tekshiruvlari - oilalar byudjetini statistik usudda tadqiq etish. Byudjet tekshiruvlari natijasida oilalarning daromadlari va daromad manbalari, ularning oz daromad mablaglarini qanday maqsadlarda va qanday miqdorda sarflashlari haqida, o ...

Byudjet tizimi

Byudjet tizimi - davlat, mamuriy hudud, bazi muassasalar byudjetlarining iqtisodiy munosabatlar va huquqiy meyorlarga asoslangan majmui. Ozbekistonda Byudjet tizimi davlat byudjeta, Qoraqalpogiston Respublikasi byudjeti, mahalliy byudjetlardan ta ...

Byudjetdan moliyalash

Byudjetdan moliyalash - davlat byudjetdan davlat buyurtmalarini amalga oshirish, davlat dasturlarini bajarish, davlat tashkilotlarini saqlash bilan bogliq harajatlarga pul mablaglari ajratish. Byudjetdan moliyalash umumdavlat maqsadlaridagi tadbi ...

Byurokratiya

Byurokratiya - dastlab hukumat idoralarining rahbarlari va amaldorlari hokimiyati; keyinchalik jamiyatning turli sohalarida paydo bolgan yirik tashkilotlardagi xizmatchilar qatlamini ifodalagan. Boshqaruv va mamuriyatning zarur qismi sifatida B. ...

Byust

Byust - odamning kokrakdan yuqori - bosh qismi tasvirlangan haykal, mukammal haykaltaroshlik asari. Dastlab Misr va Yunonistonda paydo bolgan, song Qad. Rimda portret sanati sifatida shakllangan. Uygonish davri sanatida keng tarqalgan. Donatella ...

Cafaha

Cafaha, sogona - Orta Osiyo xalqlarida marhumlarni dafn etish bilan bogliq dafn inshooti; 1) yer osti suvlari yer betiga yaqin, toshloq joylarda yer ustiga pishiq gisht yoki toshdan ishlangan, shakli beshikka oxshash, ichiga bir, bazan bir necha ...

Chad (kol)

Chad - Markaziy Afrikadagi oqmas kol. Nigeriya, Niger, Chad va Kamerun hududida, 240 m balandlikda. Uz. 270 km, eni 150 km gacha. Maydoni 10 mingdan 26 ming km² gacha, chuq. 4 m dan 11 m gacha. Iqlim namligi yuqori bolgan davrda, yani 5 - 6 ming ...

Chad tillari

Chad tillari - som-hom tillari makrooilasining bir tarmogi; Markaziy va Garbiy Sudanda, Chad koli atrofidagi mintaqa - Shim. Nigeriya, Shim. Kamerun hamda Chad Respublikasi hududlarida tarqalgan. 150 dan ortiq tillarni, lahja guruxlarini qamrab o ...

Chafpak

Chafpak, chigrog, chigrak - turkiy etnik guruh. Bobur Ch.lar haqida shunday yozgan: "Andijon viloyatining sahronishinlaridan biri chagrak eldir, qalin eldur. Besholti ming uyluq el bordur. Fargona bilan Qashqar orasidagi togda bolurlar. Otlari ko ...

Chagon

Chagon - 8-asr boshlarida Xorazmda hukmronlik qilgan xorazmshoh. Poytaxt Fir shahri sa. xorazmshohning saroyi joylashgan. Manbalarda aytilishicha, xorazmshoh Ch. oziga qarshi qozgolon kotargan xalqqa boshchilik qilgan ukasi Hurzod ga qarshi kuras ...

Chakin chor bilga

Chakin Chor Bilga - 8 asr boshlarida Panch ni boshqargan turkiy hokim. Uning ismi Mug togidan topilgan 8-asrga taalluqli sugdiy xujjatlar orasida uchraydi. Tadqiqotchilar Chakin uning ismi bolib, turkiy chor unvoniga ega bolganligi, Bilga qad. tu ...

Chakmon

Chakmon - ustki kiyim turi; erkaklarning oldi ochiq qishki toni. Jun matodan tikiladi. Barlari old etak qismiga qoshimcha trapetsiyasimon kiyiq qoshilishi hisobiga birbiriga ustmaust kirib turadi, uchburchak boyin omiziga yoqa ornatiladi, yeng uc ...

Chala chol zonalari

Chala chol zonalari - chala chol landshafti ustun bolgan qurukdiqsagi tabiat zonalari. Shim. va Jan. yarim sharlarning motadil, subtropik va tropik mintaqalarida chollar bilan dasht va savannalar orasida joylashgan. Iqlimi quruq. Chala chol zonal ...

Chala tugilgan bola

Chala tugilgan bola - homiladorlik muddati tugamay tugilgan bola. Vazni 1000 g dan 2500 g gacha, boyi 45 sm atrofida boladi. CH.t.b. normal rivojlangan bolsa ham ozi mustaqil ema olmaydi, shuning uchun uni alohida parvarish qilish talab etiladi. ...

Chala tugish

Chala tugish - homiladorlik muddati tugamay tugish. Bunda homila vaqtdan avval, chala tugiladi. Erkak urugidagi nuqsonlar, tuxumhujayraning tola rivojlanmaganligi, irsiy omillar, erxotinning yaqin qarindosh bolishi, platsentanint bachadonga notog ...

Chambar gaz-kondensat koni

Chambar gaz-kondensat koni - Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi kon. Muborak temir yol stansiyasidan 42 km shim.sharqda. 1980 yilda ochilgan, 1986 yildan foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi kuchsiz tabaqalangan, zol qumlari bilan qoplangan ...

Chana

Chana, chena - asosan, qor va muz sirtida sirpanib yuriladigan gidsiraksiz aravacha. Usti ochiq, yopiq, soyabonli va boshqa xillari bor. Sirpangich yogoch ustiga ornatilgan korpusdan iborat. Bazan, sirpangich yogoch tagiga metall ham qoplanadi. C ...

Chana sporti

Chana sporti - qishki sport turi, bir kishilik va ikki kishilik chana da 800–2000 m qorli yoki muzlatilgan maxsus qiyalik trassadan tez uchish musobaqasi. Chana sporti 19-asr oxirida Yevropada sport turi sifatida shakllangan, 1883 yilda Shveysari ...

Chandigarh

Chandigarh - Hindistonning shim.garbiy qismidagi shahar, Himolay toglari etagida. Panjob va Xaryana shtatlarining hamda Chandigarh ittifoqdosh hududining mamuriy markazi. Aholisi 746 ming kishi. Yetakchi sanoat tarmoqlari: kimyo va mashinasozlik, ...

Chandir

Chandir - turkiy qabila. 8 - 9asrlarda Sirdaryoning orta va quyi oqimida, Orol dengizining jan.dagi chollarda yashovchi oguzlar tarkibida bolganlar. Keyinchalik Ch.larning bir qismi Movarounnahrga otib, ozbeklar va turkmanlar bilan aralash yashab ...

Chandragupta

Chandragupta - Qad. Hindistondagi Magadha davlati podshosi, Mauriyalar sulolasi asoschisi. Yoshligida nandlar saroyida xizmat qilgan, keyinchalik ular bilan taxtga egalik qilish uchun kurash boshlagan, maglubiyatga uchrab mamlakatning shim.garbig ...

Chang donachalari

Chang donachalari, chang zarralari - gullardagi changdonlarda hosil boladigan donachalar. Mikrosporangiyda mikrosporadan rivojlanadi. Chang donachalari urugkurtak kamerasiga yoki urugchi tumshuqchasiga tushib, uni changlantiradi. Chang donachalar ...

Changchun

Changchun - Xitoyning shimoli-sharqiy qismidagi shahar, Itunxe daryosi boyida. Girin provinsiyasining mamuriy markazi. Axoliyey 6.9 million kishi. Transport yollari chorrahasi. Mashinasozlikning yirik markazi. Kime, toqimachilik, oziq-ovqat sanoa ...

Changitkich

Changitkich - osimliklarni zararkunanda va kasalliklardan himoya qilish, gozaning barglarini tokish maqsadida ularga quruq changsimon moddalar sepish uchun moljallangan qishloq xojaligi mashinasi. Xuddi shu maqsadda osimliklarga suyuq moddalarni ...

Changsorgich

Changsorgich - xonalarni yigishtirish, mebel, kiyimkechak, gilam va qalin pardalarni changdan tozalash uchun moljallangan havo soruvchi qurilma. Devorlarni boyash, yogoch va metall sirtlariga boyoq purkash, havoni namlash, osimliklarga dori sepis ...

Changi

Changi - qorli joylar, botqoq yerlar va suv yuzida tayanch maydonini kengaytirib, siljishni osonlashtiruvchi moslama. Shim.dagi kabilalarda neolit davrida vujudga kelgan. Bir necha ming yillar davomida, asosan, yurish vositasi sifatida qollanilga ...

Changi sporti

Changi sporti - qishki sport turi. Unga changi poygasi, tramplindan sakrash, ikki kurash, tog changi sporti va biatlon kiradi. Changi sporti Norvegiyada sport turi sifatida shakllandi. 1767 yilda shu mamlakatda harbiy xizmatchilar ortasida ilk mu ...

Chanoq

Chanoq, tos - gavda skele/iining pastki qismi. Ch. odamda oyoqlarni, sut emizuvchilarda esa orqa oyoqlarni, tanaga birlashtiradi. Ch. umurtqa pogonasi va tananing yuqori qismi uchun tayanch vazifasini bajaradi; Ch. ong va chap nomsiz Ch. suyaklar ...

Chanoq-son bogimi

Chanoq-son bogimi - chanok suyagidagi quymuch kosasi bilan son suyagining boshi birlashishidan paydo boladi. Quymuch kosasining qirgogida chuqurchaning kattalashtirishga moslashgan fibroz togay labi bor. Bogim xaltasi erkin joylashgan bolib, son ...

Chanqash

Chanqash, tashnalik - organizmda suv tanqisligi oldidan yuzaga keladigan fiziologik holat. Organizmning suvsiz qolish muddatiga, ter, siydik bilan suv yoqotishiga, yeyilgan ovqatdagi osh tuzi miqdoriga qarab, odam har xil darajada chanqaydi. Odam ...

Chapaqaylik

Chapaqaylik - irsiyatga bogliq holat; bunda bazi maqsadga muvofiq harakatlarni bajarishda koproq chap qol ishlatiladi. Odam bosh miyasining rivojlanish jarayonida funksiyalar chap va ong yarim sharlar ortasvda taqsimlanadi. Chap yarim shar zimmas ...

Chapek Karel

CHAPEK Karel - chex yozuvchisi. Praga universitetining falsafa ftini tugatgan. 1921 - 22 yillarda Praga teatrida rejissyor, keyinchalik butunlay yozuvchilik va jurnalistika bilan shugullangan. "Krakonot bogi" hamda "Shulavor tubsizliklar" toplaml ...

Chaqaloqlarning gemolitik kasalligi

Chaqaloqlarning gemolitik kasalligi - chaqaloklarda ogir kechadigan kasallik. Ona va homila qon gruppalarining turli sistemalar, kopincha rezusfaktor boyicha mos kelmasligi. Qonda rezusfaktorning boryokligiga qarab, u rezusmusbat yoki rezusmanfiy ...

Charlemagne

Buyuk Karl -franklar qiroli, imperator, karolinglar sulolasi uning nomi bilan atalgan. Uning bosqinchilik urushlari natijasida katta imperiya vujudga kelgan. B. K.ning olib borgan siyosati Garbiy Yevropada yangi ijtimoiy munosabatlarning shakllan ...

Charles Dickens

Djon Xaffem Charlz Dikkens - ingliz yozuvchisi. Adabiy faoliyati 1833 yilda boshlangan. Mehnatkash xalqning ogir axvoli Dikkens asarlarining bosh mavzusi bolgan. Dikkens tanqidiy realizm uslubining asoschilaridan hisoblanadi. Hajviy-sentimental r ...

Charles XIV

Bernadot Jan Batist - Fransiya marshali, 1818 - 44 yillarda qirol Karl XIV Yuxan nomi bilan Shvesiya taxtini boshqarib, bernadotlar sulolasiga asos solgan. Fransiyaning inqilobiy urushlari davrida diviziya komandiri bolgan. Napoleon armiyasida ko ...

Charm

Charm - hayvon terisining derma qismi bolib, uning tolali strukturasi fizikaviy, fiziko-mexanikaviy va kimyoviy tarzda maqsadga muvofiq ozgartirilgan boladi. Tabiiy va suniy turlarga ajratiladi. Tabiiy Ch. hayvonlar: qoramol, ot, qoy, echki, choc ...

Charx

Charx - 1) qodda ip yigirishda foydalaniladigan qad. asbob. Unda, asosan, paxta, jun va boshqa tolalar yigiriladi. Korinishi dasta bilan aylantiriladigan gildirak shaklida boladi. Orta Osiyoda paxta ekib, ip yigirish milod boshidayoq malum bolgan ...

Charxlash stanogi

Charxlash stanogi - kesuvchi asboblarni abraziv olmos doiralar bilan charxlaydigan silliklash guruxiga kiruvchi stanok. Keskichlar, parmalar, kop keskichli kesish asboblari, frezalar, zenkerlar, razvyortkalar, disk arralar, metchiklar va boshqala ...

Charxpalak

Charxpalak - 1) suv sugoriladigan yerga nisbatan ancha pastda oqadigan ariq va anhorlardan suvni yuqoriga kotarib beradigan inshoot; aylanasi boylab chomichlar ornatib qoyiladigan parrakli katta gildirak. Gildirak diametrining olchami anhor yoki ...

Chashnachilik

Chashnachilik - uzum, vino, oziq-ovqat mahsulotlari yoki osimlik xom ashyosi sifatini organoleptik usulda - korish, hidlash, tam bilish, eshitish azolari orqali aniqlash. Vinochilikda vinoning istemol qimmatini hamda ishlab chiqarish jarayonida u ...

Chastota

Chastota - 1) fizikada - davriy tebranishning miqdoriy ifodasi; tebranish sikllari sonining u otadigan vaqtga nisbati. Ch. v tebranish davri T ga teskari kattalik. 2) ehtimollar nazariyasida - biror hodisaning roy berishi sonining tajribalar umum ...

Chatishtirish

Chatishtirish - uruglanish jarayonida irsiy jihatdan birbiriga oxshamaydigan ikkita jinsiy hujayra ning tabiiy yoki suniy qoshilishi. Ch. natijasida paydo bolgan nayel gen boyicha geterozigotali holatda turadi. Uning birbiriga oxshash bolmagan ot ...