ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 481

Chilpish

Chilpish, chekanka, dekapitatsiya - osimlikni boyiga osishdan toxtatish, hosil toplash va yetilishini tezlatish maqsadida osish nuqtasi yoki hosil novdaning uchki qismini olib tashlash; qoshimcha agrotexnika tadbirlaridan biri. Ch. shakllanayotga ...

Chilton

Chilton - diniy tasavvurlarga kora, gayritabiiy kuchga ega bolgan afsonaviy 40 ruh. Chilton, chiltan - diniy tasavvurlarga kora, gayritabiiy kuchga ega bolgan afsonaviy 40 ta ruh. Rivoyatlarda Ch.lar odamlar koziga korinmaydi, bazan ular orasida ...

Chiltogon

Chiltogon - qad. gidrotexnika moslamasining maxsus turi. "Chorpoya - tort oyoq", "sepoya - uch oyoq" turlari ham bolib, daryo, soy va kanal sohillarini mustahkamlash, togon yoki suvayirgichlar barpo etishda foydalanilgan. Chilpoya tosinga ayri sh ...

Chim

Chim - tuproqning kop yillik ot ildizlari, poyalari va ildizpoyasi orami bilan qoplangan ustki qavati. Tarkibida organik modda kop. Qoriq va otloq yerlarda paydo boladi, nam toplash va shimish uchun xizmat qiladi. Ch.dan maxsus usulda kochirilgan ...

Chimboy tumani

Chimboy tumani - Qoraqalpogiston Respublikasiaagi tuman. 1927 yil 3 iyulda tashkil etilgan. Shim,garbdan Moynoq, garbdan Bozatov va jan.dan Kegeyli, sharq va shim.sharqdan Qoraozak, tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 3 ming km². Aholisi 92.8 mi ...

Chimildiq

Chimildiq, goshanga - nikoh toyi kuni qizning uyidagi kuyov kiradigan xonaga va kuyovning uyidagi kelin tushadigan xonaning bir burchagiga yoki uyning toriga tutiladigan maxsus oq parda yoki gulli choyshab. Xorazmda "koshana" deyiladi. Qashqadary ...

Chimyon adiri

Chimyon adiri - Fargona viloyati hududidagi adir. Fargona botigining jan.da joylashgan. Shim.dan Yormozor, jan.dan VodilChimyon adir orasi botiklari bilan tutashgan. Garbdan sharqqa 25 km ga chozilgan. Eng baland joyi 856 m. Shim. yon bagri qiyar ...

Chimyon oromgohi

"CHIMYON OROMGOHI" - salomatlik markazi. "CH.o."da turist, sportchi va dam oluvchilarning dek. - apr. oylarida qishki sport turlari bilan shugullanishlari, qish ziynatidan bahramand bolib salomatligini tiklashlari uchun sharoit yaratilgan. Yoz ma ...

Chimyon sanatoriysi

"CHIMYON" SANATORIYSI - balneologik kurort. Fargona shahridan 32 km masofada, Katran tizmasi yon bagrida, dengiz sathidan 450 m balandlikda, Oltinsoy daryosi vodiysida joylashgan. 1979 yil 17 aprelda tashkil etilgan. Maydoni 28 ga. Sanatoriyda ov ...

Chin

Chin - qad. turkiy xalklar yashagan joy nomi. "Ulug", "mustahkam" degan manoni bildiradi. Koshgariyning "Devonu lugotit turk" asarida Ch. aslida uchga bolinadi. Birinchisi Yuqori Ch. bolib - buni Tabgach deydilar, ikkinchisi orta Ch. bolib - buni ...

Chingiziylar

Chingiziylar - Mogullar davlatining asoschisi va xoni Chingizxon nomidan kelib chiqqan, Osiyo va Sharqiy Yevropada hukmronlik qilgan sulola. Mogullar davlati hukmdorlari: Chingizxon, Tulixon, Oqgoy qoon, Turakina xotun, Kuyuk qoon, Munke qoon, Xu ...

Chingizxon yasosi

Chingizxon yasosi, Buyuk yasoq, Buyuk yasa - Chingizxon tomonidan mogul qabilalarining Onon daryosining boshlanish joyida chaqirilgan qurultoyi da qabul qilingan qonunlar majmui, orta asrlar mogul hukuqi togrisidagi asosiy yozma yodgorlik. Chingi ...

Chiniqtirish

Chiniqtirish 1) texnikada - yangi ishlab chiqarilgan mashinalar ni dastlab muayyan maromda ishlatib, astasekin ravon ishlaydigan holga keltirish. Mac, avtomobilni meyoriy tezlikda hayday boshlashdan oldin muayyan pastroq tezlikda haydab yurish ke ...

Chinni

Chinni - suv, gaz va elektr otkazmaydigan, otga chidamli, jarangdor, asosan, oq rangli mahsulot; keramikaning nafis turi. Maxsus tuproq, kaolin, kvars, dala shpati va boshqa xom ashyolar aralashmasidan tayyorlanadi. Ch.dan rozgor buyumlari, bezak ...

Chinni-fayans sanoati

Chinni-fayans sanoati - chinni, fayans va boshqa nafis keramika maxsulotlari ishlab chiqaradigan sanoat tarmogi. Uyrozgorda ishlatiladigan chinni buyumlar va badiiy chinni mahsulotlar, fayans, yarim chinni va mayolika mahsulotlari ishlab chiqaris ...

Chinnixona

Chinnixona - arxeologik yodgorlik; saroy. Samarqandda Choponota tepalitiningjan.garbidajoylashgan. 15-asrning 40- yillarida Ulugbek rasadxonasita yaqin joyda qurilgan. Saroy devorlari chinni bilan qoplangani uchun ham Ch. deb atalgan. Ulugbek va ...

Chinobod sanatoriysi

"CHINOBOD" SANATORIYSI - ovqat hazm qilish azolari kasalliklarini davolashga ixtisoslashgan tibbiy soglomlashtirish maskani. Toshkentning Yunusobod tumanida joylashgan. Sanatoriy hududi 1938 yilda paxta tozalash zdlari ishchilarining dam olish zo ...

Chinoz (qabila)

Chinoz - ozbeklar tarkibiga kirgan kabilalardan biri. Rashiduddin Fazlulloh ning "Jomeuttavorix" tarixiy asarida yozilishicha, "CH." atamasi mogullarning tayjuit qabilasi tarkibidagi uruglardan birini anglatadi. Keyinchalik Ch.lar tayjuitlardan a ...

Chinoz tumani

Chinoz tumani - Toshkent viloyatidagi tuman. 1935 yil 9 fevralda tashkil etilgan. 1962 yil 24 dek. da Yangiyol tumaniga qoshilgan. 1973 yil 12 aprel da qayta tuzilgan. Shim. va shim.sharqsan Yangiyol, sharq va jan.sharqdan Quyi Chirchiq tumanlari ...

Chipor ilonlar

Chipor ilonlar - suv ilonlar oilasiga mansub ilonlar 2 urugi; asl Chipor ilonlar va ormalovchi Chipor ilonlar ning umumiy nomi. Uz. 2.4 m gacha. Gavdasining orka qismi sidirga rangli, bazan qora yolyol doglari boladi; qorin tomoni oqish. 30 ga ya ...

Chiqarish sistemasi

Chiqarish sistemasi, ayirish sistemasi, ekskretor sistema - tirik organizmlarda ortiqcha suv, moddalar almashinuvining oxirgi mahsulotlari, tuz, shuningdek, unda hosil boladigan yoki tashqi muhitdan kiradigan zaharli moddalarni organizmdan tashqi ...

Chiqish va botish tugunlari

Chiqish va botish tugunlari - osmon jismlari orbitalarining 6 elementi jumlasiga kiruvchi nuqtalar. Elliptik orbitalar boylab harakatlanayotgan osmon jismlarining vaziyatini aniqlash uchun katta yarim oq, ekssentrisitet, ogmalik, perigeliygacha m ...

Chirchiq Elektrkimyosanoat aksiyadorlik jamiyati

Chirchiq elektrkimyosanoat aksiyadorlik jamiyati - Ozbekistondagi yirik kimyo sanoati korxonasi. Ammiak selitrasi, karbamid, ammiak, suyuq ammiak, ammoniy sulfat va boshqa ogitlar; kaprolaktam, nitrat kislota, ammiak va metall sintezi katalizator ...

Chirchiq transformator zavodi aksiyadorlik jamiyati

"CHIRCHIQ TRANSFORMATOR ZAVODI" AKSIYADORLIK JAMIYATI - elektrotexnika sanoatining yirik korxonasi. Turli tipdagi elektr kuch transformatorlari, elektr tokini taqsimlash qurilmalari, yirik kuch transformatorlari va komplektli transformator kichik ...

Chirindili gorizont

Chirindili gorizont, tuproqning gumusli qatlami - tuprokning osimlik va hayvonot qoldiqlari chirindilaridan iborat organogen gorizonta. Bu gorizont kalinligi qora tuproqlarda 150 - 200 sm, sur tuproqlarda 25 - 50 sm, chol tuproklarida 20, bazi jo ...

Chiroqjora volfram koni

Chiroqjora volfram koni - Zirabuloq toglarining garbiy qismidagi kichik kon. Chiroqjora intruziv massivining shim.garbiy qismida joylashgan. 1955 yilda ochilgan. Kon geol. sini N.D. Ushakov, H.N. Boymuhamedov organgan. Konda silur davriga mansub ...

Chitgarlik

Chitgarlik - boz matoga oyma yogoch qolip yordamida gul bosish kasbi. Chitgarlar ilgari barcha jarayon ni ustaxonalarda bajarishgan. 19-asrning 1yarmigacha Ch. sanati, asosan, Fargona vodiysi, Buxoro, Samarkand, Toshkentda rivojlangan. Ayniqsa, X ...

Chittagong

Chittagong, Chatagam - Bangladeshdagi shahar, Bengaliya qoltigidan 15 km ichkarida, Karnapxuli daryosi boyida. Chittagong viloyatining mamuriy markazi. Axoliyey 2.1 mln. kishidan ziyod. Transport yollari chorrahasi. Yirik port. Mamlakatning iqtis ...

Chiuaua

Chiuaua - Meksikaning shim. qismidagi shtat. Maydoni 247 ming km². Aholisi 3.1 mln. kishi. Mamuriy markazi - Chiuaua shahri Shtat Meksika togligining shim. kismida, tog tizmalari oqmas havzalarni ajratib turadi. Garbida Garbiy SyerraMadre tog sis ...

Chiviq

Chiviq - 1) texnikada - ingichka va uzun metall tayoq. Kesimi, asosan, dumaloq, bazan tortburchakli, oltiburchakli, ovalsimon, segmentsimon va trapetsiodal bolishi mumkin. Ch. har xil markali temir, polatdan bolgalash, presslash, prokatlash usull ...

Chiy (qurilish)

Chiy - qamish yoki savagich poyasidan tayyorlanadigan mahalliy qurilish materiali. Ch. 1.5–2 m uzunlikdagi yaxshi pishgan, yorilmagan, sinmagan va barg qinidan tozalanmagan qamish poyasidan yakkayakka holda qatorlab kanop ip yoki yumshoq sim bila ...

Chizellash

Chizellash - tuproqqa ishlov berish usullaridan biri; tuproqni yumshatish, aralashtirish, begona otlar ildizini yoqotish vazifasini bajaradi. Ch. uchun tirkama va osma chizellar osma yoki tirkama boronalar bilan birga ishlatiladi. Tuprogi ogir, y ...

Chiziqli geometriya

Chiziqli geometriya - fazoning asosiy elementi sifatida togri chiziq qaraluvchi geometriya bolimi. Fazoda z oqiga parallel bolmagan togri chiziklar x=az+p, y=bz+q tenglamalardagi tortta a, b, r, q sonlarni togri chiziqning koordinatalari deb qara ...

Chizma

Chizma - qogoz, kalka, taxta, yer sirti va boshqa ga chizilgan loyiha; maxsus chizmachilik asboblari yordamida qalam, tush bilan malum qoidalar asosida chizilgan grafik tasvir. Mashinalar, mexanizmlar, bino va inshootlar, vertolyot va samolyotlar ...

Chizma geometriya

Chizma geometriya - geometriyaning fazoviy figuralarni tekislikda tasvirlash va ular yordamida fazoviy masalalarni yechish usullarini organadigan bolimi. Ch.g. insoniyatning amaliy faoliyatida astasekin vujudga kelgan; u inshootlar va mashinalarn ...

Chizmachilik

Chizmachilik - obyektlar ning chizmalarini, sxemalar, xaritalar va grafiklarni chizishga, turli buyumlarning tasvirlarini yasashga oid krnunkridalar va usullarni oz ichiga olgan texnika fani; chizmalar, loyihalarni chizish bilan shugullanish. Ch. ...

Chjan Syan

Chjan syan - xitoylik diplomat va sayyoh. Miloddan avvalgi 138 yil imperator Udu tomonidan garbga, yuyechjilar bilan hunnularga qarshi ittifoq tuzish maqsadida yuborilgan. Hunnular qoliga tushib qolib, faqat 10 yil otgachgina qochishga muvaffaq b ...

Chjen Chengun

Chjen Chengun - Xitoy sarkardasi. Savdogarlardan. 1646 yildan manjurlarning Sin sulolasiga qarshi kotarilgan kurashda qatnashgan. Bu davrda Sinlarning hokimiyati deyarli butun Xitoy hududiga tarqalgan edi. Futszyan, Guandun va Chjetszyan viloyatl ...

Chjou

Chjou - Qad.Xitoy tarixida xitoy sulolasi va davri nomi. Sulolaga Chjou kabilasi sardori U Van tomonidan asos solingan. U Van 1027 yil In davlatini tormor qilib Shim. Xitoydagi barcha qabilalar va hududlarni birlashtirgan. Mamlakatni boshqarish u ...

Chju Yuanchjan

Chju Yuanchjan - Xitoy imperatori. Min sulolasi asoschisi. Yersiz ijarador oilasida tugilgan. Yoshligida Budda rohibi bolgan. 1352 yil mogullarning Yuan sulolasiga qarshi Markaziy Xitoyda qozgolon kotargan shaharlik boylardan Go Szisin otryadiga ...

Chjurchjenlar

Chjurchjenlar, chjulichjen, nyuychjen, nyuychji - tungus qabilalaridan. Qadimdan Manjuriyaning sharqiy qismida yashaganlar. 10-asrgacha mustaqil bolishgan, Xitoy va Koreya bilan aloqalari bolgan. 10 - 11-asrlarda kidanlarta tobe bolganlar. 11-asr ...

Choch raqsi

Choch raqsi - milodiy 1ming yillik ortalarida Xitoyda shuhrat qozongan raqs turi. Chjechji nomi bilan atalgan. Choch raqsini, asosan, qizjuvonlar ijro etgan. Raqsga avval bir kishi tushgan, yani yakka oyin hisoblangan. Milodiy 5 - 6-asrlarda esa, ...

Chodak oltin koni

Chodak oltin koni - Namangan viloyati Pop tumanidagi kon. Ruda maydoni, asosan, Pirmirob va Guzoqsoyda, shuningdek, bir qancha mayda oltinkumushli namoyonlarni qamrab olgan. Qurama tog tizmalarining jan. yon bagrida, Qoqon shahridan 65 km, Namang ...

Chodir jamol

Chodir jamol - ozbek ananaviy qogirchoqteatriningturi. Unda qogirchoklar qolga kiyib oynatiladi. Shunga kora, u "qol qogirchoq" deb ham yuritiladi. Uning tomoshalari asosan kunduzi korsatilgan. Sahnasi kopincha qizil yoki sariq tusli qattiq gazla ...

Chodir xayol

Chodir xayol - ozbek ananaviy qogirchoq teatri turi. Odatda, qogirchoqlarning boshi, iyagi, kindagi, tirsagi, bilagi, tizzasi, topigi iplar bilan boglanib, bir uchi dastchopga ulanadi. Parda ortida turgan qogirchoqboz dastchopdan ushlab qogirchoq ...

Chok

Chok - 1) chevarlikda - tikish, qirqish, yamash, kashta gullarini tikishda hosil boladigan baxyalar tizmasi, buyumlarning tikib biriktirilgan joyi. Gazlama, charm, teri va boshqalarni tikishda biror buyumni naqshli kashtalar bilan bezash, kiyim t ...

Chokar

Chokar - ilk orta asrlar da qishloqning yirik mulkdor - dehqonlarning istehkomli qorgonlari va mulklarini qoriklash va ularni tashqi hujumlardan muhofaza etish uchun tuzilgan yollanma qurolli otryad Ch.lar guruhi 30 - 40, 50 - 100 va undan ortiq ...

Chokardiza

Chokardiza - tarixiy mavze. Samarkand shahrining Registon majmuasi yakinida, hozirgi Vobkent, Gijduvon va Buxoro kochalari oraligida joylashgan. Ilk orta asrlarda bu yerda harbiy istehkom bolgan. Ch. - "chokar" - jangchi va diza - qala, yani "jan ...

Cholgulashtirish

Cholgulashtirish - musiqiy ijod turi; musika asarini muayyan cholgu ansambl yoki orkestr tarkibi va ijrosiga moljallab moslashtirish. Ch. jarayonida kompozitor cholgular xususiyati va ifodaviy imkoniyatlari, shuningdek, asarning badiiy mazmunidan ...

Cholota qorgoshin-rux koni

Cholota qorgoshin-rux koni - Tojikiston Respublikasi Sugd viloyatidagi kon. Oltintopgan shaharchasidan 1.5 km garbda, Qoramozor ning jan.garbiy qismida joylashgan. 1940 yilda ochilgan. Uning geologik tuzilishida terrigen, chokindivulkanogen, karb ...