ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 74

Agroiqlim haritasi

Agroiqlim xaritasi – qishloq xojaligi mahsulotlarini yetishtirish jarayonida iqlim sharoitlari va ularning ozaro mu-nosabatini ifodalovchi xarita. Agroiqlim xaritasida muayyan hududning agroiqlim majmuasi, ayrim ekinlarning kokarishi uchun zarur ...

Agroiqlimiy rayonlashtirish

Agroiqlimiy rayonlashtirish – hududni agroiqlimiy sha-roitlarning oxshashligi va tafovutiga hamda qishloq xojaligi ishlab chiqarishi xususiyatlariga qarab izchil rayonlarga bolish. Agroiqlimiy rayonlashtirish ekinlarni joylashtirish hamda ularni ...

Agroiqlimshunoslik

Agroiqlimshunoslik – qishloq xojaligi meteorologiyasining iqlim sharoitlarini qishloq xojaligi ob’ektlari va jarayonlari bilan boglanishda organadigan sohasi. Tuproq unumdorligi, quruqlikdagi suv resurslari va osimlik dunyosi kop jihatdan iqlimga ...

Agrokimyo

Agrokimyo, agronomik kimyo – tuproq va osimliklardagi kimyoviy jarayonlar, osimliklarning mineral oziqlanishi, ogitlar va tuproqni ki-myoviy melioratsiyalash vositalarini qollash togrisidagi fan. A. qishloq xojaligini kimyo-lashtirishning ilmiy a ...

Agrokimyo laboratoriyasi

Agrokimyo laboratoriyasi – 1) osimlik, tuproq, ogit, zaharli ki-myoviy moddalar, qishloq xojaligi mahsulotlari, yem-xashak va boshqalarni tahlil qilish yoki agro-kimyodan oquv mashgulotlari otkazish uchun maxsus jihozlangan xona ; 2) agrokimyo bo ...

Agrokimyo xizmati

Agrokimyo xizmati – dehqonchilik va chorvachilikda ogitlar va boshqa kimyoviy vositalardan samara-li hamda oqilona foydalanish boyicha qishloq xojaligi ga agrokimyo xizmati korsatishning ilmiy-ishlab chiqarish tizimi. Ozbekistonda Agrokimyo xizma ...

Agrokimyoviy haritagramma

Agrokimyoviy haritagramma – tuproqning osimliklar oziqlanadigan elementlar bilan ta’min-langanlik darajasini ifodalovchi xarita-sxema. Agrokimyoviy xaritagramma tuzishda tuproqlar tarkibidagi osimliklar ozlashtira oladigan shakldagi fosfor va kal ...

Agrokimyoviy tahlil

Agrokimyoviy tahlil – laboratoriya sharoitida osimlik, yem-xashak, tuproq, ogit, pestitsid va boshqalarning kimyoviy tar-kibini aniqlash. Agrokimyoviy tahlil agrofizik, mikro-biologik tadqiqotlar bilan birga tuproq unumdorligini oshirishga bogliq ...

Agrometeorologik byulleten

Agrometeorologik byulleten – agrometeorologik sharoitlar taxlil qilingan axborotning asosiy shakli. Har on kunlikda gidrometeorologiya markazi tomonidan nashr qilinadi. Agrometeorologik byulleten quyidagi bolimlardan iborat: 1) on kunlikning gidr ...

Agrometeorologik monitoring

AGROMETEOROLOGIK MONI-TORING – iqlimning antropogen omillar ta’sirida ozgarishiga qarab agroiqlimiy resurslarni va ekinlarning hosildorligi ozgarishlarini baholash tizimi. Iqlimning ozgarishi hududlarda ahrli zichligining oshishi, hududlarni sugo ...

Agrometeorologik omillar

Agrometeorologik omillar – osimlikning rivojlanishiga ta’sir korsatadigan va uning hosildorligini baholashga imkon be-radigan omillar. Odatda Agrometeorologik omillar asosiy va ikkinchi darajali turlarga bolinadi. Mac, harorat vege-tatsion davrda ...

Agrometeorologik xizmat korsatish

Agrometeorologik xizmat korsatish – qishloq xojaligi ishlab chiqarishining barcha boginlarini turli gidro va agrometeorologik axborotlar bilan tezkor ta’minlash. Agrometeorologik xizmat korsatish k. majmuiga oldindan turli muddat uchun beriladiga ...

Agrometeorologik yilnoma

Agrometeorologik yilnoma – muayyan hududdagi agromete-orologik stansiya va postlarning kuzatish natijalari jamlangan yillik ma’lumotlar toplami. Kopgina mamlakatlarda gidrometeorologiya boshqarmalari tomonidan nashr qilinadi. Agrometeorologik yil ...

Agrometeorologiya posti

Agrometeorologiya posti – kundalik meteorologik va agromete-orologik kuzatishlar olib boradigan hamda kuzatish natijalariga birlamchi ishlov beradigan muassasa. Agrometeorologiya posti larda kuzatish ishlari maxsus jihozlangan meteomaydonchalarda ...

Agrometeorologiya stansiyasi

Agrometeorologiya stansiyasi – qishloq xojaligi ishlab chiqarishiga gi-drometeorologiya xizmati korsatadigan ixtisoslashgan bolinma. Agrometeorologiya stansiyasining asosiy vazifasi standartli, rejim-li, meteorologik va agrometeorologik kuzatishl ...

Agronomiya

Agronomiya – dehqonchilik qonun-qoidalari haqidagi fan. A. dehqonchilikning ilmiy asosi, uning hamma sohalariga doir ilmlar majmuidir. A.ning asosiy bolimlari: umumiy dehqonchilik, osimlikshunoslik, seleksiya, urugchilik, urugshunoslik, agroki-16 ...

Agroormon melioratsiyasi

Agroormon melioratsiyasi – tuproqning meliorativ holatini va iqlim sharoitini daraxt ekish yoli bilan yaxshilashga qaratilgan tadbirlar majmui. Qishloq xojaligi ekinlaridan yuqori hosil olishga salbiy ta’sir qiluvchi qurgoqchilik, garmsel, shupro ...

Agrosanoat integratsiyasi

Agrosanoat integratsiyasi – qishloq xojaligi va sanoat tarmoqlarining iqtisodiy, fan-texnika, texnologiya va boshqa xojalik imkoniyatlarini birlashtirish orqali ishlab chiqarish va mehnatning umumlashtirilishi. Xom ashyo ishlab chiqarish va uni q ...

Agrosanoat majmui

Agrosanoat majmui – xalq xojaligida qishloq xojaligi xom ashyosidan aholining oziq-ovqat va xalq iste’mo-li tovarlariga bolgan ehtiyojlarini ta’minlashda ozaro hamkorlikda fa-oliyat korsatadigan tarmoqlar, kor-xonalar, faoliyat turlari majmui. AS ...

Agrotexnik himoya usuli

Agrotexnik himoya usuli – zararkunanda hasharotlar va kasalliklarning mavjudligi, yalpi kopayishi va keng tarqalishiga tusqinlik qiluvchi sharoitlarni yara-tishga qaratilgan agrotexnik chora-tad-birlar. Bu usulda zararkunandalarning qishlashi, ya ...

Agrotexnologiya

Agrotexnologiya – dehqonchilik texnologiyasi, qishloq xojaligi ekinlarini yetishtirish usullari tizimi. A.ning nazariy asosi – agronomiya. A. kuyidagi tadbirlarni oz ichiga oladi: almashlab ekish, tuproqqa ishlov berish, ogitlar solish; uruglikni ...

Agrotuproq rayonlashtirish

Agrotuproq rayonlashtirish – mintaqalarni osimliklarning osishi va rivojlanishiga ta’sir korsatuvchi tuproq xususiyatlari, iqlim va gidrogeologik sharoitlari, litologik-geomorfologik tuzilishi va ba’zi boshqa belgilari ga, shuningdek qishloq xoja ...

Ahamoniylar davlati

Axomaniylar davlati – qadimgi dunyoning eng yirik davlatlaridan biri. Axomaniylar davlati hududi Eronni va Hind daryosidan Egey va Orta dengizgacha bolgan oraliqdagi Osiyo mamlakatlarini, shuningdek Misr, Liviya va Bolqon yarim orolning bir qismi ...

Ahiyi Hiraviy

Ahiyi Hiraviy – hirotlik xushovoz hofiz, mashhur bastakor, ustoz. A. Jomiyning "Qaytadan dilimga tushdi, shunday zor ishqu muhabbat." mat-lali she’ri bilan oqiladigan turkiy zarb usulidagi Rosta panjgoh singari asarlarning musannifi. Ubaydullaxon ...

Ahl ul-kitob

Ahl ul-kitob – islom aqidasiga kora, haqiqiy dindorlar va "gayridin" majusiylar ortasidagi odamlar toifasi. Ular ozlariga yubo-rilgan muqaddas kitoblar matnini buzganlar; Muhammad va uning oxir-gi paygambarlik vazifasi togrisida eslatilgan gaplar ...

Ahli haq

Ahli haq – Eron va unga qoshni mamlakatlarda tarqalgan shialarning yashirin jamoasi. Eronlik shialar Ahli haq tarafdorlarini "aliilohiylar" deb ataydilar. Bu jamoa taxminan 14-asrda vu-judga kelgan. Garbiy Eron va Sharqiy Turkiyaga, keyinchalik A ...

Ahmad Boymurodov

Boymurodov Ahmad – Ozbekiston Respublikasi xalq ustasi, memor. Usta Ochil Bobomurodov bilan birga ishlab, undan qadimgi memoriy obidalarni tamirlash sirlarini organgan. Usta Shirin Murodov nomidagi Buxoro maxsus ilmiy tamirlash ishlab chiqarish k ...

Ahmad Fayz

Fayz, Ahmad Fayz - Pokiston shoiri, tanqidchi va jamoat arbobi. Siyolkat va Loxur kollejlarida tahsil olgan. 1972 yildan Pokiston sanati milliy kengashining raisi. "Pakistan tayme", "Imroz" gaz.larida bosh muharrir. 1950 yilda Jahon tinchlik keng ...

Ahmad ibn Muso ibn Shokir

Ahmad Ibn Muso Ibn Shokir – astronom. Ahmad al-Fargoniy zamondoshi, tarixda Muhammad va Hasan ibn Muso ibn Shokir nomi bilan mashhur bolgan uch aka-uka hayatshunos larning biri. Aka-ukalari katorida Ahmad Ibn Muso Ibn Shokir M. Mamun akademiyasi ...

Ahmad ibn Tulun Abulabbos

Ahmad ibn Tulun Abulabbos – Misrda 868 – 905 yillarda hukmronlik qilgan tuluniylar sulolasi asoschisi. Ahmad Ibn Tulun Abulabbos T. yoshligida Bagdod xalifasi saroyida xizmat qilgan. 868 yildan Misrning muvaqqat voliysi. Qaynotasi Mojur Misr voli ...

Ahmad Jaloyir ibn Sulton Uvays

Ahmad Jaloyir ibn Sulton Uvays – Jaloyiriylar sultoni. Akasi Husayn hukmronligi davrida Basra noibi bolgan. 1382-yil isyon kotarib poytaxt Tabrizni egallagan va akasini qatl etishga farmon bergan; biroq qolgan akalari bilan bolgan shiddatli kuras ...

Ahmadiya

Ahmadiya – 19-asr oxirida Hindistonda vujudga kelgan diniy harakat. Mirza Gulom Ahmad Kodiyoniy asos solgan. U 19-asrning 70-yillarida Panjob musulmonlari ortasida yirik ulamo va avliyo si-fatida nom chiqargan. Islom tarixi va ilohiyot boyicha bi ...

Tursun Ahmedov

Tursun Ahmedov – naqqosh, kulol, ganch oymakori; Ozbekistonda xizmat korsatgan san’at arbobi. Toshkent badiiy oquv ishlab chiqarish ktida tahsil korgan. Navoiy teatrini ta’mirlashda qatnashgan. 1969–78 yillar Toshkentda qurilgan kopgina yangi ins ...

Aholi

Aholi – Yer yuzida yoki uning muayyan hududi, qita, mamlakat, tuman, shaharida istiqomat qiluvchi odam lar majmui. Aholini tadqiq etish bilan maxsus fan – Demografiya shugullanadi.aholi ortasida sodir bolayotgan jarayonlar biologik, geografik, ij ...

Aholi daromadlari

Aholi daromadlari – barcha aholiga tegishli pul va natural tushumlar hamda korsatilgan bepul xizmatlar summasi; aholining milliy daromaddagi hissasi. Aholining jami turdagi daromadlari manbai – ish haqi, pensiya, stipendiya, nafaqalar, mu-kofot, ...

Aholi harajatlari

Aholi harajatlari – aholining tirikchilik otkazish uchun qilgan pul sarflari; aholi pul daromadlarining ishlatilishi. Aholining pul daromadi uning ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi. Daromadlar iste’mol tovarlari va xizmatlarni harid etish, ...

Aholi haritalari

Aholi xaritalari – aholining joylanishi va aholini joylashtirish, uning tarkibi va qayta tiklanishi, aholini kochirish va ijtimoiy-iqtisodiy xususiyatlarni korsatadigan xaritalar. Aholi xaritalari hududni iqtisodiy geo-grafik baholash, xalq xojal ...

Aholi royxatlari

Aholi royxatlari – Mamlakat yoki muayyan hududda malum vaqt yoki davrda yashayotgan aholining demografik, iqtisodiy va ijtimoiy malumotlarining jarayoni toplami. Bazan aholi royxati tushunchasiga, shuningdek ushbu malumotlarni yigish, ishlash va ...

Aholining milliy tarkibi

Aholining milliy tarkibi – Muayyan hudud yoki mamlakatda yashovchi aholining millatlar boyicha tarkibi. aholining milliy tarkibiga haqidagi malumotlar aholi royxati otkazish va statistik royxat olib borish yoli bilan aniqlanadi. Etnik statistika ...

Ajal ilon

Ajal ilon – aspidlar oilasiga mansub ilonlarning bir turi, yogon va kalta gavdasining korinishi qora ilonlarga oxshab ketadi. Uz. 75 sm gacha, keng va yapaloq uchburchak shakldagi boshi siqiq boyni orqali tanasidan aniq ajralib turadi. Kozusti qa ...

Ajam

Ajam – arablardan boshqa Sharq xalqlarining umumiy nomi. Ajam arab. – arab emas 1) ara-blardan boshqa Sharq xalqlarining umu-miy nomi. Shuningdek, arablar yashaydigan Sharq mamlakatlari, xususan, Turon va Eron ham "Mulki ajam" deb yuritilgan. Bu ...

Ajanta

Ajanta – Hindistonning garbidagi shaharcha nomi bilan yuritiluvchi me’moriy majmua. Avrangoboddan shimoli-sharq,da, Mahorashtra shtatida. A. Vagxo-ra daryosi yoqasidagi tosh qoyalarga yasalgan 29 Budda ibodatxonalaridan iborat. Jami 29 ta gor ich ...

Ajariya

Ajariya, Ajariya Muxtor Respublikasi – Gruziya Respublikasi tarkibida. 1921 yil 16 iyulda tashkil topgan. Zakavkazening janubi-garbida, Qora dengiz sohilida joylashgan. Maydoni 3 ming km², aholisi – 333 953 kishiga yaqin. A.da 5 tuman, 2 shahar, ...

Ajdar kaltakesaklar

Ajdar kaltakesaklar – iguanalar oilasi, tangacha-lilar turkumiga mansub kaltakesaklar urugi. 4 turi ma’lum. Suv boyidagi da-raxtlarda yashaydi. Urgochisi daraxtlar ildizi ostidagi kovaklarga 12–18 ta tuxum qoyadi. Boshi, yelkasi va dumining ustid ...

Ajdodlarga siginish

Ajdodlarga siginish – pa-triarxal ekzogam uruglarida shakllangan oila-urug e’tiqodlarining bir qismi. Ajdodlarga siginishda urug oqsoqollari va patri-arxal oilalarning boshliqlari asosiy rol oynagan. Ajdodlarga siginishning turli shakllari mavjud ...

Ajiotaj talab

Ajiotaj talab – bozordagi shov-shuv va vahima ta’sirida sun’iy paydo boladigan va shiddat bilan ortib boradigan talaboratoriya Ajiotaj talab aholi ortasida mish-mishlar tarqatish, reklama vositasida muayyan tovarlarga ota yuqori baho berish orqal ...

Ajiriqti

Ajiriqti – korund koni; Navoiy viloyatidagi Tomdibuloq ovulidan 5 km garbda, Tomdi toglarida. Korund metamorfizmga uchragan ohaktoshlar orasida kalinligi 1 m va uzunligi 10 m gacha bolgan qatlamlarda linza shaklida yotadi. Ruda tarkibida korund, ...

Ajmer

Ajmer, Ajmir – Hindistonning Rajastxan shtatidagi shahar. Aravali togida, 900 m balandlikda joylashgan. Aholisi 402 ming kishi. Transport yollari tuguni. Toqimachilik sanoati markazi. Ipgazlama, shoyi va trikotaj fabrikalari, mashinasozlik kor-xo ...

Ajratilgan muhitda ostirish

Ajratilgan muhitda ostirish, osimlikni ajratilgan muhitda oziqlantirish –osimliklar fiziologiyasini tadqiq qilish usullaridan biri; Ajratilgan muhitda ostirishni birinchi bolib rus olimi P. R. Slyozkin qollagan. Ajratilgan muhitda ostirishda osim ...

Ajroqlik

Ajroqlik – tashqi yoki ichki kuch ta’sirida tog jinslarining oz ichidagi yoriqlar boylab alohida ajralishi. Odatda magma sovib, jinslarga aylana-yotgan vaqtda yoki chokindi jinslar suvdan kotarilib quriyotganda, yoriqlardan yoki yopishib turgan j ...