ⓘ Tilshunoslik ..

Ega

Ega - gapning bosh bolaklaridan biri; gapni tashkil etishda muhim rol oynaydi. Ega fikrning kimga, nimaga qarashli ekanligini anglatadi, shu jihatdan kesim bilan ozaro yaqin boglangan. Ega, odatda, kesim orqali, kesim esa ega orqali, bir-biriga nisbat berish bilan belgilanadi. Grammatik jihatdan ega boshqa bolaklarga nisbatan hokim vaziyatni egallaydi. Ega vazifasida kelgan soz egalik va koplik qoshimchalarini qabul qila oladi va bosh kelishlik shaklida qollanadi. U kopincha ot, olmosh, otlashgan soz va soz birikmasi bilan ifodalanadi. Ega, asosan, kesimdan avval keladi; bunday soz tartibi ...

Fel

Fel - harakat bildiruvchi sozlar turkumi va shu turkumga oid har bir soz. Grammatikada "harakat" sozi keng tushunchali bolib, nafaqat harakatni, balki holat yoki hodisani ham bildiradi, mas: yugurmoq, sakramoq, yiglamoq, uxlamoq, oylamoq, sevmoq, tinchimoq, qurimoq, kopaymoq va boshqa F.lar lugaviy manoga ega yoki ega emasligiga kora 2 turga bolinadi: mustaqil F.lar, yordamchi F.lar. Mustaqil F.lar, xuddi boshqa mustaqil soz turkumlariga oid sozlar kabi, lugaviy manoga ega boladi, gapning mustaqil bolagi vazifasida kela oladi va h.k. qarang Soz turkumlari. Yordamchi F.lar lugaviy manoga eg ...

Fonetik ozgarishlar

Fonetik ozgarishlar, tovush ozgarishlari, fonetik jarayonlar - nutq jarayonida sozning fonetik tuzilishida, tarkibida sodir boladigan ozgarishlar. Nutk jarayonida, talaffuzda tovushlar boshqacha aytilishi, tushib kolishi, bazan esa tovush orttirilishi, bir tovushning ikkinchisi tomonidan moslashtirilishi mumkin. Bunday Fonetik ozgarishlar tovushlarning kombinatorpozitsion ozgarishlari deyiladi. Kombinator ozgarishlar yonmayon tovushlarning ozaro tasirlashuvi natijasida yuzaga keladi va ularga quyidagilar kiradi: akkomodatsiya - yonma-yon turuvchi 2 tovush artikulyatsiyasining qisman moslas ...

Gap

Gap - muayyan til qonuniyatiga kora grammatik va intonatsiyaviy shakllangan nutq birligi. Fikr shakllanishi va ifodalanishining asosiy vositasi. G. soz, soz birikmalariga qarama-qarshi qoyiladigan sintaktik kategoriyadir. Predikativlik, modallik, xabar intonatsiyasi, marom-ohang, tugallanganlik, sozlar tartibi G.ning muhim xususiyatlaridandir. Kommunikativlik - G.ning bosh vazifasi. G.lar quyidagi nuqtai nazardan tasnif qilinadi: a) tarkibidagi predikativ birlikning miqdoriga kora. Bunda sodda gap, qoshma gap farqlanadi; b) kommunikativ vazifasiga kora. Bunda G.lar 3 tur ga bolinadi: darak ...

Gap bolaklari

Gap bolaklari - gap tuzilmasida muayyan soroqqa javob bolib, malum bir sintaktik vazifani bajaruvchi soz va soz birikmalari. Gap bolaklari gap tuzilmasidagi ahamiyatiga kora quyidagi 2 asosiy turga ajraladi: 1) bosh bolaklar - gapning predikativ asosini tashkil etuvchi ega va kesimdan iborat boladi; 2) ikkinchi darajali bolaklar - bosh bolaklar bilan yoki ozaro bir-birlari bilan tobe aloqada boladi, hokim bolak manosini aniqdab, toldirib, izohlab keladi hamda asosiy xususiyatlariga kora aniqlovchi, toldiruvchi va holga bolinadi.

Imlo

Imlo, orfografiya - soz va gaplarning, soz qismlarining fafika vositalari yordamida togri yozilishi; muayyan tildagi togri yozish qoidalari majmui. Bu qoidalar sozlarning tovush tarkibi hamda soz va uning morfologik tarkibining yozilishi, sozlarni qoshib yoki alohida yozish, bosh harflarni togri qollash, bogin kochirish va boshqa bevosita yozuv bilan bogliq boladi. Shu bois I. qoidalari vaziyatga kora ozgarib ham turadi. Kirill yozuvidagi ozbek adabiy tilining Imlo qoidalari 1940 yildan shakllana boshlagan bolsa, 1956 yilda mukammal qoidalar toplami qabul qilingan. Ozbek adabiy tilida fone ...

                                     

Digraf

Digraf yoki digramma - bitta fonemani ifodalovchi ikki belgili harf. Ingliz tilida quyidagi digraflar mavjud: th, ch, sh, oo, qu va boshqalar. Ozbek tilida bolsa sh, ch va ng digraflari harf qatori alifboga kirgizilgan.