ⓘ Kimyoga oid chala maqolalar ..

Adenozintrifosfat kislota

Adenozintrifosfat kislota, ATF – adenin, riboza va uch mo-lekula fosfat kislotadan tarkib topgan organik modda. Adenozintrifosfat kislota organizm xujayralarida doimo sintezlanib va iste’mol qilinib turadi. Adenozintrifosfat kislota ozining pirofosfat boglarida kop energiya saqlaydi. U xujayra mitoxon-driya moddalarning aerob va anaerob oksidlanishi natijasida ajralib chiqqan energiyani fosforlash yoli bilan makroer-gik fosfat boglari shaklida toplaydi va organizmning energiyaga ehtiyoji bolgan hamma jarayonlarini energiya bilan ta’minlaydi. Adenozintrifosfat kislota parchalanishi natijasi ...

Adipin kislota

Adipin kislota, ikki asosli organik kislota – rangsiz kristall. Mol. m. 146.15. Suyuqlanish temperaturasi 149– 150°, qaynash temperaturasi 265°. Suvda, etil spirtda koproq, efirda kamroq eriydi, Siklogeksanonni nitrat kislota yoki havo kislorodi bilan marganes tuzlari ish-tirokida oksidlab olinadi. U sun’-iy tola – neylon ishlab chiqarishda qollanadigan asosiy xom ashyodir. Efirlari plastifikatorlar va surkov moylari sifatida ishlatiladi. Etiladipinat – etillangan benzinning oktan sonini oshiruvchi modda, dialliladipinat esa smolalarga qotiruvchi qoshimcha sifati-da qullaniladi.

Afyun

Afyun, opiy, "qora dori"–1) koknorning xomroq kosagini tilib qoyganda undan oqib chiqib, havoda qorayib qotgan, sutsimon shira. Tar-kibida morfin, papaverin, kodein, te-bain, narkotin va 20 ga yaqin boshqa al-kaloidlar bor. Dam-badam qabul qilib turilsa, boshqa narkotiklar kabi unga organib qolish mumkin. Bu hayot uchun xavfli. A. preparatlari tibbiyotda ogriqsizlantiruvchi dori sifatida ish-latiladi. U asosan tarkibidagi morfin bilan ta’sir etadi.A. qadimdan ma’lum. Bardi ga yozilgan qad. Misr yozuvlarida dori sifatida tavsiya etilgan. Teofrast, Di-oskoridus-Diskuridis ham oz asarlarida A ...

Albuminlar

Albuminlar – hayvon va osimlik toqimalari tarkibiga kiradigan oddiy oqsillar; tuxum oqi, qrn zardobi, sut, osimliklar urugida boladi. A. past mo-lekulyar ogirlikka ega; suvda, kuchsiz tuz eritmalarida eriydi, neytral tuzlarning yuqori konsentratsiyasida chokadi. A. uchraydigan joyiga qarab zar-dob A.i, 372tuxum A.i, sut A. i deb ataladi. Zardob Albuminlar qon tarkibidagi oqsillarning yar-midan kopini tashkil etadi. Qonda bir qator moddalar: erkin yog kislotalarni, steroid va tireoid gormonlarni tashishda, zaharli moddalar, mas, ogir metallarni zaharsizlantirishda ishtirok etadi. A. toqimal ...

Aldegidokislotalar va ketokislotalar

Aldegidokislotalar va ketokislotalar, oksokarbon kislotalar – molekulasida karbonil va kar-boksil guruhlari bolgan organik birik-malar. Ular funksional guruhlarning molekulada ozaro joylashishiga qarab, a-, r4-, u- va boshqa oksokarbon kislotalarga bolinadi. a-aldegidokislotaning birinchi namunasi gliok-sal kislota pishmagan mevalar tarki-bida uchraydi. a-ketokislotaga pirouzum kislota namuna bola oladi; u organizmda moddalar almashinu-vi jarayonida qatnashadi. R-A. va K. juda beqaror, ularning ichida eng ahamiyatlisi atsetosirka efirdir. uketokislotadan penitsill kislota katta ahamiyatga ...

Alginat kislota

Alginat kislota – kopchilik hujayra postida uchraydigan yuqori molekulali rangsiz, amorf uglevod birikma. Mol. m. 3500– 1500 000. Sovuq suvda yomon, issiq suv va ishqoriy eritmalarda yaxshi eriydi. Oz hajmidan 200–300 marta ortiq hajmdagi suvni yutish qobiliyatiga ega. Natriy va kaliyli tuzlari suvda yaxshi erib, yopishqoq eritmalar hosil qiladi. Alginat kislota va uning tuzlari emulsiya va suyuqliklarni quyultirishda, muzqaymoq ishlab chiqarish da gel hosil qiluvchi komponent si-fatida va boshqa maqsadlarda ishlatiladi.

                                     

ⓘ Kimyoga oid chala maqolalar

  • universiteti professor 1887 - 1913 Ilmiy ishlari fizik, anorganik va organik kimyoga oid Suyukliklarning mol.m ni ularning sirt tarangligiga ko ra aniqlash
  • DEKSTRINLAR S6N10O5 - kraxmal va glikogen gidrolizlanganda chala parchalanganda hosil bo ladigan mahsulotlar. Gidrolizning boshlang ich bosqichida
  • po stidagi miqdori 24, 5 mg ni tashkil qiladi. Fransiyning fizik xossalariga oid barcha ma lumotlar ekstrapolyatsiya interpolyatsiya yo li bilan hosil qilingan
  • Ursol kislota, S29N46 ON SOON - triterpenlar sinfiga oid organik kislota, oq kristall modda. Mol. m. 456, 37, suyuqlanish temperaturasi 112 Suvda erimaydi
  • olimlaridan biriga aylanadi. J. S. din usullarini ishlab chiqqan, uning kimyoga oid bir necha risolalari bo lgan. Hoz. ba zi musulmon ulamolari J. S. arab
  • Atsetilen kalsiy karbidga suv ta sir ettirib olinadi. U yuqori temperaturada chala oksidlab va elektr kreking yordamida metandan tabiiy gazdan ham hosil
  • ingliz kimyogari Robert Boyl bergan, u oddiy moddalarni belgilash uchun kimyoga element degan terminni kiritgan, shu sababli oddiy modda va element
  • fondidagi Abu Bakr Muhammad ibn Zakariyo ar - Roziyning fanga noma lum bo lgan kimyoga doir asari - Kitob sirr ul - asror Sirlar siri kitobi qo lyozmasini
  • instituti direktori 1977 - 87 Asosiy ilmiy ishlari organik va bioorganik kimyoga oid S. O rta Osiyodagi o simliklarni tekshirib, 100 dan ortiq dipiridil
  • ham shug ullangan va unga oid asarlar ham yozgan. Bu asarlarini u turli davrda yozgan bo lgani uchun ularda Ibn Sinoning kimyoga bo lgan munosabatining evolyusion
  • uta xavflidir. Stronsiy bilan ishlaganda ishqoriy va ishqoriyer metallarga oid qo llanma va qoidalarga rioya qilish lozim. Stronsiy birikmalari. Stronsiy
                                     

Akril kislota

Akril kislota – toyinmagan oddiy karbon kislota. Rangsiz suyuqlik, sirka kislota hidi keladi. Akroleinning oksidlanishidan hosil boladi. Qaynash temperaturasi 141°, suyuqlanish temperaturasi 13°. Zichligi 1049 kg/m3. Sanoatda etilensiangidringa sulfat kislota ta’sir ettirib olinadi. Akril kislota bosmaxona boyoqlariga, loklarga qoshiladi va boshqa maqsadlarda ishlatiladi.

                                     

Aminokapron kislota

Aminokapron kislota – organik kislota, rangsiz, achchiq ta’mli 417gigroskopik kristallar. Erish temperaturasi 202 – 203°. Mol.m. 131.18. Suvda yaxshi eriydi, odatdagi organik erituvchilarda erimaydi. Aminokapron kislota kaprolaktamni gidroliz-lash yoli bilan olinadi. Lizin kabi ba’zi aminokislotalarni sintez qilishda ish-latiladi.

                                     

Aminomoy kislota

Aminomoy kislota – tarki-bida karboksil va aminoguruh bolgan organik kislota. Aminomoy kislota yuqori temperaturalarda suyuqlanuvchan kristall modda. Suvda yaxshi eriydi, spirtda erimaydi. a- va r-Aminomoy kislota optik faoldir. a-va u- Aminomoy kislota hayvonot va osimlik toqimalarida keng tarqalgan. R-A.K. organizmlarda uchra-maydi.

                                     

Atsetamid

Atsetamid - CH 3 CONH 2 - Sirka kislota amidi, rangsiz kristall. Sof holda hidsiz, suyuqlanish temperaturasi 82 - 83ye, qaynash temperaturasi 221.2 ye. Suvda, spirtda va glitserinda oson eriydi, efirda erimaydi. Kuchli kislotalar tasirida tuz hosil qiladi. Teri pishirishda, qogoz ishlab chiqarishda qollaniladi.

                                     

Atsetil peroksid

Atsetil peroksid 2 - Rangsiz, oziga xos hidli modda. Mol. m. 118.09. Suyuqlanish temperaturasi 30 ye, 23 mm sim. ust.ga teng bosimda qaynash temperaturasi 65 ye. Suvda erimaydi, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Saqlab qoyilganda parchalanadi, qizdirilsa portlaydi. Sirka angidridga bariy peroksid yoki vodorod peroksid tasir ettirish yoli bilan olinadi. Oksidlovchi sifatida, polimerlanish reaksiyalarida esa katalizator sifatida ishlatiladi.

                                     

Atsetilsalitsil kislota

Atsetilsalitsil kislota - C 9 H 8 O 4, Aspirin - Salitsil kislota unumlari guruhiga mansub dori, isitma tushiruvchi, yalliglanishga qarshi, ogriq qoldiruvchi, shuningdek kucheiz antikoagulyantlik va trombotsitlar agregatsiyasiga tosqinlik qiluvchi xossalarga ega bolganligi uchun asosan Nevralogiya, Revmatizm, Tromboz, Tromboflebitlari davolashda ishlatiladi.

                                     

Dekstrinlar

DEKSTRINLAR "- kraxmal va glikogen gidrolizlanganda hosil boladigan mahsulotlar. Gidrolizning boshlangich bosqichida yod tasirida kok rang beradigan amilodekstrinlar, songra eritrodekstrinlar va maltodekstrinlar hosil boladi. D. gidrolizining keyingi bosqichlarida disaharidlar, asosan maltozalar, songgi mahsulot sifatida monosaharidlar hosil boladi. Suvda eriydi. Toqimachilikda, gugurt i.ch. da, bosmaxona va poyabzal sanoatida yopishtiruvchi modda sifatida ishlatiladi.

                                     

Eritma

Kimyoda eritma deb bir fazali gomogen aralashmaga aytiladi. Bunday aralashmada eruvchi modda erituvchi moddada eriydi. Eritmaning asosiy qismi odatda erituvchidan iborat; eritma erituvchining fazasi va boshqa xarakteristikalarini saqlab qoladi. Erituvchida qancha eruvchi eriganini olchovchi mezon konsentratsiya deyiladi.

                                     

Ftorid kislota

Ftorid kislota - vodorod ftorid HF ning suvdagi eritmasi. 77% li eritmaning zichligi 1262 kg/m3, 95.2% li eritmaniki esa 1082 kg/m3. Ftorid kislota oksidlar bilan reaksiyaga kirishib, ftoridlar va ularni eritib, kompleks birikmalar hosil qiladi. Ftorid kislota boshqa kislotalardan farqli olaroq silikat materiallar bilan ham shiddatli reaksiyaga kirishadi. Shishani tezoblab gul va turli belgilar chizishda, ftoridlar olishda, erituvchi va reagent sifatida ishlatiladi.

                                     

Gallat kislota

Gallat kislota, C 6 H 2 3 COOH - 3.4.5-trioksibenzoat kislota, yoruglik tasirida qorayadigan rangsiz kristall modda. Mol. m. 170.11; suyuqlanish temperaturasi 220°, 240°. Spirtda, qaynoq suvda yaxshi, sovuq suvda, efirda oz eriydi; uch valentli temir tuzlari bilan reaksiyaga kirishib, kok-qora tusga kiradi. Choy, dub postlogi va b. oshlovchi moddali osimliklar tarkibida bor. Tanninlarni fermentlar yordamida parchalab olinadi. Boyoq, pirogallol, dori, qora siyoh i.ch.da qollaniladi.